शिवस्य पूजनं पुनः कृत्वा, मार्गशुद्धिं च सम्यक् सम्पाद्य, तस्य समापनानन्तरं देवतायाः पूजनं पुनः विधिनैव आचरितव्यम्। मन्त्रेण हविः समर्प्य, देवतान् तर्पयित्वा, प्रभोः आवाहनं कृत्वा, गुरुर्द्वारं शिष्यस्य हस्ते मन्त्रं स्थापयित्वा शेषकर्म समापयेत्। विकल्पतः, मन्त्रसंस्कारस्य समग्रत्वं विचिन्त्य, आभिषेकान्ते मार्गशुद्धिं आचार्यः सम्पादयेत्। यत्र शान्त्यादिकं कर्म निर्दिष्टं, तत्र त्रीणि तत्त्वानि शुद्ध्यर्थं सर्वं सम्यक् आचरितव्यम्। तानि तत्त्वानि शिवसारं, ज्ञानं, आत्मेति विख्यातानि; शक्तेः शिवः, तस्मात् ज्ञानं, ततोऽपि आत्मा उत्पद्यते। शिवेन शान्त्यतिक्रम्य मार्गः व्याप्यते, तदतिक्रान्तं परं; ज्ञानस्य तु शेषमार्गव्याप्तिः, आत्मना सर्वमक्रमेण व्याप्यते। ये शिवशास्त्रार्थवित् पण्डिताः, शम्भवमन्त्रं दुर्लभं मूलं च सम्यक् ज्ञात्वा, शाक्तसंस्कारं प्रकटयन्ति। एवं, हे कृष्ण, संस्काराख्यस्य विधेः चतुर्विधत्वं सम्यक् व्याख्यातम्; किं श्रोतुमिच्छसि? तदा कृष्ण उवाच— हे प्रभो, यानि शिवशास्त्रे प्रतिपादितानि नित्यनैमित्तिकानि च कर्माणि, शिवाश्रमनिष्ठानां तानि श्रोतुमिच्छामि। प्रातःकाले शय्यान्निर्गत्य, भगवन्तं शिवं पार्वत्याः सहितं ध्यानं कृत्वा, स्वकर्तव्यं चिन्तयेत्, सूर्ये उदिते गृहात् निर्गच्छेत्। एकान्ते, यत्र न विघ्नः, तत्र आवश्यकानि कर्माणि सम्पाद्य, नियमानुसारं शुद्धिं कृत्वा, ततो दन्तधावनं कुर्यात्। यदि दन्तकाष्ठं न सुलभं, अथवा अष्टमीप्रभृतिषु, तदा द्वादशवारं जलप्रक्षालनं मुखविशुद्ध्यर्थं कुर्यात्। सम्यक् आचमनं कृत्वा, वरुणविधिना नदीषु, तीर्थे, सरसि, गृहे वा स्नानं कुर्यात्। स्नानोपकरणानि तट उपस्थाप्य, बाह्यक्लेशं विसर्ज्य, मृदया अङ्गानि लेपयित्वा, स्नानं कृत्वा गोमयेनाङ्गानि मृद्नीयात्। स्नानान्ते वस्त्रं पुनः पुनः त्यक्त्वा, शरीरं शुद्धीकृत्य, सम्यक् स्नात्वा, शुद्धवस्त्राणि धारयेत्, यथा राजा। ब्रह्मचारी, यतिः, वा विधवा, गन्धद्रव्यैः स्नानं न कुर्यात्, न च तैः दन्तधावनं। यज्ञोपवीती, बद्धशिखः, जले प्रविश्य, निमज्ज्य, आचमनं कृत्वा, त्रिचक्राणि जले स्थापयेत्। निर्मले जले निमग्नः, मन्त्रं पुनः श्रद्धया जपेत्, शिवं स्मरन्, उत्थाय आचमनं कृत्वा तेनैव जलेन आत्मानं अभिषिञ्चेत्। गोशृङ्गेण, कुशदण्डेन, पलाशपत्रेण, पद्मेन, वा हस्तेन, पञ्चवारं वा त्रिवारं स्नानं कुर्यात्। उद्याने, गृहे, कुम्भेन वा, मन्त्रप्रक्षिप्तेन जलेन निमज्जनेन स्नानं