शिवपुराणम्

ध्याने तु मानसिकं जपं विधायितम्, सर्वदा तु उपांशुजपः कर्तव्यः; तत्रैव प्राणवः, बिन्दुनादसमन्वितः, ज्ञेयः। ततः भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रं दशसहस्रवारं नित्यं जपेत्; अथवा प्रत्येकसंध्यायां सहस्रवारं जपं कृत्वा शिवपदं प्राप्तिः प्रसिद्धा। मन्त्रः प्राणवेन आदौ संयुतः विशेषतः ब्राह्मणानां हिताय; गुरुजनात् दीक्षया मन्त्रं लब्ध्वा फलप्राप्तिः साध्यते। कुम्भस्नानं, मन्त्रदीक्षा, अक्षरस्थापनं च ब्राह्मणेषु, सत्यनिष्ठः, शुद्धचित्तः, विद्वान् गुरु विशेषः। द्विजातीनां मन्त्रे 'नमः' आदौ, अन्येषु 'नमः' अन्ते, स्त्रीणां यथायोग्यं 'नमः' काले काले इच्छन्ति। ब्राह्मणस्त्रीणां केचन 'नमः' आदौ इच्छन्ति; पञ्चकोटिजपं कृत्वा शिवसमत्वं नित्यं प्राप्यते। शतसहस्राक्षरजपेन वा पृथग् अक्षरजपेन ब्रह्मपदं तथा अन्यानि एकद्वित्रिचतुःकोटिसंख्यानि लभ्यन्ते। वैकल्पिकं शतसहस्राक्षरजपः शिवपदं ददाति; सहस्रं सहस्रगुणितं सहस्रगुणितं च एकस्मिन्नेव दिवसे। मन्त्रं विधिवत् जपित्वा सिद्धिः लभ्यते; ब्राह्मणान् प्रतिदिनं तर्पयित्वा, गायत्रीं प्रातःकाले अष्टसहस्राष्टवारं जपेत्। ब्राह्मणः शिवपदप्रदं मन्त्रं क्रमशः नित्यं जपेत्; नियमं पालयन् वेदमन्त्राणि स्तोत्राणि च जपेत्। एकं, दश, शतं, ततोऽधः सहस्रं, दशसहस्रं, शतसहस्रं—शतं विहाय—एते मन्त्रजपसंख्याः। वेदजपः अपि शिवपदं ददाति; अन्यानि बहूनि मन्त्राणि शतसहस्राक्षरयुक्तानि जपेत्। एकाक्षरमन्त्रं कोट्यन्तं जपित्वा, ततः भक्त्या सहस्रं जपेत्। यथाशक्त्यनुसारं कर्तव्यं, क्रमशः शिवपदं प्राप्यते; एकं प्रियं मन्त्रं नित्यं जपित्वा मृत्युपर्यन्तं अनुवर्तयेत्। शिवाज्ञया 'ॐ' सहस्रवारं जपित्वा सर्वकामफलप्राप्तिः, अथवा पुष्पवाटिकायाः रक्षणं वा मार्जनं वा कर्तव्यम्। शिवस्य वा शिवकार्याय कृतं कर्म शिवपदं ददाति; शिवक्षेत्रे भक्त्या नित्यं वासः कर्तव्यः। मूढानां विदुषां च, भोक्तृत्वं मोक्षश्च दत्तम्; अतः विद्वान् शिवक्षेत्रे मृत्युपर्यन्तं वासं कुर्यात्। लिङ्गात्, मानवनिर्मितक्षेत्रे शतगुणं पुण्यं प्रसिद्धम्; पुण्ये वा प्राचीनक्षेत्रे सहस्रसुवर्णफलम्। दिव्यलिङ्गे सहस्रसुवर्णफलम्; स्वयम्भूक्षेत्रे धनुष्प्रमाणं सहस्रगुणं पुण्यं। पुण्यक्षेत्रे तडागाः, कूपाः, सरांसि शिवगङ्गा इति शिववचनात् ज्ञेयम्। तत्र