शिवपुराणम्

सर्वे शास्त्रार्थाः एवम् एकस्मिन् प्रवाहे संनद्धाः इति कथाम् आरभामः। यतः भगवतः वचनानि तत्त्वतः विश्वसनीयानि सन्ति, तानि बुद्धिमन्तः विश्वसन्ति। धर्माधर्मयोः विषयेषु यथार्थतया—यः तेषु श्रद्धाविहीनः स्यात्, स पतितः भवति। यद् यद् सुन्दरं वचनं महर्षिभिः शान्तैः, प्राज्ञैः स्वर्गमोक्षप्राप्तये उक्तम्, तद् उत्तमं वचनं ज्ञेयम्। यः भाषणम् रागद्वेषमिथ्याकोपकामनाभिलाषानुगतम्, तद् दुर्वचनं—तस्य फलम् नरकप्राप्तिः। किं तु, सौम्यं वा सुशोभनं संस्कृतं भाषितम् अपि, यदि अज्ञानरागयुक्तम्, संसारदुःखहेतुकम्, तस्य किं प्रयोजनम्? यद् भाषणं, अपि अश्लिष्टम्, श्रवणेन हितं जनयति, रागादिषु संशयं करोति, तद् शुभं वचनं इति ज्ञेयम्। मन्त्राणां बहुत्वे अपि, सर्वत्र शिवस्य सर्वज्ञेन निर्मितः शुद्धः मन्त्रः तुल्यः नास्ति। वेदाः वेदाङ्गानि अपि षडक्षरमन्त्रे स्थापितानि, तस्य समता नास्ति; अन्यः मन्त्रः अपि तस्य तुल्यः न। सप्तकोटिः महामन्त्राः अनन्ताः उपमन्त्राः सन्ति, तेषु षडक्षरमन्त्रः वस्त्रेषु सूत्रवत् विशेषः। शिवसम्बन्धिन्यः सर्वाः शिक्षाः, सर्वं ज्ञानस्रोतः, षडक्षरमन्त्रस्य व्याख्यानरूपे एव सन्ति। अत एव, बहु मन्त्राणां शास्त्राणां विस्तृतव्याख्यानानां किं प्रयोजनम्, यस्य हृदयम् “नमः शिवाय” मन्त्रे स्थितम्? यः “नमः शिवाय” मन्त्रस्य दृढाभ्यासं कृतवान्, तेन सर्वं पठितम्, श्रुतम्, कृतम्, साधितम्। यस्य जिह्वा त्र्यक्षरं “शिवाय” सदा उच्चरति, नमस्कारादिकर्मणि युक्तम्, तस्य जीवितं फलदायकम्। चाण्डालः, नीचजन्मा, अज्ञः, विद्वान् वा—यः पञ्चाक्षरमन्त्रे स्थिरः, स पापपञ्जरात् मुक्तः। एवं भगवता त्रिशूलीनः देवीप्रश्नोत्तररूपेण सर्वमानवानां, विशेषतः द्विजातीनां हिताय उक्तम्। कलियुगे, यदा कालः दूषितः, दुर्जयः, दुष्परिहारः, यदा जगत् महापापेन आच्छादितम्, धर्मात् विमुखम्—यदा वर्णाश्रमाचारः पतितः, क्लेशः उत्पन्नः, सर्वे अधिकाराः संशये, परिवर्तने स्थिताः—यदा शिक्षणम् नष्टम्, गुरुशिष्यपरम्परा लुप्तः, तदा भगवन्, तव भक्ताः कथं मुक्तिम् यान्ति? तदा भगवन् उवाच—कलियुगजनाः ये मम परमपञ्चाक्षरमन्त्रे शरणं यान्ति, मनसा भक्ताः सन्ति, ते मुक्ताः। मनवाक्कायदोषदुष्टाः, कृतघ्नाः, निन्दकाः, कपटाः, ये वाचने स्मरणे अपि अशक्ताः—लोभिनः, कुटिलबुद्धयः अपि—यदि हृदयम् मयि प्रवृत्तम्, पञ्चाक्षरमन्त्रः