निवृत्तिं पुरतः स्थापयित्वा, प्रतिष्ठां पश्चिमकुम्भे, विद्यां दक्षिणे, शान्तिं उत्तरदिग्भागे, परां तु मध्ये सम्यक् न्यस्य, तत्र रक्षणादिकं कृत्वा, धैनवीमुद्रां बध्नीयात्। ततः कुम्भान् मन्त्रैः अभिमन्त्र्य, पूर्ववत् हविरार्पणं सम्यक् यावत्सम्पूर्णं कुर्यात्। आचार्यः शिष्यं मण्डलमध्ये शिरःप्रच्छन्नं प्रवेश्य, तर्पणादिकं मन्त्रारम्भकर्म पूर्ववत् समाचरेत्। ततः देवानां नाथं पूज्य, पूर्ववत् अनुमतिं प्रार्थ्य, शिष्यं दीक्षायै सम्यक् उपवेशयेत्। पञ्चकलारूपेण शिष्यं सम्पूर्णं कृत्वा, मन्त्रदेहम् अधिष्ठाप्य, तम् शिवाय समर्पयेत्। ततः केन्द्रादारभ्य, निवृत्त्यादिकान् कुम्भान् आचार्यः सम्यक् गृहित्वा, शिवस्यैव हस्तेन शिष्यं दीक्षयेत्। तदनन्तरं, शिवहस्तं प्रदाय, तं शिष्यस्य शिरसि स्थापयित्वा, शिवभावं प्राप्य, शिवाचार्यत्वेन तं उपदिशेत्। ततः देवतां भूषयित्वा, मण्डले शिवं पूजयित्वा, शतान्यष्टाविंशतिं हविंसमर्प्य, अन्त्यं होमं दद्यात्। पुनः देवेशं सम्पूज्य, भूधरे साष्टाङ्गं प्रणम्य, हस्तौ शिरसि स्थापयित्वा, आचार्यः शिवं निवेदयेत्— "भगवन्, तव प्रसादेन मया अयं आचार्यः कृतः; तव अनुग्रहं प्राप्य, देव, अस्मै दिव्याज्ञां दातुमर्हसि।" एवं शिवं निवेद्य, शिष्येन सह, पुनः नमस्कृत्य, आचार्यः शिवशास्त्रं शिवरूपेण सम्पूजयेत्। पुनः शिवस्य अनुमतिं प्रार्थ्य, शिवविद्याग्रन्थं शिष्याय उभाभ्यां हस्ताभ्यां दद्यात्। स तां विद्यां शिरसि स्थापयित्वा, स्वाध्यायाय सम्यक् उपविशत्, यथाविधि सम्पूज्य, ताम् अर्चयेत्। ततः आचार्यः तस्मै राजचिह्नानि दद्यात्, यतोऽसौ आचार्यपदं प्राप्य, राज्यस्यापि योग्यः स्यात्। अनन्तरं, पूर्वाचारानुसारं, शिवशास्त्रोक्तं, लोकसम्मानितं च, तं उपदिशेत्। शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः शिष्यान् परीक्ष्य, शुद्धीकृत्य, शिवज्ञानं तेषां दद्यात्। एवं शौचं, क्षमां, दयाम्, वैराग्यं, अमत्सर्यं च, सर्वं सुखेन साधयेत्। शिष्यं उपदिश्य, शिवलक्षणेन तं मण्डलात् विसर्जयेत्; शिवपात्राग्न्यादिसभ्यान् अपि सम्पूजयेत्त्। ततः आचार्यः स्वगणेन सह, यत्र द्वैते अथवा उभयत्र दीक्षा विहिता, तत्रैककाले दीक्षां कुर्यात्। आदौ पथशुद्ध्यर्थं कुम्भान् स्थापयित्वा, दीक्षाव्रतम् आचर्य, अभिषेकं विना सर्वं