शिवपुराणम्

नन्दिनं तु, अन्तःपुरेश्वरं, सर्वाभरणभूषितं, सुवर्णगिरिसदृशदीप्तिमन्तं यथाविधि पूजयेत्। सः सौम्यः, शशाङ्कमुकुटधारी, त्रिनेत्रः चतुर्बाहुः, तेजस्वी त्रिशूलं मृगं तीक्ष्णदण्डं च धारयन्, स्वामी च अस्ति। तस्य मुखं चन्द्रमण्डलवत् हरिवद्वा शोभते। प्रवेशद्वारस्य उत्तरभागे तस्य पत्नीं वातसुतां पूजयेत्। ततः व्रतानुष्ठाननिष्ठां, पादालङ्कारपरायणां, गुणमयीं मातरं सुव्यशां पूजयित्वा परमेश्वरस्य अन्तःपुरं प्रविशेत्। लिङ्गं तु तैः द्रव्यैः पूजयित्वा, उपयुक्तान्नान्युत्सार्य, लिङ्गं प्रक्षालयित्वा, शिरसि पुष्पं स्थापयेत् शुद्ध्यर्थम्। पुष्पं धारयित्वा, मन्त्रशुद्ध्यर्थं बलपूर्णमन्त्रं जपेत्; चण्डं तु उत्तरपूर्वदिशि पूजयित्वा, उपयुक्तान्नान्युत्सार्येत्। ततः आसनं विधिवत् उपस्थानं च स्थापयेत्; भूमौ अधस्तात् शुभं कृष्णवर्णं अधिष्ठानशक्तिं ध्यानयेत्। तस्याः पुरतः अनन्तं, श्वेतं, पञ्चफणं, आकाशमिव जिह्वया विलिखन्तं रूपं चिन्तयेत्। तस्या उपरि शुभं चतुर्भुजं पीठं दारुपीठवत् अस्ति; तस्य चतुर्भुजाः धर्मः ज्ञानं वैराग्यं ऐश्वर्यं च। तानि चतुर्भुजाः श्वेतः रक्तः पीतः कृष्णः, दक्षिणपूर्वादिदिशानुसारं; अधर्मादीनि पूर्वादिनिर्देशानुसारं स्थापयेत्। अङ्गानि तु राजरत्नसदृशानि चिन्तयेत्; तस्योपरि शुद्धश्वेतं पद्मपीठं आच्छादनम् अस्ति। तस्य अष्टदलानि, अणिमाद्यष्टशक्त्यः; सूत्राणि वामतः आरभ्य रुद्रशक्त्यः वामशक्त्यः च। बीजानि अपि ताः शक्त्यः अन्तर्गताः, उन्मनीपर्यन्तं; अन्तःकर्णिका परमवैराग्यं, स्तम्भः शिवस्वरूपज्ञानं। कर्णिकाबीजं शिवधर्मस्वरूपं, त्रिवर्तान्ते स्थितम्; तत्रोपरि त्रिवर्तानां आत्मादिप्रधानानि आसनानि। सर्वासनोपरि विविधच्छादनयुक्तं, दिव्यं, शुद्धज्ञानदीप्तं सुखासनं स्थापयेत्। ततः आवाहनं, स्थापनं, संनिधापनं, निरीक्षणं, प्रणामं च, पृथक् हस्तमुद्रया कुर्यात्। पश्चात् पाद्यं, आचमनीयं, अर्घ्यं, गन्धं, पुष्पं च समर्पयेत्; तदनन्तरं धूपं, दीपं, ताम्बूलं च, पश्चात् शिवं शयनाय स्थापयेत्। अथवा, आसनं मूर्तिं च मूलमन्त्रेण अन्यैः ब्रह्ममन्त्रैः च पूर्णतया स्थापयित्वा, ततः शिवं परमकारणं देवीसमेतं आवाहयेत्; देवः अचलः, अक्षरः, शुद्धस्फटिकसदृशदीप्तिमान्। सः सर्वलोककारणः, सर्वलोकसारः परमः। भक्तैः सहजं दृश्यते, अक्षरः प्रभुः, ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्रादिभिः अगम्यः। सः देवसारः पण्डितैः ज्ञायते, अपि च अतीन्द्रियत्वात् कथ्यते; अनादिः, अनन्तः, मध्यरहितः, संसारपीडितानां औषधः। एष शिवतत्त्वं, शिवस्य स्थायि प्रयोजनं लोके; पंचोपचारैः, भक्त्या परमलिङ्गं पूजयेत्। लिङ्गं महेश्वरस्वरूपं, शिवं परमात्मा; स्नानकाले जयध्वन्यादिपूर्वकं शुभकर्म कुर्यात्। गोपञ्चगव्यैः—घृतं, क्षीरं, दधि, मधु, च—मूलैः, फलसारैः, तिलसर्सपचूर्णैः च, यथायोग्यं स्नानं कुर्यात्। यवबीजैः, माषादिचूर्णैः, लिङ्गं अभिषिञ्च्य, तैलान्नैः लेपयित्वा, ततोऽपि उष्णजलैः स्नानं कुर्यात्। बिल्वपत्रादिभिः लेपशेषगन्धादि अपसार्य, पुनः जलस्नानं राजविधिना कुर्यात्। गन्धयुक्तं आमलकं हरिद्रां च क्रमशः समर्पयेत्; ततो जलैः लिङ्गं वा मूर्तिं शुद्धयेत्। गन्धयुक्तजलैः, कुशपुष्पयुक्तजलैः, सुवर्णरत्नयुक्तमन्त्रप्रभावितजलैः, यथाक्रमं स्नानं कुर्यात्। द्रव्याणि न सुलभानि चेत्, यथालभ्यं वा केवलं मन्त्रप्रभावितेन जलेन, श्रद्धया शिवं स्नापयेत्। ततः घटेन, शङ्खेन, वृद्धिपात्रेण, हस्तेन, कुशपुष्पैः च, मन्त्रजपेन स्नानं कुर्यात्। पवमानेन, रुद्रेण, नीलत्वरितेन, लिङ्गसूक्तेन, अथर्वशीर्षेण च, ऋक्सामपञ्चशैवब्राह्मणसूक्तैः, शिवप्रणवेन च, देवेशं स्नापयेत्। यथा देवस्य स्नानादिकं कुर्यात्, तथा देव्या अपि; तयोः भेदः नास्ति, समानत्वात्। प्रथमं देवस्य स्नानादिकं कृत्वा, ततः देव्या अपि, देवेश्वराज्ञया कुर्यात्। अर्धनारीश्वरपूजायां, उभयोः कोऽपि पूर्वता नास्ति; तत्र, लिङ्गे वा अन्यत्र यथायोग्यं समर्पयेत्। शुद्धगन्धयुक्तैः द्रव्यैः लिङ्गस्य अभिषेकं कृत्वा, वस्त्रेण शुष्कयित्वा, वस्त्रं यज्ञोपवीतं च समर्पयेत्। पाद्यं, आचमनीयं, अर्घ्यं, गन्धं, पुष्पं, भूषणं, धूपं, दीपं, नैवेद्यं, पेयं, मुखशुद्धिं च समर्पयेत्। पुनः आचमनीयं, मुखसुगन्धं च; ततः सर्वरत्नभूषितं, शोभनं, शुभं मुकुटं समर्पयेत्। शुद्धाभरणानि, विविधमालाः, व्यजनानि, चामराः, छत्रं, तालपत्रपंखं, दर्पणं च समर्पयेत्।