शिवपुराणम्

शिवक्षेत्रे स्नानदानजपैः शिवलाभः सुलभः स्यात्। तत्र शरणं प्राप्य, जीवितपर्यन्तं निवासः कर्तव्यः। तत्र च दाहसंस्कारः, दशाह, मासिकं वा वार्षिकं श्राद्धं, अपि च पिण्डदानं यद्यपि क्रियते, सर्वं शिवक्षेत्रे एव फलप्रदं भवति। एवमेव सर्वपापैः विमुक्तः जनः तत्क्षणात् शिवपदं प्राप्नोति; अथवा सप्तरात्रं पञ्चरात्रं वा तत्र वसता। त्रिरात्रं वा केवलं एकरात्रं वा निवसता क्रमशः शिवपदं लभ्यते; जनः स्वकर्मानुसारं, स्ववर्णानुरूपं फलमिह प्राप्नोति। भक्त्या मन्त्राक्षराणां जपेन, जनः सकलाभीष्टफलानि तत्क्षणात् प्राप्नोति, पूर्णकर्मफलात् अधिकानि अपि। सर्वाणि निष्कामकर्माणि साक्षात् शिवपदं ददाति; प्रातः, मध्याह्ने, सायं च, एतेषु कालेषु क्रमशः एकदा अपि कर्तव्यानि। प्रातःस्मरणं धर्मसिद्धिदं, मध्याह्नं कामसिद्धिदं, सायं शान्तिप्रदं, रात्रौ अपि एवमेव। यः कालः अर्धरात्रिः कथ्यते, सः रात्रेः मध्ये स्थितः; तस्मिन्काले विशेषतः शिवपूजा सर्वाभीष्टसिद्धिदा भवति। एवं ज्ञात्वा यः यथोक्तं आचरति, सः निर्दिष्टं फलमवाप्नोति; विशेषतः कलियुगे कर्मणः फलप्राप्तिः शीघ्रं भवति। यः यथाशक्ति विधिवत् अल्पमपि शुभाचार्यः, पापभीतः, आचरति, सः तद्देव फलमवाप्नोति। अधुना पुण्यक्षेत्राणां संक्षेपेण वर्णनं शृणुत; येषु सर्वा स्त्रियः पुरुषाश्च आश्रित्य परमं पदं यान्ति। सूतः, मुनीन्द्रश्रेष्ठ, श्रद्धया शृणु शिवक्षेत्राणां पुण्यकथाः, अन्येषां च सर्वतीर्थानां वृत्तान्तान्। भोः मुनयः, शिवस्य मोक्षदं क्षेत्रं शृणुत; लोकस्य रक्षणार्थं तस्य परम्परां वर्णयामि। पञ्चाशत्कोटिपरिमितं क्षेत्रं, पर्वतैः, वनैः, उपवनेन च युक्तं, शिवाज्ञया पृथिवी लोकं धारयति। तत्र तत्र शिवक्षेत्राणि स्थितानि; तत्र वासिनां मोक्षार्थं भगवान् करुणया तानि संस्थापितवान्। किञ्चित् ऋषिसम्मतानि, किञ्चित् देवसम्मतानि, किञ्चित् स्वयम्भुवानि, सर्वाणि लोकस्य रक्षार्थं स्थापितानि। पुण्ये स्थले वा क्षेत्रे, स्नानदानजपादिकं नित्यं कर्तव्यम्; अन्यथा रोगः, दरिद्रता, वाक्स्तम्भो वा जायेत। भारतभूमौ स्वयम्भुवि स्थले म्रियते चेत्, सः पुनः मानवत्वं प्राप्नोति। द्विजश्रेष्ठाः, पुण्यक्षेत्रे पापं कृत्वा तद् दृढमवस्थितं भवति; तस्मात् पुण्यस्थले स्थातव्यम्, किञ्चित् अपि