शिवपुराणम्

ये सर्वं यत् पठ्यते, श्रूयते, क्रियते वा—तत् दृढेन शिवाय नमः इति मन्त्रस्य अभ्यासेनैव सिद्ध्यति। यस्य जिह्वा सदा त्रयक्षरं "शिवाय" इति उच्चारयति, प्रणिपातादिकर्मसु युक्ता, तस्य जीवनं सफलं भवति। चाण्डालः, अधमजन्मा, मूढः, पण्डितो वा—योऽपि पञ्चाक्षरमन्त्रस्य जपने स्थितः, स पापपञ्जरात् विमुक्तो भवति। एवं त्रिशूलधारी भगवान् देवीप्रश्नानुसारं सर्वमर्त्यानां, विशेषतः द्विजातीनां हिताय, उक्तवान्। कलियुगे तु, यदा कालः दूषितः, दुष्प्रतिरोध्यः, दुष्परिहार्यश्च भवति, यदा लोको महापातकवर्णेन आच्छादितः धर्माच्च निवृत्तः, यदा वर्णाश्रमाचारः पतितः, क्लेशः समुत्पन्नः, सर्वे अधिकाराः संशये वा संक्रमणस्थितौ, यदा उपदेशः नास्ति, गुरुशिष्यपरम्परा नष्टा, तदा भगवन्, तव भक्ताः केन प्रकारेण मोक्षं लभन्ते? भगवानुवाच—ये नराः कलियुगे मम परं पञ्चाक्षरं मन्त्रम् अन्तःकरणेन शरणं गच्छन्ति, मनसा भक्ताः—ते विमुच्यन्ते। ये मनोवाक्कायदोषैः दूषिताः, कृतघ्नाः, निन्दकाः, छद्मिनः, ये न वक्ति न स्मरन्ति, लोभिनः, कुटिलबुद्धयः अपि—यदि हृदयं मयि प्रवृत्तं, मम पञ्चाक्षरमन्त्रः तान् संसारभीतिं तारयति। हे देवी, एतदहं पुनः पुनः पृथिव्यां घोषितवान्—मम भक्तः पतितोऽपि, एतेन ज्ञाननेन मोक्षं प्राप्नोति। यदि कश्चिद् कर्मणि अयोग्यः, सर्वथा पतितः, तर्हि कर्मयोग्यताया अभावे, यत् किमपि कर्म क्रियते, तत् नरकाय याते; कथं पतितः अस्य ज्ञानस्य मोक्षं लभेत? भगवान् उवाच—यथार्थं त्वया उक्तं; अतः शृणु, सुन्दरि, एतत् रहस्यं यदहं पूर्वं गुह्यं कृत्वा निगूढं चकार। यदि पतितो मोहितो वा मम मन्त्रेण पूजयेत्, पञ्चाक्षरमन्त्रवर्जितं चेत्, न संशयः, स नरकगामी भवति। ये जलेन वा वायुनापि जीवितवन्तः, ये च व्रतैः कृशाः—तेषां व्रतैः एव मम लोकं न प्राप्नुवन्ति। यः कश्चिद् भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण एकवारं अपि मां पूजयति, स अपि मन्त्रस्य प्रभावेन मम धाम प्राप्नोति। तस्मात् तपांसि, यज्ञाः, व्रतानि, नियमाश्च—कोट्याः अंशेनापि—पञ्चाक्षरमन्त्रपूजनस्य तुल्यं न भवति। बन्धनयुक्तो वा बन्धनमुक्तो वा, यः पञ्चाक्षरमन्त्रेण मां पूजयति, स मुक्तो भवति—इति विचारस्य आवश्यकता नास्ति। कोपवर्जितः, कोपयुक्तो वा, यः पञ्चाक्षरमन्त्रेण पूजयति, पतितो वा मोहितो वा, स मुक्तो भवति। हे