स्नानदानजपैः शिवपदं लभ्यते; शिवक्षेत्रे शरणं गत्वा मृत्युपर्यन्तं वासं कुर्यात्। शिवक्षेत्रे चिता, दशाह, मासिकं, वार्षिकं वा पिण्डदानं कृतं यथा, तत्र एव। सर्वपापविमुक्तः त्वरितं शिवपदं प्राप्नोति; अथवा सप्तरात्रं वा पञ्चरात्रं वासेन। त्रिरात्रं वा एकरात्रं वासेन क्रमशः शिवपदं लभ्यते; स्वस्य आचरणानुसारं, स्ववर्णानुसारं, लोकं प्राप्नोति। भक्त्या अक्षरजपेन मनुष्यः सर्वकामफलम् क्षणेन लभते, पूर्णकर्मफलात् अधिकं। सर्वकर्माणि निष्कामेन कृतानि शिवपदं ददन्ति; प्रातः, मध्याह्ने, सायं यथाक्रमं कर्तव्यानि, त्रिकाले एकवारं कर्तव्यम्। प्रातःकर्म धर्मसिद्ध्यर्थं, मध्याह्नकर्म कामसिद्ध्यर्थं, सायंकर्म शान्त्यर्थं; रात्रौ अपि एवं। मध्यरात्रिः रात्रेः मध्ये इति प्रसिद्धम्; तस्मिन्काले शिवपूजा विशेषतः कामसिद्ध्यर्थं कर्तव्या। एवं ज्ञात्वा यः यथानुसारं आचरति, सः उक्तं फलम् प्राप्नोति; विशेषतः कलियुगे कर्मफलम् शीघ्रं लभ्यते। यः यथायोग्यं विधिवत् अल्पं कर्म अपि, सुसंस्कारः, पापभीतः कर्तव्यम्, सः तत् फलम् प्राप्नोति। अधुनातनं पुण्यक्षेत्राणां संक्षेपेण वर्णय; तत्र स्त्रियः पुरुषाश्च आश्रित्य परमं पदं प्राप्नुवन्ति। सूते, ऋषिसत्तम, श्रद्धया शृणु शिवस्य पुण्यक्षेत्रवृत्तान्तं तथा अन्येषां पुण्यक्षेत्राणां वर्णनम्। शृणु, विप्राः, शिवस्य पुण्यक्षेत्रं, यः मोक्षप्रदः; तस्य परम्परां लोकरक्षार्थं वर्णयामि। पञ्चाशत्कोटिप्रमाणं, पर्वतानि, वनानि, उपवनानि च, पृथिवी शिवाज्ञया जगत् धारयति। अत्र तत्र शिवस्य पुण्यक्षेत्राणि; तत्र वासिनां मोक्षार्थं भगवता करुणया तानि संस्थितानि। केचन ऋषिसंमतीनुसारं, केचन देवसंमतीनुसारं, केचन स्वयम्भूतानि—सर्वाणि लोकरक्षार्थं संस्थितानि। पुण्यक्षेत्रे वा धर्मक्षेत्रे स्नानं, दानं, जपं च नित्यं कर्तव्यम्; अन्यथा रोगः, दरिद्रता, मूकत्वं च प्राप्नोति। यदि मनुष्यः भारतभूमौ स्वयम्भूक्षेत्रे वासं कृत्वा मृत्युः प्राप्नोति, तदा मानवजन्म पुनः लभ्यते। द्विजातीनां पुण्यक्षेत्रे पापं दृढं भवति; तत्र वासं कृत्वा लघुतमं पापं अपि न कर्तव्यम्। यथायोग्यं पुण्यक्षेत्रे वासं कर्तव्यम्; सिन्धुतटे शतसरित्प्रदेशे अनेकानि पुण्यक्षेत्राणि सन्ति। एवं पुण्यक्षेत्रवर्णनं शिवपदप्राप्त्यर्थं पुण्यकर्मणां महत्त्वं च, ऋषिभिः श्रद्धया श्रोतव्यम्।