शिवपुराणम्

स्निग्धया, श्रद्धावन्तः कथाम् इमां श्रृणुत। आचार्यः शिष्यस्य दीक्षायां सम्यग्योगं कृत्वा, एककाले पूजनं त्र्याहुतिं च समर्प्य, शिष्यस्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशनं ध्यानयेत्। ततः प्रतिष्ठां आवाह्य सर्वकर्माणि विधानतः संपाद्य, तस्य व्यापकतां तथा वागीशान्याः व्यापकतत्त्वं च चिन्तयेत्। प्रतिष्ठां पूर्णचन्द्रमण्डलसदृशीं कृत्वा, पूर्ववत्, शिवाज्ञां परमात्मनः विष्णवे प्रविश्य ध्यानयेत्। विष्णोः विसर्जनं कृत्वा, ज्ञानतः पूर्ववत् प्रतिष्ठां तत्रैव चिन्तयेत्। एवं कृत्वा, तस्य व्यापकतां वागीशां च यथाक्रमं चिन्तयित्वा, दीप्ते वह्नौ पूर्त्यन्ते शेषकर्माणि पूर्ववत् समाचरेत्। नीलरुद्रं समर्प्य, तस्य पूजनादिकं विधिवत् कृत्वा, पूर्वोक्तपथे यज्ञं सम्पाद्य शिवाज्ञां समर्पयेत्। तस्य तपसः विसर्जनं कृत्वा, तस्य शमाय तदनुष्ठानं च, ज्ञानविद्यां स्थाप्य तस्य व्यापकतां पश्येत्। एवं स्वात्मनः व्यापकतां वागीशीं च पूर्ववत् चिन्तयेत्, या दशसु दिशः नवयुवसूर्यसमानरूपा दीप्तिमती। पुनः शेषकर्माणि पूर्ववत् कृत्वा, महेश्वरस्य आवाहनं पूजनं च सम्यगाचरेत्, तस्मै हविर्यथाविधि दत्त्वा, शिवाज्ञां मानसैव दद्यात्। एवं महेश्वरस्य विसर्जनं कृत्वा, अन्यां विद्यां स्थापयेत्, तां शान्त्यतीतां परां विद्यां च व्यापकतया पश्येत्। एवं स्वात्मनः व्यापकतां वागीशायाः च आकाशवद् पूर्णां चिन्तयेत्। शेषकर्माणि कृत्वा, सदाशिवं पूजयेत्, तस्मै च शम्भोः अनन्तकर्मणः आज्ञां दद्यात्। तत्र अपि, पूर्ववत् शिरसि शिवं पूजयित्वा, वागीशाय नमस्कृत्य, तौ विसर्जयेत्। ततः शिष्यस्य शिरसि शिवं पूर्ववत् प्रक्षिप्य, शान्त्यतीतशक्तौ लयनं चिन्तयेत्। सर्वषट्पथव्यापिन्यां, परायां, सहस्रसूर्यसमप्रभायां, शैव्यां शक्तौ ध्यानं कुर्यात्। ततः शिष्यं स्फटिकसमानशुद्धं समानेत्वा, शिवशास्त्रविधिना कर्तर्याः प्रक्षालनं कुर्यात्। आचार्यः कर्तर्या सूत्रसहितं शिखां छित्वा, गोमये स्थापयित्वा, तां शिवाग्नौ समर्पयेत्। मूलमन्त्रेण 'वौषट्' अन्तेन कर्तर्याः पुनः प्रक्षालनं कृत्वा, हस्तेन शिष्यस्य चेतनां देहे स्थापयेत्। ततः शिष्यः स्नानं कृत्वा, विधिकृतानि कर्माणि समाप्य, शुभत्वं सुनिश्चित्य, मण्डलं प्रविश्य दण्डवत् प्रणिपत्य तिष्ठेत्। पूजां सम्यगनुष्ठाय, कर्मदोषशुद्धये