शिवपुराणम्

श्रीभगवानुवाच— मम भक्तः, पतितोऽपि स्यात्, अपतितो वा, क्रोधं जित्वा वा, अजित्वा वा, प्राप्तो वा, अप्राप्तो वा, यः एष मन्त्रः मम भक्त्या यथाविधि पूजयति, स एव मम प्रियः। अत्र प्राप्तोऽपि वा अप्राप्तोऽपि, स बहुसंख्यैः कोटिगुणः महान् भवति; तस्मात्, हे देवि, मां प्राप्त्वा, अस्य मन्त्रस्य जपेन यथाशक्ति पूजां कुर्यात्। यः तु प्राप्त्वा, सौहार्दादिगुणसम्पन्नः, ब्रह्मचर्यनिष्ठः, भक्तियुक्तश्च मां पूजयति, स मम तुल्यत्वं प्राप्नोति। किम् अधिकं वक्तव्यम्? मम भक्ताः सर्वसामर्थ्ययुक्ताः भवन्ति; तेषु पञ्चाक्षरमन्त्रनिष्ठः श्रेष्ठतमः। अस्य पञ्चाक्षरस्य प्रभावेन एव लोकाः, वेदाः, महर्षयः, सनातनधर्माः, देवाः, सर्वं च जगत् धार्यते। प्रलये सर्वे चलस्थावराः विनश्यन्ति, सर्वं स्वस्वरूपे लयं गच्छति। तदा केवलं अहमेवावशिष्ये, हे देवि, द्वितीयः कश्चन नास्ति। तस्मिन् काले वेदाः सर्वशास्त्राणि च पञ्चाक्षरे प्रतिष्ठितानि भवन्ति। ते न विनश्यन्ति, मम शक्त्या रक्षितत्वात्; ततः प्रकृतिपुरुषविभागेन मत्तः सृष्टिः प्रवर्तते। तदा गुणानां लये, गुणमयः नारायणः मायामयं शरीरं धारयन् शेषशय्यायां सलिलमध्ये शयानो भवति। तस्य नाभिकमलं समुत्पन्नं, तस्मात् पञ्चमुखः पितामहः उत्पन्नः। स त्रैलोक्यसृष्टिकामः, असङ्गः, निरुपकारः, मनसः समुत्पन्नान् दश महर्षीन्, महाशक्तियुक्तान्, प्रथमं ससर्ज। तेषां सिद्ध्यर्थं वृद्ध्यर्थं च पितामहः माम् उवाच— "भगवन् महेश्वर, मम पुत्रेभ्यः शक्तिं देहि" इति। तस्य याचमानस्याहं पञ्चवदनः पञ्चाक्षराणि पञ्चधा क्रमशः पद्मयोने उवाचम्। स पञ्चवदनः लोकपितामहः तानि मन्त्राणि श्रुत्वा शब्दार्थसम्बन्धेन मां महेश्वरं विजजान। स च विविधेषु प्रयोगेषु निपुणः सन्, सृष्टिकर्ता मन्त्रदर्शी, तैः एव मन्त्रैः तेषां पुत्राणां मन्त्रं मन्त्रार्थं च यथावत् दत्तवान्। ते च लोकपितामहात् प्रत्यक्षं मन्त्ररत्नं प्राप्य, विधिवत् मार्गं अनुसृत्य, मम पूजार्थं स्पृहयामासुः। मेरोः शृङ्गे रम्ये मुञ्जवन्नाम पर्वतः स्थितः, सदा मम प्रियः, दिव्यः, मम भक्तैः सदा संरक्षितः। तत्रैव ते लोकसृष्टिकामाः दिव्यसहस्रसंवत्सरं वाताहाराः तपश्चक्रुः। तेषां भक्तिं दृष्ट्वा अहं साक्षात् तेषां पुरतः साक्षात्कृतवान्, सह ऋषिणा, छन्दसा, कीलकबीजशक्त्या, देवतया च। जगद्वृद्ध्यर्थं षड्विधं न्यासं, दिक्बन्धनं, सर्वं च प्रयोगज्ञानं तेषां सम्यक् उपदिष्टवान्। ततः मन्त्रमहिम्ना समर्थाः तपस्विनः ऋषयः सम्यक् देवदानवमानुष्यसृष्टिं कृतवन्तः। अधुना अस्य परविद्यायाः स्वरूपं प्रवक्ष्ये—प्रथमं 'नमः' उच्चार्य, ततः 'शिवाय', ततः परं यथाक्रमं। एषा पञ्चाक्षरी विद्या सर्ववेदाग्रणीः, सर्वभूतबीजं शाश्वतम्। मम मुखात् आदौ उच्चारितं, सा एव मम वाणी, कनकसन्निभा, पूर्णस्तनयुगलशोभिता। सा चतुर्भुजा, त्रिनेत्री, चन्द्रशेखरा, पद्मनीलोत्पलधारिणी, वरदाभयदायिनी, सौम्या। सर्वलक्षणसम्पन्ना, सर्वाभरणभूषिता, शुक्लपद्मासना, कृष्णकुन्तलधारिणी। सा पञ्चवर्णा, प्रभामण्डलैः शोभिता—पीता, कृष्णा, धूम्रा, सुवर्णा, रक्तेत्येते। एते पृथग् विन्यस्यन्ते, यदा बिन्दुनादयुतं न स्यात्; बिन्दुः अर्धचन्द्राकृतिः, नादः दीपशिखासदृशः। अस्य मन्त्रस्य वर्णेषु द्वितीयं बीजम्, चतुर्थं दीर्घारम्भम् तृतीयम्, पञ्चमं शक्तिरूपं घोषितम्। वामदेवः ऋषिः, पङ्क्तिः छन्दः, अहं शिवः देवता, हे सुन्दरि। गौतम, अत्रिः, विश्वामित्रः, अङ्गिराः, भरद्वाजश्च—एते मन्त्रवर्णानां ऋषयः। गायत्री, अनुष्टुप्, त्रिष्टुप्, बृहती, विराडित्येतानि छन्दांसि; इन्द्र, रुद्र, हरि, ब्रह्मा, स्कन्दश्च—एषां देवताः। मम पञ्चवक्त्रत्वं प्रसिद्धम्; तेषु यथास्थानं, पूर्वादिषु, 'न' आरभ्य वर्णाः विन्यस्ताः। प्रथमः अनुनासिकः, चतुर्थः द्वितीयः, पञ्चमः स्वरितः, तृतीयः निहतः इति। मूलविद्या, शिवः, शैवसूत्रम्, पञ्चाक्षरी मन्त्रः, नामानि च—एते मम महाशैवहृदयम्। 'न' शिरः, 'म' शिखा, 'शि' कवचम्, 'व' नेत्रम्, 'य' अस्त्रं; 'नमः', 'स्वाहा', 'वषट्', 'हूं', 'वौषट्', 'फट्' इत्येतानि मन्त्रपदान्ते योजितानि, तस्याङ्गानि भवन्ति। तत्रापि, अस्य मूलमन्त्रस्य किञ्चित् भेदेन, पञ्चमं द्वादशस्वरयुक्तं शोभते। अतः अस्य मन्त्रेण, मनसा, वाचा, कायेन, जपहोमादिभिः, यथाशक्ति, यथाशास्त्रं, यथाकालं, यथाश्रद्धां, यथासामर्थ्यं, यथायोग्यं, यथारुचिं च मम पूजनं कार्यम्। इति श्रीशिवपुराणे सप्तमस्कन्धे द्वितीयाध्याये त्रयोदशोऽध्यायः।