शिवपुराणम्

सर्वेषु पुण्यतीर्थेषु, सरस्वती नदीषष्ट्यधिकमुखा पुण्यत्वेन प्रसिद्धा। तस्याः तीरवासिनः धीमान् शनैः शनैः ब्रह्मपदं प्राप्नोति। गङ्गा हिमालयकन्या शतमुखा पुण्यनदी, तस्याः तीरपर्यन्ते काशीप्रभृत्यनेकानि तीर्थानि सन्ति। मृगबृहस्पतिसमये तत्र तीरं विशिष्टं, शोनभद्रा दशमुखा पुण्या, इच्छाफलप्रदायिनी। तत्र स्नानव्रतेन गणेशपदं लभ्यते। नर्मदा चतुर्विंशतिमुखा पुण्या महती नदी, तत्र स्नानवासेन विष्णुपदं प्राप्यते। तमसा द्वादशमुखा, रेवातु दशमुखा नदी। गोदावरी एकविंशतिमुखा महापुण्या, ब्रह्महत्यागोहत्यापापविनाशिनी, रुद्रलोकप्रदायिनी। कृष्णवेणी अष्टादशमुखा पुण्यनदी, सर्वपापक्षयकारिणी, विष्णुलोकप्रदायिनी। तुङ्गभद्रा दशमुखा ब्रह्मलोकप्रदायिनी, सुवर्णमुखरी नवमुखा पुण्यनदी तद्वत्। तत्र शुभसन्ततिः जायते, ब्रह्मलोकात् पतिताः अपि। सरस्वती, पम्पा, कन्या, शुभा श्वेतनदी च। एषां तीरवासेन इन्द्रलोकः लभ्यते। कावेरी साह्याद्रिसम्भूता महती पुण्यनदी, सप्तविंशतिमुखा सर्वकामप्रदायिनी। तस्याः तीरः स्वर्गं, ब्रह्मविष्णुपदं च ददाति। शैवतीराणि शिवलोकप्रदायिनि, इच्छाफलप्रदायिनि। नैमिष, बदरी, मेषगा, गुरु, रवौ स्नानं कर्तव्यम्। तत्र ब्रह्मलोकः लभ्यते, पूजा च। सिंधुनद्यां स्नानं कर्तव्यम् सिम्हकर्कटराशिस्थिते सूर्ये। केदारजलपानं स्नानं च ज्ञानप्रदं कथ्यते। गोदावरीस्नानं सिम्हमासे, गुरौ सिम्हस्थे, शिवेन शिवलोकप्रदं उक्तम्। यमुनायां शोनायां च स्नानं गुरौ कन्यास्थे सूर्ये, धर्मदन्तिलोकमहाभोगप्रदं। कावेरीस्नानं तुलाराशिस्थे सूर्यगुरू, विष्णुवचनात् सर्वकामप्रदं, वृश्चिकमासे, सूर्यगुरू वृश्चिकस्थे। नर्मदास्नानं विष्णुलोकप्रदं, सुवर्णमुखर्यादिनद्यः सूर्यगुरूस्थे स्नानं। ब्राह्मणेन शिवलोकप्रदं उक्तम्, जाह्नव्यां मृगमासे गुरौ मृगस्थे स्नानं। ब्रह्मणा शिवलोकप्रदं उक्तम्, ब्रह्मविष्णुपदानन्तरं ज्ञानं लभ्यते। माघमासे कुम्भस्थे सूर्ये, गङ्गायां श्राद्धं पिण्डदानं तिलोदकप्रदानं विधीयते। एतैः कर्मभिः अनन्तपितृवंशो उद्धृतः, कृष्णवेण्यां विशेषतः मीनस्थे सूर्ये प्रशस्यते। प्रत्येकतीर्थे तस्य मासे स्नानं इन्द्रपदं ददाति। गङ्गायाः साह्यजन्मनदीषु वा वासः कर्तव्यः। तत्र पापक्षयः निश्चितः, रुद्रलोकप्रदायिनी क्षेत्राणि बहूनि। ताम्रपर्णी वेगवती ब्रह्मलोकफलं ददाति, तयोस्तीरं स्वर्गप्रदं। तेषु पुण्यक्षेत्रेषु बहूनि पुण्यफलप्रदानि, तत्र वासिनः तत्तत्फलं लभन्ते। सततसदाचारः, धर्मशीलता, निरन्तरचिन्तनं च आवश्यकम्, अन्यथा फलप्राप्तिः न। पुण्यं क्षेत्रे कृतं महाफलप्रदं, पापं क्षेत्रे कृतं महाप्रभूतं। तत्र पुण्येन जीवितमिच्छन् विनाशं प्राप्नोति, पुण्यं शरीरवाचया वित्तेन वा कृतं समृद्धिं ददाति। मानसिकं पापं द्विजैः विनश्यति, तद्वज्रावरणं युगान्तरपर्यन्तं तिष्ठति। केवलं ध्यानात् तस्य विनाशः, अन्यथा न। वाचिकपापं जपेन, शारीरपापं तपसा, वित्तकृतपापं दानेन विनश्यति। अन्यथा अनन्तयुगान्यपि तिष्ठति। कदाचित् पूर्वपापेन पुण्यं विनश्यति। बीजं, वृद्धिः, भोगः—एतेषां पुण्यपापयोः विभागः। बीजं ज्ञानात् विनश्यति, वृद्धिः पूर्वोक्तेन। भोगः भोगेन विनश्यति, अन्यथा न, अनन्तपुण्येभ्यः अपि। बीजक्षये शेषं भोगाय। देवपूजया ब्राह्मणदानेन, तपोवृद्ध्या कालक्रमेण, भोगः पुरुषाणां लभ्यते। अतः सुखकामः पापं विना वासं कुर्यात्। शुद्धाचारं शीघ्रं उपदिश, येन विद्वांसः जगत् जयन्ति। धर्माधर्मयुक्तानि कर्माणि कथय, ये स्वर्गनरकप्रदानि। सदाचारयुक्तः विद्वान् ब्राह्मणः इति कथ्यते, वेदविद् विप्रः, द्विजः। अल्पाचारवेदविद् क्षत्रियः, राजसेवकः। किञ्चित् आचारयुक्तः वैश्यः, कृषिवाणिज्यनिष्ठः। शूद्रः वा ब्राह्मणः कृषकः, ईर्ष्यालुः परपीडनः चण्डालः वा द्विजः। भूमिपालः राजा क्षत्रियः, धान्यविक्रेता वैश्यः, अन्यः वणिक्।