ऋत्विक्पाठितेन मन्त्रेण त्र्याहुतिं जुहोति। जपकर्मणा त्र्याहुतिं दत्त्वा, देवाधिदेवस्य पुनः पूजनं मन्त्रदोषशुद्धये समाचरेत्। मानसजपेन त्र्याहुतिं दत्त्वा, तत्र मण्डले अम्बासहितं शम्भुं पूजयित्वा, त्र्याहुतिं दत्त्वा, आचार्यः अञ्जलिं कृत्वा प्रार्थयेत्— "भगवन्, तव प्रसादेन अस्य षट्पथशुद्धिः कृता; अतः तम् अमृतं परमं धाम नय।" इति देवतायै निवेद्य, पूर्ववत् नाडीसंधानं कृत्वा, ततः तत्त्वशुद्धिं कुर्यात्। स्थावरजङ्गमशीतोष्णशुद्धये, तेषां ऐक्यव्यापकत्वं तत्त्वशुद्धौ ध्यानयेत्। तत्त्वग्रन्थीन् छित्वा, तेषां अधिपैः सह त्यक्त्वा, यो महाशिवसंयुक्तेन जपं करोति, स तत्त्वानि शुद्धयति। स्वदेहम् शुद्ध्वा, दग्ध्वा, अमृतबिन्दुभिः सिक्त्वा, तत्रात्मानं स्थापयित्वा, शुद्धपथमयदेहं निर्मिमीत्। तत्रादौ, शान्तिपदे शिशोः शिरसि स्वपथस्य शुद्धां शान्त्यतीतव्यापिन्याशक्तिं स्थापयेत्। ज्ञानं कण्ठात् अधः क्रमेण स्थापयित्वा, जानून्यधः पुनः, तत्रापि न्यासं चिन्तयेत्। स्वबीजैः सूत्रमन्त्रेण च शिवस्वरूपं हस्तमुद्रया हृदयपद्मे स्थापयित्वा, देवताम् आवाह्य पूजयेत्। नित्यसंनिधिं शिवैक्यं च शिष्ये स्थापयित्वा, तस्मै शिवतेजोरूपाय बालाय दिव्यगुणान् दद्यात्। त्र्याहुतिं दत्त्वा, "अणिमादिसिद्धयः सन्तुष्टाः स्युः" इति वदेत्, तथा पुनः गुणान् दद्यात्। सर्वज्ञत्वं, तृप्तिं, अनाद्यन्तज्ञानं, निर्विघ्नशक्तिं, स्वातन्त्र्यं, अनन्तत्वं, शक्तिं च दद्यात्। ततः, देवतानुज्ञां लब्ध्वा, प्रमुखपात्रादिभिः तं अभिषिञ्चेत्, हृदि देवाधिदेवं यथाक्रमं ध्यानयेत्। ततः शिष्यं उपवेश्य, शिवपूजनं पूर्ववत् कृत्वा, शिवानुज्ञां प्राप्य, शैवविद्यां उपदिशेत्। तत्र ओंकारपूर्वकं, 'नमः' अन्त्यं, शिवशक्तिसंयुक्तं मन्त्रं, तद्विधां शक्तिविद्यां च दद्यात्। ऋषिं, छन्दः, देवतां, शिवशक्तिस्थितिं, उपचारेण पूजां, शम्भोः पीठानि च निर्दिशेत्। पुनः देवाधिदेवं पूजयित्वा, शिवाय निवेदयेत्—"मया कृतानि सर्वमङ्गलानि त्वया स्वीकृतानि स्यु:" इति। शिष्यसहितः आचार्यः भूतले दण्डवत् देवतां प्रणम्य, ततः मण्डलात् वह्नेः च विसर्जनं कुर्यात्। अन्ते, यथायोग्यपूज्येषु सभासद्भ्यः संमानं विधिवत् सम्पादयेत्। एवं दीक्षाक्रमः सम्पूर्णः, शिवस्य अनुग्रहेण शिष्यः परमं ज्ञानं, शक्तिं, चिरं सुखं च प्राप्नोति।