शिवपुराणम्

सर्वलोकसृष्टिकामः स निर्लेपः स्वयमेव, सहाय्यं विना, स्वमनोभवेन महत्तेजस्विनो दश प्रजापतीन् आदौ ससृज्य। तेषां सिद्ध्यर्थं वृद्ध्यर्थं च लोकपितामहः मां संबोधितवान्—“महेश्वर! मम पुत्रेषु बलं दत्त्वा तेषां कल्याणं कुरु।” तेन तथा प्रार्थितोऽहं पञ्चवदनः, पञ्चाक्षराणि मन्त्ररूपेण क्रमशः पद्मयोनये व्याहरम्। स च लोकपितामहः, स्वपञ्चमुखैः, तानि मन्त्रपदानि प्रतिगृह्य, शब्दार्थसम्बन्धेन मां महेश्वरं सम्यगविज्ञायत। स प्रजापतिः मन्त्रविद्यायाम् अनुत्तमः, तस्य विविधप्रयोगान् अवबुध्य, मन्त्रं तदर्थं च यथावत् पुत्रेभ्यः समर्पयत्। तेनैव ते प्रजापतयः, साक्षात् पितामहात् मन्त्ररत्नं प्राप्य, विधिपूर्वकं मार्गमनुसृत्य मम पूजार्थं स्पृहयामासुः। मम प्रियं, रमणीयं, भक्तैः सदा रक्षितं, मेरोरुपरि मुञ्जवत् नाम पर्वतमस्ति। तत्रैव त एव सृष्टिकामाः, दिव्यसहस्रवर्षपर्यन्तं वाताहाराः, घोरं तपः प्रचक्रुः। तेषां भक्तिवैभवं दृष्ट्वा, अहं तत्रैव साक्षात् प्रादुरासम्, ऋषिणा छन्दसा सूत्रेण बीजशक्त्या देवता च सह। जगत्सृष्ट्युपयोगाय, षडङ्गन्यासं, दिग्बन्धं, सर्वप्रयोगांश्च सम्पूर्णतः तेषां प्रावृणोम्। ततः मन्त्रमहिम्ना समाश्रिताः, तपसा सम्पन्नाः ते महर्षयः, देवदानवमानुषसृष्टिं सम्यक् समारभन्त। अथास्य परमविद्यायाः स्वरूपं कथ्यते—प्रथमं ‘नमः’ उच्चार्य, ततः ‘शिवाय’ तथा परम्। एषा पञ्चाक्षरी विद्या सर्ववेदशिरोवर्तिनी, सर्वभूतबीजम्, सर्वस्य च नित्यं मूलम्। एषा मम मुखात् आद्यं प्रकटिता, मम एव वाणी, तप्तहेमसन्निभा, पूर्णस्तनी, उन्नतस्तनी च शोभते। सा चतुर्भुजा, त्रिनेत्रा, चन्द्रशेखरा, पद्मोत्पलधारिणी, सौम्या, वराभयकराभ्यां शोभिता। सर्वलावण्यलक्षणसमन्विता, सर्वाभरणभूषिता, शुक्लपद्मासना, कृष्णकुन्तला। सा पञ्चवर्णा, मण्डलज्योत्स्नायुक्ता—पीता, कृष्णा, धूम्रा, हेमवर्णा, रक्तवर्णा। एते पृथक् प्रयोगे, बिन्दुनादाभ्यां भूषिता वा; बिन्दुः अर्धचन्द्राकृतिः, नादः दीपशिखासदृशः। पञ्चमन्त्रेषु, द्वितीयं बीजं, चतुर्थं दीर्घारम्भं तृतीयं, पञ्चमं शक्तिरूपं कथ्यते। वामदेवः ऋषिः, पङ्क्तिः छन्दः, अहमेव देवता। गौतमः, अत्रिः, विश्वामित्रः, अङ्गिराः, भरद्वाजः—एते मन्त्राक्षरानुसारिणः स्मृताः। गायत्र्यादीनि छन्दांसि—गायत्री, अनुष्टुप्, त्रिष्टुप्, बृहती, विराट्—इत्येते; इन्द्ररुद्रहरीब्रह्मास्कन्दाः तेषां देवताः। मम पञ्चमुखत्वं प्रसिद्धम्; पूर्वादिदिशः प्रतिपद्य, ‘न’ आदि अक्षराणि क्रमशः विन्यस्तानि। प्रथमं अनुदात्तं, चतुर्थं द्वितीयं, पञ्चमं स्वरितं, तृतीयं निहतं कथ्यते। मूलविद्या, शिवः, शैवसूत्रं, पञ्चाक्षरी मन्त्रः, नामानि च—एतानि मम महाशैवं हृदयम्। ‘न’ शिरः, ‘म’ शिखा, ‘शि’ कवचम्, ‘व’ नेत्रम्, ‘य’ अस्त्रं; ‘नमः’, ‘स्वाहा’, ‘वषट्’, ‘हूं’, ‘वौषट्’, ‘फट्’—एतानि मन्त्राङ्गानि स्युः। मूलमन्त्रेऽपि किञ्चित् विकल्पेन, पञ्चमं द्वादशस्वरयुक्तम्। अतः, मनसा, वाचा, कायेन, जपहोमादिभिः, अस्माभ्यं मन्त्रेण पूजां कुर्यात्। यथाबुद्धि, यथाकालं, शास्त्रानुसारं, शक्त्या, सामर्थ्येन, वित्तेन, योग्यतया, प्रवृत्त्या च। यदा, यत्र, येन, यथा भक्त्या पूजनं क्रियते, तदा मोक्षप्रदं भवति। यत् किञ्चिदपि मयि संलग्नचित्तेन क्रियते, क्रमशो वा अक्रमशो वा, यदि तत् मम प्रियं, शिवं च, तत् स्वीक्रियते। तथापि, ये मम भक्ताः पूर्णं नात्यन्तं क्लिष्टाः, तेषां नियमाः सर्वशास्त्रेषु स्थापिताः। अधुना शुभमन्त्रसमूहं प्रवक्ष्यामि—यस्य विना जपः निष्फलः, येन च स फलप्रदः स्यात्। यः जपः आज्ञाविहीनः, कर्मरहितः, श्रद्धारहितः, प्रयोजनवर्जितः, हविर्हीनः, नित्यं कृतः—स निष्फलः। आज्ञया, सम्यक् कर्मणा, श्रद्धया, हविःसहितं कृत्वा, मन्त्रः सफलः स्यात्, महाफलदः। गुरुं, विद्वान्ब्राह्मणं, सत्यविदं, गुणसम्पन्नं, ध्यानयोगनिष्ठं, उपसृत्य जपः कर्तव्यः। शुद्धभावेन तं सर्वप्रयत्नेन तुष्टुम् इच्छेत्—वाचा, मनसा, कायेन, वित्तेन च। ब्राह्मणः सदैव गुरुम् अतीव प्रयत्नेन पूजयेत्—गजाश्वरत्नभूमिगृहैः। अलंकारवस्त्रधान्यवित्तानि च भक्त्या गुरवे दद्यात्, यदि समर्थः स्यात्।