ज्ञानस्य प्राप्त्या शीघ्रं शिवसंयोगः लभ्यते। तस्मात्, ये मुक्ताः शिवाज्ञया कर्मयज्ञं कुर्वन्ति, तेषां देहिनां कृते स एव। यदि निष्कामेन क्रियते तर्हि स यज्ञः मोक्षदः भवति, कामेन तु कृतः केवलं बन्धनाय स्यात्। अतः, पञ्चसु यज्ञेषु ध्यानज्ञानाभ्यां भक्तः भवेत्। यः ध्यानं च ज्ञानं च धारयति, स संसारसागरं तरति, हिंसादिदोषैः विमुक्तः, शुद्धचित्तः साधनं तस्य। एतेषु यज्ञेषु ध्यानयज्ञः श्रेष्ठः, स मोक्षफलप्रदः। बहिर्क्रियायुक्ताः तु अल्पं फलमेव लभन्ते। यथा राज्ञः प्रासादे, एवं क्रियावन्तः जनाः; ध्यानिनां रूपं सूक्ष्मं, तेषां दिव्यत्वं प्रत्यक्षं दृश्यते। यथा अत्र स्थूलानि क्रियारूपाणि मृत्तिकाकाष्ठादिभिः निर्मितानि, एवं ध्यानयज्ञनिष्ठाः देवांश्च पाषाणमृन्मयान् अतिक्रामन्ति। ते परमं न प्राप्नुवन्ति, यतो हि शिवस्य तत्त्वं न ज्ञायते; आत्मनि स्थितं शिवं परित्यज्य, बहिः पूजां करोति जनः। न हि हस्ते स्थितं फलं त्यक्त्वा कोऽपि स्वकण्ठं जिह्वया लिलिह्यात्। ज्ञानात् ध्यानं जायते, ध्यानात् पुनः ज्ञानं। उभयात् मोक्षः सम्पद्यते; तस्मात् ध्याननिष्ठः स्यात्—द्वादशाङ्गुलान्ते, शिरसि, ललाटे, भ्रूमध्ये च। अथवा नासाग्रे, वक्त्रे, कण्ठे, हृदि, नाभौ वा—एतेषु नित्यस्थलेषु, श्रद्धया विदारितचित्तः। बाह्यैः द्रव्यैः देवदेवीं पूजयेत्; अथवा सदा लिङ्गे, कृत्रिमेऽपि रूपे पूजां कुर्यात्। वह्नौ, वेदिकायां, श्रद्धानुसारं सामर्थ्येन वा; अथवा अन्तर्बहिश्च, परमेश्वरं पूजयेत्। अन्तर्यागनिष्ठः बाह्यपूजां कुर्यात्, न वा। शिवेन स्वयमेव देवीं प्रति यथोक्तं शिवशास्त्रे यथाविधि पूजनविधिं संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि। अन्तर्यागः होमपर्यन्तं क्रियेत, न वा; ततः पश्चात् बाह्यपूजा कार्य्या। तत्र, मनसा कल्पितान् शुद्धान् चोपहारान् विनायकदेवं ध्यात्वा, तं यथाविधि पूजयेत्। दक्षिणे वामे च नन्दिं सुवशसं च पूजयेत्; तौ सम्यग् मनसा पूज्य, आसनं विधाय, पूजादिकर्मसम्पन्नः स्याल्लिङ्गासनादिषु, सिंहासनादिषु वा, शुद्धपद्मासनस्थः, त्रिधातुसंयुतः। तत्र, शिवं पार्वत्यासहितं परममोहिनं, सर्वलक्षणसम्पन्नं, सर्वाङ्गसुन्दरं ध्यायेत्। सर्वगुणसम्पन्नं, सर्वाभरणभूषितं, रक्तवदनहस्तपादं, मन्दस्मितमुखं, मल्लिकाचन्द्रसदृशं। शुद्धस्फटिकसदृशं, विकासितपद्मलोचनत्रयं, चतुर्भुजं, सुशरीरं, शोभनचन्द्रशेखरं। वराभयकरौ हस्तौ, मृगचिह्नयुक्तौ, नागमालाभरणं, कण्ठनीलमणिं, तुल्यविभवहीनं, गणपरिवारयुतं। ततः तस्य वामभागे महादेवीं ध्यायेत्। सा विकासितनीलोत्पलदलदीर्घनेत्रा, पूर्णचन्द्रमुखी, कृष्णकुन्तला, नीलोत्पलदलसदृशा, चन्द्रशेखरा। अतीवस्तनभारयुक्ता, उन्नतस्तनयुग्मा, तन्वी, विस्तीर्णश्रोणी, पीताम्बरधारिणी, सर्वाभरणशोभिता, ललाटे तिलकशोभिता। विविधपुष्पविन्यस्तकेशपाशा, सर्वाङ्गसमन्विता, लज्जास्मितमुखी। दक्षिणहस्ते सुवर्णपद्मधारिणी, अपरहस्ते दण्डं निधाय, महासनस्थिता। पाशच्छेदिनी, सत्यम् चैतन्यसुखरूपिणी; एवं देवदेवीं शुभासने ध्यात्वा। सर्वोपचारैः, भक्त्या, मनःपुष्पैः पूजयेत्; अथवा अन्यं कञ्चन रूपं भगवतः कल्पयित्वा। शिवीति, सदाशिवः, परममाहेश्वरी, षड्विंशका, श्रीकण्ठ इत्यादिरूपेण। स्वदेहे मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा, शिवं रूपं ध्यात्वा, सच्चिदानन्दसन्देहं चिन्तयेत्। एवं ध्यात्वा, ततः बाह्यपूजां मनसा कुर्यात्, नाभौ होमं कल्पयेत्, समिधाज्यादिसंयुक्तम्। भ्रूमध्ये शिवं ध्यात्वा, शुद्धदीपशिखारूपेण; एवं देहे, अथवा पृथग्, शुभध्यानयोगेन। होमसंाप्तौ सर्वत्र समाननियमः; ततः सम्पूर्णमानसपूजां कृत्वा। लिङ्गे, वेदिकायां, वह्नौ वा, भगवन्तं पूजयेत्। पूजास्थले मूलमन्त्रेण प्रोक्ष्य, चन्दनगन्धोदकेन पुष्पं स्थापयेत्। शस्त्रेण विघ्नान् अपाकुर्यात्, कवचेन संवृणुयात्; ततः सर्वदिशः शस्त्रं विसृज्य, पूजास्थानं सम्पादयेत्। तत्र कुशान् प्रसार्य, प्रोक्षणादिभिः शुद्धिं कुर्यात्; सर्वपात्राणि शुद्धानि, द्रव्यशुद्धिं च साधयेत्। प्रोक्षणपात्रं, पाद्यपात्रं, आचमनीयपात्रं, इति चतुर्विधं पात्रं स्थापयेत्। प्रक्षालयित्वा, प्रोक्ष्य, निरीक्ष्य, तेषु मङ्गलजलं पूरयेत्; सर्वपवित्रद्रव्याणि यथासम्भवम् उपस्थापयेत्। एवं, श्रद्धया, नियमेन, ज्ञानध्यानसमन्वितः, शिवस्य पूजाविधिं सम्यक् आचरन्, साधकः परमं शिवसंयोगं लभते।