तान् संसारभयात् तारयति। देवि, एतद् पृथिव्यां पुनः पुनः मया घोषितम्—मम भक्तः पतितः अपि, एतद् ज्ञानस्य योगेन मुक्तिम् यान्ति। यदि कर्मयोग्यः न स्यात्, सर्वथा पतितः, तदा अयोग्यत्वात् यत् कर्म क्रियते, तद् नरकप्राप्तये; तर्हि पतितः एतद् ज्ञानात् कथम् मुक्तः? यथात्वं तव उक्तम्; अतः, सुंदरि, एषः रहस्यः शृणु, यम् पूर्वं मया गुहितम्। यदि पतितः, मोहितः, मम मन्त्रेण पूजां कुर्यात्, यदि पञ्चाक्षरमन्त्ररहितम्, निःसंशयं नरकगामी। ये जलवायुभोजिनः, व्रतैः कृशाः, तैः व्रतैः मम लोकः न लभ्यते। यः भक्त्या पञ्चाक्षरमन्त्रेण एकवारं अपि मम पूजां करोति, तेन मन्त्रस्य महत्त्वात् मम धाम् प्राप्यते। अत एव, तपः, यज्ञः, व्रतम्, नियमः—कोट्याः अंशे अपि—पञ्चाक्षरमन्त्रपूजायाः तुल्यः न। बद्धः वा मुक्तः, यः पञ्चाक्षरमन्त्रेण मम पूजां करोति, स मुक्तः—न पुनः विचारः आवश्यकः। कोपहीनः वा कोपयुक्तः, पञ्चाक्षरमन्त्रपूजकः, पतितः वा मोहितः, स मुक्तः। देवि, षडक्षरमन्त्रेण वा पञ्चाक्षरमन्त्रेण वा, भक्त्या यथाविधि यः मम पूजां करोति, स मुक्तः। पतितः वा अपतितः, कृतकोपः वा अकृतकोपः, प्राप्तः वा अप्राप्तः—मम भक्तः एतेन मन्त्रेण पूजां करोति। प्राप्तः वा अप्राप्तः, स बहुशः कोटिगुणः श्रेष्ठः; अतः, देवी, मम प्राप्त्यन्ते, एतेन मन्त्रेण पूजां कर्तव्या। यः प्राप्तः, गुणैः मित्रतादिभिः युक्तः, ब्रह्मचर्यनिष्ठः, भक्त्या पूजां करोति, स मम सदृशत्वम् प्राप्नोति। किं बहु उक्तव्यम्? मम सर्वे भक्ताः सर्वसामर्थ्ययुक्ताः; तेषु पञ्चाक्षरमन्त्रनिष्ठः श्रेष्ठः। पञ्चाक्षरमन्त्रबलात् लोकाः, वेदाः, महर्षयः, सनातनधर्मः, देवाः, सर्वं जगत् स्थितम्। यदा प्रलयः आगच्छति, सर्वं चराचरं विनश्यति, तदा सर्वं मूलरूपेण लीयते। तदा अहम् एकः एव अवशिष्टः, देवी; अन्यः कश्चन नास्ति। तस्मिन् काले वेदाः, सर्वशास्त्राणि पञ्चाक्षरमन्त्रे स्थापितानि। तानि न विनश्यन्ति, मम शक्त्या रक्षितानि; तदा सृष्टिः मम एव प्रकृतिपुरुषभेदेन उत्पन्ना। तदा, यदा अन्तर्गुणानां प्रलयः, नारायणः गुणमूर्तिः, मायामयशरीरं धृत्वा शयाने, शेषशय्यां जलमध्ये, तस्य नाभिकमलं समुत्पन्नं, तत्र पञ्चमुखः पितामहः जातः। एवं शिवस्य दिव्यवचनानि देवीप्रश्नानां उत्तररूपेण, कलियुगदोषे अपि, पञ्चाक्षरमन्त्रस्य महत्त्वम्, मोक्षप्राप्तिः, तथा सर्वश्रुतिशास्त्राणां तस्य व्याख्यानरूपत्वम्, स्पष्टं अभवत्।