शिवपुराणम्

शिवस्य परमेश्वरस्य वाक्यं विविधैः सिद्धिभिः समन्वितं, दिव्यं, जनानां मनःप्रसादनं, निश्चितार्थं गूढार्थं च, श्रुत्वा सर्वेषां शुभं भवति। तद्वाक्यं सर्वार्थसिद्धये सुलभोच्चारणं, सर्वज्ञेन "ॐ नमः शिवाय" इति सर्वदेहिनां हितायोक्तम्। तस्य बीजं सर्वविद्यायाः मूलं, आदिमन्त्रः षडक्षरः, अतीव सूक्ष्मः महत्त्वपूर्णः च, वटबीजवत् ज्ञातव्यः। तत्र देवः त्रिगुणातीतः, सर्वज्ञः, सर्वकर्मणां नाथः, शिवः मन्त्रे "ॐ" इत्येकाक्षरे स्थितः, सर्वत्र व्याप्य अस्ति। सूक्ष्माणि अक्षराणि ईशानादि, यानि एकाक्षरब्रह्मरूपाणि, मन्त्रे "नमः शिवाय" यथाक्रमं संस्थितानि; सूक्ष्मे षडक्षरमन्त्रे शिवः पञ्चब्रह्मरूपे स्थितः। सः अर्थस्य च अर्थस्य सूचकस्य च, स्वभावेन प्रत्यक्षतया स्थितः; शिवः तु अर्थः, यः अनुपमः, मन्त्रः तस्य सूचकः स्मृतः। एषा अर्थ-सूचक-संबन्धः अनादिकालात् विद्यमानः, यथा संसारसागरः अनादिकालात् प्रवाहितः। एवमेव शिवः संसारसागरात् मोक्तारूपेण अनादिकालात् प्रतिष्ठितः, यथा औषधं स्वभावेन रोगनिवारणं भवति। एवं शिवः संसारदोषनिवारणरूपेण स्मृतः; यदि जगन्नाथः न स्यात्, तदा इदं तमसि आवृतं स्यात्। प्रकृतेः जडत्वेन, पुरुषस्य अज्ञानवशात्, मुख्यतत्त्वात् परमाणु पर्यन्तं सर्वं जडं भवति। तेषु किञ्चन स्वयमेव क्रियायुक्तं न दृश्यते, यावत् बुद्धिमत्कारणं न भवति; धर्माधर्मबन्धमोक्षशिक्षा विवेकात् उत्पन्ना। सर्वज्ञं विना, प्राणिनां आदिसृष्टिः न भवति, यथा वैद्यं विना रोगिणः दुःखमुपयान्ति। अतः सदा शिवः अनादिः, सर्वज्ञः, पूर्णः, जगन्नाथः, संसारसागरात् प्राणिनां त्राता अस्ति। सः आदिमध्यान्तवर्जितः, स्वभावेन शुद्धः, सर्वज्ञः, पूर्णः, शिवशास्त्रेषु ज्ञेयः। तस्य नाम मन्त्रः, तेन निर्दिष्टः स्मृतः; नाम-नामिनोः सम्बन्धेन मन्त्रः परमशिवरूपेण प्रतिष्ठितः। एषा शिवविद्या, एषा परमावस्था—षडक्षरशिववाक्यं "ॐ नमः शिवाय" इति। एषा शैववाक्यं विधिरूपा, न केवलं स्तुतिः; शिवस्य, यः सर्वज्ञः, पूर्णः, स्वभावेन शुद्धः। सः लोकहिताय, कथं मिथ्यं वदेत्? यदस्ति, गुणदोषयुक्तं, स्वभावेन एव अस्ति। यद् फलम् पूर्णं, सर्वज्ञः तदनुसारं वदति; केवलं रागाद्यज्ञानदोषयुक्तः मिथ्यं वदेत्। किन्तु तादृशाः दोषाः भगवति न विद्यन्ते; कथं अन्यथा वदेत्? यद् शिवेन सर्वज्ञेन, सर्वदोषवर्जितेन रचितं, तत् शुद्धं वाक्यं प्रमाणं, न संशयः। अतः भगवतो वचनं विवेकिनां विश्वसनीयम्; धर्माधर्मविषये यथार्थतः, यः श्रद्धाहीनः, सः पतति। यानि सुन्दराणि वचनानि महर्षिभिः शान्तैः, प्राज्ञैः, स्वर्गमोक्षसाधनाय उक्तानि, तानि उत्तमवाक्यानि ज्ञेयानि। यद्वाक्यं रागद्वेषमिथ्याकोपकामतृष्णानुगतं, तद् कटुवाक्यं, नरकाय कारणम्। किं तु सुकुमारं वा संस्कृतं, यदि अज्ञानरागयुक्तं, संसारदुःखहेतु, तत् किं प्रयोजनम्? यद्वाक्यं, अपि अशिष्टम्, यः श्रुत्वा कल्याणं प्राप्नोति, रागादिषु संशयं जनयति, तत् शुभवाक्यं ज्ञेयम्। बहवः मन्त्राः सन्ति, किन्तु सर्वज्ञेन शिवेन रचितः शुद्धमन्त्रः सर्वत्र तुल्यो न अस्ति। वेदाः शाखाः च, षडक्षरमन्त्रे प्रतिष्ठिताः, तस्य तुल्यं न अस्ति; अन्यः मन्त्रः अपि तुल्यः न। सप्तकोटिमहामन्त्राः, अनन्तोपमन्त्राः, सन्ति, किन्तु षडक्षरमन्त्रः वस्त्रेषु सूत्रवत् विशेषः। शिवविषया शिक्षाः, सर्वज्ञानप्रस्थानानि, षडक्षरमन्त्रस्य व्याख्यानरूपेण एव। बहुमन्त्रशास्त्रव्याख्यानस्य किं प्रयोजनं, यस्य हृदयम् "नमः शिवाय" मन्त्रे स्थितम्? यद् पठितं, श्रुतं, कृतं, सर्वं तेन "नमः शिवाय" मन्त्रस्य दृढाभ्यासेन सिद्धम्। यस्य जिह्वा सदा "शिवाय" त्र्यक्षराणि उच्चरति, नमस्कारादिकर्मयुक्तं, तस्य जीवितं फलदायकम्। चाण्डालः, नीचजन्मा, अज्ञः, विद्वान् वा, यः पञ्चाक्षरमन्त्रे दृढः, सः पापपञ्जरात् मुक्तः। एवं त्रिशूलधारी भगवता देवीप्रश्नानुसारं, सर्वमर्त्यानां, विशेषतः द्विजातीनां हिताय, उक्तम्। कलियुगे, यदा कालः दूषितः, दुर्जयः, दुःसाध्यः, यदा संसारः महापापेन आच्छादितः, धर्मात् विमुखः—यदा वर्णाश्रमाचारः पतितः, दुःखमुत्पन्नम्, सर्वाधिकारः संशयितः वा परिवर्तितः—यदा शिक्षानिवृत्तिः, गुरुशिष्यपरम्परा नष्टा, तदा भगवन्, तव भक्ताः केन उपायेन मोच्यन्ते? कलियुगजनाः, ये मम परमपञ्चाक्षरमन्त्रे, हृदयेन, श्रद्धया, मनसा भक्ताः, ते मोच्यन्ते। ये मनोवाक्कायदोषदुष्टाः, कृतघ्नाः, निन्दकाः, कपटी, वाक्यस्मरणे अपि अशक्ता—लोभाः, कुटिलमना अपि, यदि हृदयं मयि प्रवृत्तं, मम पञ्चाक्षरमन्त्रः तान् संसारभयात् पारं नयति।