विधायेत्। यदि वरुणस्नानं न शक्यते, तदा शुद्धवस्त्रं परिधाय, पादात् शिरः पर्यन्तं जलेन शरीरं प्रक्षालयेत्। विकल्पतः, वह्निस्नानं, मन्त्रस्नानं, शिवस्नानं वा कुर्यात्; शिवध्यानपरायणस्य तु तदेव स्नानं स्वकं मन्यते। स्वसूत्रविधिना, मन्त्रपूर्वकम् आचमनेन च, ब्रह्मयज्ञं कृत्वा, देवद्विजादिभ्योऽर्घ्यं सम्यक् दद्यात्। मण्डले प्रतिष्ठितं महादेवं ध्यानं कृत्वा, विधिवत् पूजयित्वा, सूर्यरूपिणे शिवायार्घ्यं समर्पयेत्। अथवा स्वसूत्रविधिना कृत्यं सम्पाद्य, हस्तयोः शुद्धिं कृत्वा, कर्माङ्गानि सुसम्पाद्य, पूर्णतया सिद्धः स्यात्। वामहस्तेन जले गन्धयुक्तं तिलैः संयुतं वा, कुशपुञ्जेन प्रक्षिप्य, मूलमन्त्रैः सह अभिषेकं कुर्यात्। "आपो हिष्ठ" इति मन्त्रादिभिः, शेषजलं घ्राणेन स्पृष्ट्वा, देवतां पूजयेत् वामनासिकया जलं आदाय। अर्घ्यं गृहित्वा, देवतां आत्मनि अन्तर्गतां वामनासिकया चिन्तयेत्, बहिर्वर्तिनीं श्यामवर्णां शिलायाम् प्रतिष्ठितां च। ततः देवद्विजादिभ्यः, विशेषतः ऋषीणां, भूतानां, पितॄणां च, अर्घ्यं विधिवत् दद्यात्। रक्तचन्दनयुक्तेन जलेन हस्तमात्रं वृत्तं भूमौ निर्माय, सुशोभनं, रक्तपुष्पादिभिः अलङ्कृतं कुर्यात्। तत्र आदित्यं, तस्य पार्षदांश्च, "स्वखोल्काय" इति मन्त्रेण, सुखसिद्ध्यर्थं पूजयेत्। पुनः चक्रं निर्माय, अङ्गानि पूजयित्वा, तत्र सुवर्णपात्रं माघदप्रस्थमितं स्थापयेत्। तत् पात्रं गन्धोदकेन, रक्तचन्दनेन, रक्तपुष्पैः, तिलैः, कुशैः, अक्षतैः च पूरयेत्। दूर्वया, अपामार्गेण, गोदुग्धेन, वा शुद्धजलेन, जानुपर्यन्तं भूमौ उपविश्य, मण्डलस्थदेवतां प्रणमेत्। तत् पात्रं शिरसि स्थापयित्वा, शिवायार्घ्यं समर्पयेत्; अथवा अञ्जलिना, जलं कुशेन संयुतं, मूलमन्त्रेण च। शिवं, सूर्यरूपिणं गगनस्थितं, उद्दिश्य अर्घ्यं समर्प्य, हस्तयोः शुद्धिं कृत्वा, हस्तकर्माङ्गानि पुनः कुर्यात्। ईशानादि पंचब्रह्मात्मकं शिवं ज्ञात्वा, विभूतिं मन्त्रेण गृहित्वा, अङ्गेषु लेपयेत्। शिरः, मुखं, हृदयं, गुप्तं, पादौ इति क्रमशः, मूलमन्त्रेण सर्वाङ्गानि स्पृष्ट्वा, शुद्धवस्त्रं परिधायेत्। वस्त्रं धारयित्वा, द्विवारं नमित्वा, एकादशमन्त्रैः शुद्धीकृतजलेन वस्त्रं प्रक्षिप्य, अथवा वस्त्रं आच्छाद्य, द्विवारं प्रणम्य, शिवं स्मरेत्। पुनः, हस्तौ अधः स्थापयित्वा, त्रिपुण्ड्रं विभूत्या सुगन्धजलेन, ललाटे क्रमशः स्पष्टं अंकयेत्। एवं, शिवाश्रमनिष्ठस्य नित्यनैमित्तिकं कर्म, स्नानादि, आचरणीयं इति शास्त्रे प्रतिपादितम्।