एकदा भगवति शिवपुराणे, भगवानेन शिवेन देवीप्रति पूजनविधिः प्रतिपादितः। तत्र कथ्यते— बाह्यैः उपहारैः देवम् देवीं च पूजयेत्; अथवा लिङ्गे कृत्रिमरूपे वा सदा पूजनं कुर्यात्। अग्नौ वा यज्ञवेद्यां वा, भक्त्याऽर्थानुसारं वा, अन्तर्बाह्यं वा परमेश्वरस्य पूजनं विधीयते। यदि अन्तःपूजायां भक्तः, बाह्यपूजनं कुर्यात् वा न कुर्यात्। अहं संक्षेपेण शिवपुराणे शिवेन देवीप्रति यः पूजनविधिः उपदिष्टः, तं वर्णयिष्यामि। अन्तःपूजनं यावत् होमसमाप्तिः, तावत् कर्तुं शक्यं वा न; ततः पश्चात् बाह्यपूजनं कर्तव्यम्। तत्र, मनसा उपहारान् कल्प्य शुद्धीकृत्य, विनायकं ध्यायित्वा विधिपूर्वकं पूजयेत्। दक्षिणे वामे च नन्दिं सुयशसम् पूजयेत्; मनसा सम्यक् पूज्य, आसनं विधाय ज्ञः स्थापयेत्। पूजाद्यकर्मभिः संयुक्तः, सिंहासनवद् वा शुद्धपद्मासनवद् वा, त्रिधातुभिः सह आसनं स्थापयेत्। तत्र, शिवं सपरिकान्तया, सर्वशुभलक्षणसम्पन्नं, सर्वाङ्गसुन्दरं, परममोहकं ध्यायेत्। सर्वगुणसम्पन्नं, सर्वाभरणभूषितं, रक्तवक्त्रकरपादं, हसितचन्द्रमल्लिकासदृशमुखं शिवं चिन्तयेत्। शुद्धस्फटिकसदृशं, त्रिनयनं, विकसितपद्मनयनं, चतुर्भुजं, सुगात्रं, शोभनचन्द्रशेखरं शिवं ध्यायेत्। वरदाभयकरं, मृगचिह्नधरं, नागमाल्यकङ्कणभूषितं, नीलकण्ठं, अनन्यतुल्यं, गणपरिवृतं, ततः तस्य वामभागे महादेवीं चिन्तयेत्। पूर्णनीलोत्पलदलदीर्घविस्तृतनयनां, पूर्णचन्द्रमुखीं, कृष्णकुन्तलां देवीं ध्यायेत्। नीलोत्पलदलसदृशवर्णां, चन्द्रशेखरां, स्तनद्वयं पूर्णं दृढं स्फुरन्तं उन्नतम्, तन्वीं, विस्तीर्णकटीं, पीतवस्त्रां, सर्वाभरणभूषितां, ललाटे शोभनचिह्नां देवीं चिन्तयेत्। सुशोभितकेशपाशविभूषितां, विविधपुष्पमाल्यभूषितां, समरूपां, मुखे लज्जास्पर्शयुक्तां देवीं ध्यायेत्। दक्षिणहस्ते दीप्तसुवर्णपद्मं धारयन्तीं, अन्यस्मिन् दण्डं स्थापनन्तीं, महासनस्थां देवीं चिन्तयेत्। पाशच्छेदिनीं, सत्यम् चैतन्यं आनन्दरूपां प्रकटयन्तीं, एवं शुभासने देवदेवीं ध्यायित्वा। सर्वोपहारैः, भक्त्या, मनःपुष्पैः पूजयेत्; अथवा अन्यं प्रभोरूपं एवं कल्प्य पूजयेत्। शिवीं, सदाशिवाख्यां, परमामाहेश्वरीं, षड्विंशकां, श्रीकण्ठं वा, यथाकल्पं पूजयेत्। मन्त्रन्यासादिकं स्वशरीरे कृत्वा, एवं शिवं साकारं, सत्तासत्तातीतं चिन्तयेत्। एवं ध्यायित्वा, मनसा बाह्यपूजनं कुर्यात्; ततः नाभौ होमं कल्पयेत्, समिध्, घृतादिकं च। भ्रूमध्ये शुद्धदीपशिखारूपं शिवं चिन्तयेत्; शरीरस्थं वा, पृथग् वा, शुभध्यानयोगे वा। होमसमाप्तौ, सर्वत्र नियमः समानः; ततः सम्पूर्णं मानसिकपूजनक्रमं समाप्त्य। प्रभुं लिङ्गे, वेद्यां, अग्नौ वा पूजयेत्। पूजनस्थानं मूलमन्त्रेण शुद्धीकृत्य, तत्र चन्दनयुक्तेन वारिणा पुष्पं स्थापयेत्। शस्त्रेण विघ्नान् अपाकृत्य, कवचेन आवृत्य, सर्वदिशः शस्त्रं क्षिप्य, पूजनस्थानं सज्जीकुर्यात्। तत्र दर्भान् प्रसार्य, अभिषेकादिकं कृत्वा, सर्वपात्राणि शुद्धीकुर्यात्, द्रव्याणि च शुद्धानि कुर्यात्। अभिषेकपात्रं, पादप्रक्षालनपात्रं, आचमनपात्रं, चतुर्थं पात्रं च स्थापयेत्। स्नानं, अभिषेकं, निरीक्षणं कृत्वा, शुभं वारि तेषु स्थापयेत्; उपलब्धानि सर्वद्रव्याणि यथायोग्यं स्थापयेत्। रत्नानि, रजतम्, सुवर्णम्, गन्धद्रव्याणि, पुष्पाणि, धान्यं, फलानि, अंकुराः, दर्भानि—एतानि विविधानि पूजाद्रव्याणि। स्नानवारिणि, विशेषतः पानीयवारिणि, शीतलानि रम्याणि पुष्पादीनि स्थापयेत्। पादप्रक्षालनवारिणि, वेटिवरम्, चन्दनम्, मल्लिका, कोला, कर्पूरम्, बहुमूलम्, तमालम् स्थापयेत्। आचमनपात्रे, पीडितः कर्पूरम्, चन्दनम्, एतानि सर्वपात्रेषु स्थापयेत्। कुशाग्राणि, धान्यं, यवः, तिलः, घृतम्, सरषपः, पुष्पाणि, भस्म च, उपहारपात्रे स्थापयेत्। कुशपुष्पाणि, यवः, बहुमूलम्, तमालम्, भस्म च, अभिषेकपात्रे यथाक्रमं स्थापयेत्। सर्वत्र मन्त्रं स्थाप्य, कवचेन बहिः आवृत्य, शस्त्रेण रक्ष्य, गोमुद्रां दर्शयेत्। सर्वपूजाद्रव्याणि अभिषेकपात्रेण अभिषिक्त्य, मूलमन्त्रेण शुद्धीकृत्य, विधिपूर्वकं सम्पादयेत्। यदि केवलं अभिषेकपात्रं सर्वकार्येषु उपलब्धम्, श्रेष्ठः साधकः तेनैव उपहारवारि यथाप्रथा निर्मायेत्। ततः विनायकं दक्षिणद्वारपार्श्वे सम्यक् भोज्योपहारैः पूजयेत्। एवं शिवपुराणे भगवता शिवेन देवीप्रति उपदिष्टः पूजनविधिः श्रद्धया, भक्त्या, शुद्धचित्तया, यथाक्रमं सम्पादनीयः।