पापं न कर्तव्यम्। येन केनापि उपायेन पुण्यक्षेत्रे वासः कार्यः; सिन्धुस्य तटेषु शतनद्यः पुण्यतीर्थानि सन्ति। षष्टिमुख्या सरस्वती पुण्या कथ्यते; तस्याः तटे वसन् धीमान् क्रमशः ब्रह्मपदं प्राप्नोति। गङ्गा हिमालयकन्या शतमुख्या पुण्यनदी; तस्याः तटे बहूनि तीर्थानि, काश्यादीनि। तत्र मृगबृहस्पतौ काले तटः श्रेष्ठः; शोनभद्रा दशमुख्या पुण्या, कामफलप्रदा। तत्र स्नानोपवासाभ्यां गणेशपदं लभ्यते; नर्मदा चतुर्विंशतिमुख्या पुण्या, महानदी। तत्र स्नानवासाभ्यां विष्णुपदं लभ्यते; तमसा द्वादशमुख्या, रेवाश्च दशमुख्या। गोदावरी महापुण्या ब्रह्महत्या-गोहत्यापापनाशिनी; एकविंशतिमुख्या, रुद्रलोकप्रदा। कृष्णवेनी पुण्या सर्वपापनाशिनी, अष्टादशमुख्या, विष्णुलोकप्रदा। तुङ्गभद्रा दशमुख्या ब्रह्मलोकप्रदा; सुवर्णमुखरी नवमुख्या पुण्या तथैव। तत्र शुभसन्ततिः जायते, ब्रह्मलोकात् पतिताश्च; सरस्वती, पम्पा, कन्या, शुभा श्वेतनदी च। एषां तटेषु वसता इन्द्रलोकः लभ्यते; कावेरी पुण्या महती सह्याद्रिसम्भवा। सा सप्तविंशतिमुख्या, सर्वकामफलप्रदा; तस्या तटाः स्वर्गं, ब्रह्मविष्णुपदानि च ददाति। शैवास्तटाः शिवलोकप्रदाः, कामफलदाः; नैमिष, बदरी, मेशग, गुरु, रवौ स्नानं कर्तव्यम्। तेन ब्रह्मलोकः लभ्यते, पूजादिकं च; तथा सिंहकर्कटकाले सिन्धुतीर्थे स्नानम्। केदारतोयपानं स्नानं च ज्ञानदं कथ्यते; सिंहमासे गुरौ सिंहस्थे गोदावरीस्नानम्। शिवेन उक्तं—एतत् शिवलोकप्रदम्; यमुनायां शोनायां च कन्यायां गुरौ कन्यस्थे सूर्ये च स्नानम्। धर्मदन्त्यादिलोकप्रदं, महाभोगप्रदं च; कावेरीस्नानं तुलायां सूर्ये च गुरौ च। विष्णुवचसा सर्वकामफलदं; वृश्चिकमासे, सूर्ये च गुरौ वृश्चिकस्थे स्नानम्। नर्मदायां स्नानात् विष्णुलोकलाभः; सुवर्णमुखरीस्नानं गुरौ सूर्ये च शिवलोकप्रदम्। जाह्नव्यां मृगमासे गुरौ मृगस्थे स्नानं ब्रह्मणा उक्तं शिवलोकप्रदम्; ब्रह्मविष्णुपदान् भुक्त्वा, ज्ञानं प्राप्त्वा अन्ते मोक्षः। एवं पुण्यक्षेत्रेषु स्नानदानजपादिकं कृत्वा, श्रद्धया वासं कुर्वन्, शिवपदं, विष्णुपदं, ब्रह्मपदं, इन्द्रलोकं, स्वर्गं वा क्रमशः प्राप्नोति। पुण्यनदीषु तटेषु वासः महाफलप्रदः, पुण्यक्षेत्राणां माहात्म्यं एवं श्रुत्वा, जीवः सर्वपापैः विमुक्तः परमं पदं प्राप्नोति।