देवी, षडक्षरमन्त्रेण वा पञ्चाक्षरेण वा, यः यथाविधि भक्त्या मां पूजयति, स एव मोक्षं प्राप्नोति। पतितः वा अपतितः वा, मम भक्तः एतेन मन्त्रेण मां पूजयति, क्रोधं जितवान् वा न वा, प्राप्तः वा अप्राप्तः वा। इह प्राप्तः वा अप्राप्तः वा, स बहुवर्षगुणः महान्; तस्मात्, हे देवी, माम् प्राप्त्वा, एतेन मन्त्रेण पूजां कुर्यात्। यः तु प्राप्तः सन्, सौहार्द्यादिगुणयुक्तः, ब्रह्मचर्यनिष्ठः, भक्तिमान् च मां पूजयति, स मम सदृशत्वं प्राप्नोति। किं बहुना? मम भक्ताः सर्वसामर्थ्ययुक्ताः; तेषु पञ्चाक्षरमन्त्रभक्तः श्रेष्ठतमः। पञ्चाक्षरमन्त्रस्य प्रभावेन एव लोकाः, वेदाः, महर्षयः, सनातनधर्माः, देवाः, सर्वं चेदं जगत् तिष्ठति। यदा संहरणसमये सर्वं चराचरं नश्यति, सर्वं स्वस्वरूपं प्राप्त्वा तत्रैव लयं गच्छति। तदा अहमेव अवशिष्टोऽस्मि, हे देवी; द्वितीयः कश्चन नास्ति। तस्मिन्नपि काले, वेदाः सर्वशास्त्राणि च पञ्चाक्षरमन्त्रे प्रतिष्ठितानि भवन्ति। तानि विनाशं न यान्ति, मम शक्त्या रक्षितानि; तदा सृष्टिः मत्तः प्रकृतिपुरुषविभागेन जायते। ततः गुणसंहारसमये, गुणमयः नारायणः मायामयं शरीरं धारयन्, शेषशय्यां जलमध्ये उपविश्य, तस्य नाभिकमलं समुत्पन्नं, तस्मात् पञ्चमुखः पितामहः अजायत। स त्रिलोकसृष्टिकामः, असङ्गः, सहायवर्जितः, प्रथमं दश महर्षीं मनसा सृष्टवान्, ये महाबलिनः। तेषां सिद्ध्यर्थं वृद्ध्यर्थं च, पितामहः माम् उपगम्य, "महेश्वर, मम पुत्रेषु शक्तिं ददातु" इति माम् उवाच। तेन याचितः अहं पञ्चमुखः, पञ्चाक्षराणि क्रमशः पद्मयोनये उक्तवान्। लोकपितामहः पञ्चमुखः तानि गृह्णाति; शब्दार्थसम्बन्धेन माम् महेश्वरं वेद। स प्रजापतिः मन्त्रविद्, विविधेषु प्रयोगेषु विज्ञाय, मन्त्रं तस्यार्थं च पुत्रेभ्यः यथावत् दत्तवान्। ते अपि, मन्त्ररत्नं पितामहतः प्रत्यक्षं प्राप्य, नियतमार्गेण, मम पूजां कर्तुम् इच्छुः। मेरोः शिखरे रम्ये मुञ्जवत् नाम पर्वतः तिष्ठति, स मम प्रियतमः, शोभनः, भक्तजनैः सदा रक्षितः। तत्र समीपे, सृष्टिकामाः, ते दिव्यं वर्षसहस्रं वायुभक्ष्य तपः अतीव तीव्रं कृतवन्तः। तेषां भक्तिं दृष्ट्वा, अहं साक्षात् तत्रैव सप्रणवं मन्त्रदृष्टारं छन्दः, कीलकं, बीजं, देवतां च साकं अविर्भूतः। जगत्सृष्टेः वृद्ध्यर्थं, अहं तान् षडङ्गन्यासं, दिग्बन्धं, सर्वप्रयोगांश्च सम्यक् उपदिष्टवान्।