कुर्यात्। पुनः शिवं सम्पूज्य, पथशुद्धिं कृत्वा, तस्याः समाप्तौ देवतां पुनः पूजयेत्। मन्त्रेण होमान् समर्प्य, देवताः तृप्ताः कृत्वा, ईश्वरम् आहूय, मन्त्रं शिष्यहस्ते स्थापयित्वा, शेषकर्माणि सम्पूर्णयेत्। वैकल्पिकं, मन्त्रदीक्षां समग्रतया चिन्तयन्, आचार्यः अभिषेकान्ते पथशुद्धिं कुर्यात्। यत्र शान्त्यादिप्रभृतिषु यत् कर्म विहितं, तत्र त्रिप्रधानशुद्ध्यर्थं सर्वं समाचरेत्। त्रिप्रधानानि तु शिवसारज्ञानेन्द्रियाख्यानि; शक्तेः शिवः, तस्मात् ज्ञानं, ततोऽहमिति क्रमः। शिवेन शान्त्यतिक्रम्य पन्थाः व्याप्यते, तत्परं परमं; ज्ञानेन शेषपन्थाः, आत्मना सर्वं क्रमशः व्याप्यते। शिवशास्त्रार्थनिपुणाः, शम्भवमन्त्रम् अत्यन्तदुर्लभं मूलमिति ज्ञात्वा, शाक्तदीक्षां विधाय वदन्ति। एवं हे कृष्ण, दीक्षाख्यस्य विधेः चतुर्विधत्वं च सर्वं ते सम्यक् उक्तम्; किम् अन्यच्छ्रोतुम् इच्छसि? श्रीकृष्ण उवाच— "भगवन्, शिवाश्रमनिष्ठानां नित्यनैमित्तिककर्माणि शिवशास्त्रेषु यानि विहितानि, तानि श्रोतुम् इच्छामि।" भगवानुवाच— प्रातः शय्यायाः उत्तिष्ठन्, शिवं भगिन्या सह ध्यायेत्, स्वकर्माणि चिन्तयित्वा, सूर्ये उदिते गृहात् निर्गच्छेत्। एकान्ते, यत्र न विघ्नः, तत्र यथाकर्तव्यं कुर्यात्; ततः शास्त्रोक्तविधिना शौचं कृत्वा, दन्तधावनं च समाचरेत्। यदि दन्तकाष्ठं न लभ्यते, अष्टम्यादिदिने वा, जलमात्रेण द्वादशवारं मुखं प्रक्षालयेत्। आचम्य, ततः वरुणविधिना स्नानं कुर्यात्—सरित्सु, तीर्थे, सरसि, गृहे वा। स्नानोपकरणानि तटे स्थाप्य, बहिःमलान् अपोह्य, मृत्तिकया अङ्गं लेपयित्वा, स्नात्वा, गोमयेनाङ्गं लेपयेत्। स्नात्वा, पुनः पुनः वस्त्रं त्यक्त्वा, शुद्धः स्यात्; सम्यक्स्नातः, स्वच्छवस्त्राणि राजवत् परिधायेत्। ब्रह्मचारी, वानप्रस्थो, विधवा वा, गन्धद्रव्यैः स्नानं न कुर्यात्, न च तैः दन्तधावनं। यज्ञोपवीती, केशसंयुक्तः, जले प्रविश्य, निमज्ज्य, आचमनं कृत्वा, त्रिचक्राणि जले स्थापयेत्। निर्मले जले निमग्नः, पुनः मन्त्रं प्रयत्नेन जपेत्, शिवं स्मरन्, उत्थाय आचम्य, तेनैव जलेनात्मानं अभिषिञ्चेत्। गोशृङ्गेण, काशेण, पलाशपत्रेण, पद्मेन, हस्तेन वा, पञ्चवारं त्रिवारं वा स्नानं कुर्यात्। वने, गृहे, कुम्भेन वा, निमज्जनकाले, मन्त्राभिषिक्तेन जलेनैव स्नानं समाचरेत्।