शिवपुराणम्

पश्चिमाभिमुखः जपः धनप्रदः स्मृतः, उत्तराभिमुखः शान्तिदः, सूर्याग्निब्राह्मणदेवतागुरूणां सन्निधौ च कर्तव्यः। परेषां साक्षात्सन्निधौ द्वेषेण मन्त्रं न जपेत्, न च पगुटिकया, उत्तरीयवस्त्रेण, नमितेन, मुक्तकेशेन, आवृतग्रीवेन वा। अशुचिहस्तेन, मलिनदेहेन, शोकग्रस्तेन, क्रोधेण, मदेन, छिन्नातिस्मरणेन, कासेन, निःश्वासेन वा जपं न कदापि कुर्यात्। श्वानचाण्डालदर्शनं जपे वर्जनीयम्; यदि संस्पर्शः स्यात्, तदा शुद्धिं कुर्यात् वा मम सह त्वया स्मरणं कुर्यात्। दीपदर्शनं वा प्राणायामं वा कृत्वा, उपविष्टः, शयानो, गच्छन्, उत्थितो वा जपं कुर्यात्। न च मार्गे, अशुचिस्थले, तमसि, प्रसारितपादः, वा कुक्कुटासनस्थितः मन्त्रं जपेत्। यद्यपि वाहनस्थो वा शय्यायाम् उपविष्टो वा चिन्तया पीडितो वा स्यात्, यदि शक्तः सर्वं एतत् आचरन् जपं कुर्यात्; अशक्तः सन् यथाशक्ति जपं कुर्यात्। किमर्थं बहु वक्तव्यम्? शृणु संक्षेपेण—शुचौ, सम्यगाचारयुक्तः, ध्यानयुक्तः यो जपं करोति, स शुभतां प्राप्नोति। आचार एव परमो धर्मः, आचारः परमं धनम्, आचारः श्रेष्ठं ज्ञानम्, आचार एव परमगतिर्भवति। आचाररहितः पुरुषः लोके निन्दितो भवति, परत्र च सुखं न प्राप्नोति; तस्मात् सततं सदाचारसम्पन्नः भवेत्। वेदशास्त्रेषु यः कर्म निर्दिष्टम्, स एव तस्य आचारः; अन्यथा सताचारः न भवति। सत्पुरुषैः आचर्यते इति सताचारः, श्रद्धा एव सताचारस्य मूलमिति कथ्यते। श्रद्धालुः यदि कदापि प्रमादादि हेतुभिः सताचारात् न च्युतः, स कदापि न विक्रियते; तस्मात् श्रद्धालुः भवेत्। यथा अस्मिन्लोके पुण्यपापकृत्यानुसारं सुखदुःखयोः भावः, एवं परत्र अपि; एषा श्रद्धा इत्युच्यते। अन्यं गुह्यं वक्ष्यामि, प्रिये, एतत् रहस्यम्, अश्रद्धालवे पशवे वा न कदापि वक्तव्यम्। कलियुगे सताचाररहितस्य पतितस्य चाण्डालस्य च पञ्चाक्षरीमन्त्रात् अन्यत् न अस्ति रक्षणम्। गच्छन्, स्थितः, यथेष्टं आचरन्, अशुचिः शुचिर्वा, एष मन्त्रः कदापि निष्फलः न भवति। सताचाररहितानां, षट्कर्मदूषितानाम्, अगुरुप्रदत्तानामपि, एष मन्त्रः कदापि निष्फलः न भवति। अधमस्य, अज्ञस्य, मूढस्य, पतितस्य, असंयतस्य, नीचस्य अपि, एष मन्त्रः निष्फलः न भवति। यः कश्चित् अवस्थां प्राप्नोति, यदि मयि पराभक्तिं धारयति, तस्य सर्वदा सिद्धिः, अन्यस्य तु न। प्रिये, न शुभमुहूर्तं, न तिथिं, न नक्षत्रं, न वारं, न योगं अस्य मन्त्रस्य विचारणीयम्; सप्तविधिनियमः अपि नास्ति। एष महात्मा मन्त्रः कदापि, कस्यापि, कस्यचित्, न कदापि शत्रुर्भवति; सिद्धः, साध्यः, साधनीयश्च सदा एवं भविष्यति। सिद्धगुरुणा प्रदत्तः स्यात्, स सिद्धः इति कथ्यते; असिद्धगुरुणा दत्तः स साध्यः, साधनीयश्च। सिद्धोऽसिद्धो वा, यस्य मयि, मन्त्रे, गुरौ च परा श्रद्धा, तस्य निःसंशयं सिद्धिः। पण्डितः आश्रमे एव परमज्ञानं पञ्चाक्षरीमन्त्रम् अधीयीत। अन्येषामपि मन्त्राणां, यदि सिद्धाः, एष मन्त्रः न सिद्ध्यति; परं यदा एष महमन्त्रः सिद्धः, तदा तेऽपि अन्ये मन्त्राः सिद्ध्यन्ति। महादेवि, यथा अहं देवानामपि मध्ये न लभ्ये, तथापि लब्धे मयि, त्वं लभ्यसे; मन्त्रेषु अपि नियमः एवं। अन्येषु सर्वेषु मन्त्रेषु दोषाः ये सन्ति, तेऽत्र न सन्ति, यतः अयं मन्त्रः जात्यादिव्यवस्थां विना आचरतः। तथापि, अधमकार्येषु, तुच्छेषु वा, शीघ्रं न प्रयुञ्जीत; अतः एष मन्त्रः महाबलः। एवं पञ्चाक्षरीमन्त्रस्य विधिः महादेवेन त्रिशूलधारिणा महादेव्या हितार्थं प्रत्यक्षं प्रोक्तः। यः श्रद्धया एतत् जपति, शृणोति वा एकचित्तः, स सर्वपापैः विमुक्तः परमां गतिं प्राप्नोति। एवं श्रुत्वा, देवी महादेवं उवाच—"भगवन्, त्वया मन्त्रस्य माहात्म्यं तद्विधिं च वेदवत् प्रत्यक्षं निर्दिष्टम्। अधुना शर्वस्य परमदीक्षां श्रोतुमिच्छामि; मन्त्रसमूहस्य किञ्चिद् सूचितं, किन्तु विस्मृतम् न।" मुनिना उत्तरम् उक्तम्—"नूनं वक्ष्यामि ते परां पुण्यां दीक्षां, या सर्वपापविनाशिनी, शिवेन स्वयम् उक्ता। यया दीक्षया सम्प्राप्तः पूजादिकर्मणि अधिकारः स्यात्, तस्मात् षडङ्गशुद्धिरिति कीर्तिता। यया ज्ञानं दीयते, बन्धनानि च नश्यन्ति, तस्मात् सा दीक्षा अभिषेक इति च कथ्यते। शिवशास्त्रेषु त्रिविधा दीक्षा शिवेन परमात्मना उपदिष्टा—शाम्भवी, शाक्ती, मान्त्री च। केवलं गुरुदर्शनात्, स्पर्शात्, संवादेन वा, तत्क्षणाद् आत्मनि प्रत्यभिज्ञा जायते, यया बन्धनविनाशः स्यात्। सा शाम्भवी दीक्षा इति कथ्यते, सा पुनः द्विविधा—तीव्रा, अतितीव्रा च, बन्धनविनाशानुसारात्। या दीक्षा येन तत्क्षणात् मोक्षः स्यात्, सा अतितीव्रा; या तीव्रा, सा जीवन्मुक्तस्य सर्वपापं शुद्ध्यति।