शिवपुराणम्

एवं तत्र परममङ्गलं बेरं स्थापनीयम्। बेरं तु उत्सवकाले बहिः नीतव्यं, पञ्चाक्षरमन्त्रेण सह। गुरुभ्यः बेरं ग्राह्यं वा, पुण्यैः पूज्यं; एवं लिङ्गस्य च बेरस्य च पूजनं शिवपदं ददाति। पुनः, द्विविधं लिङ्गं उच्यते—स्थावरं च जङ्गमं च। स्थावरं लिङ्गं वृक्षादिषु, गुल्मादिषु च प्रसिद्धम्। जङ्गमं लिङ्गं कृमिकिटादिषु, तत्र सेवा स्थावरे, समर्पणं जङ्गमे। विवेकिनः जानन्ति—शिवस्य पूजा स्नेहेन सर्वसुखेषु कार्याः; उपपिठं मायामयं, शिवलिङ्गं शुद्धचैतन्यम्। यथा शङ्करः देवीं उमां गोदूले स्थापयति, तथा लिङ्गं अपि सदा उपपिठं धारयति। एवं महालिङ्गं स्थाप्य, तद् अर्घ्यादिभिः पूजनीयम्; यथाशक्ति प्रतिदिनं पूजनं कर्तव्यं, ध्वजारोपणादिरिव। एवं लिङ्गं स्थापनीयम्, यः साक्षात् शिवपदं ददाति; अथवा जङ्गमं लिङ्गं षोडशोपचारैः। यथाक्रमं शिवपददं लिङ्गं आवाहनासनार्घ्यपाद्यैः पूजनीयम्। ततः आचमनस्नानपूर्वकं अभिषेकं, वस्त्रगन्धपुष्पधूपदीपैः, नैवेद्यसमर्पणं च। दीपार्चनं ताम्बूलं, प्रणामं, विसर्जनं च; अथवा अर्घ्यादिसमर्पणं कृत्वा, नैवेद्यं सम्यक् दातव्यम्। ततः यथाशक्ति यथाक्रमं अभिषेकनैवेद्यप्रणामतर्पणानि शिवपदाय कर्तव्याणि। अथवा लिङ्गं मानवकृतं, वैदिकं, दिव्यं, स्वयम्भू, प्रतिष्ठितं, अप्रतिष्ठितं वा, तद् यथायोग्यं पूजनीयम्। यानि पूजोपकरणानि दत्तानि, तैः किञ्चित् फलम् लभ्यते; प्रदक्षिणप्रणामाभ्यां शिवपदं प्राप्यते। लिङ्गस्य दर्शनमात्रेण, विधिना, शिवपदं दत्तम्; मृत्तिका, गोमय, पुष्प, करवीरफलैः वा। गुडेन, नवनीतेन, विभूत्याः, पक्वान्नेन वा, यथेष्टं लिङ्गं कृत्वा, ततः पूजनं कर्तव्यम्। केचित् अङ्गुष्ठादिषु अपि पूजां इच्छन्ति; लिङ्गविधौ कदापि निषेधः नास्ति। शिवः सर्वत्र यथायत्नं फलदाता; अथवा लिङ्गदानेन, लिङ्गस्य अभिषेकनं वा। श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं, शिवपदं ददाति; अथवा सदा प्रणवं दशसहस्रवारं जपेत्। अथवा त्रिसन्ध्ये सहस्रवारं—एतत् शिवपदं ददाति; जपकाले 'म' अन्तेन प्रणवं पूजनीयम्, यः मनः शुद्धयति। ध्यानकाले मानसिकः जपः विधीयते; सर्वकाले उपांशुजपः; एषः प्रणवः बिन्दुनादयुक्तः ज्ञेयः। ततः पञ्चाक्षरमन्त्रं दशसहस्रवारं भक्त्या जपेत्; अथवा त्रिसन्ध्ये सहस्रवारं—शिवपदं ददाति। मन्त्रः प्रणवपूर्वकः विशेषतः ब्राह्मणानां; दीक्षया गुरोः प्राप्तव्यः, फलप्राप्तये। घटस्नानं, मन्त्रदीक्षा, अक्षरप्रतिष्ठा—ब्राह्मणेषु सत्यशुद्धमना गुरुः विशिष्टः। द्विजातीनां 'नमः' पूर्वे; अन्येषां 'नमः' अन्ते; स्त्रीणां यथायोग्यं 'नमः' इच्छन्ति। ब्राह्मणस्त्रीणां केचित् 'नमः' पूर्वे इच्छन्ति; पञ्चकोटिजपेन सदा शिवतुल्यः भवति। शतसहस्राक्षरजपेन वा, पृथक् अक्षरजपेन, ब्रह्मादिपदं लभ्यते—एकं, द्वौ, त्रयः, चत्वारः कोटयः। अथवा शतसहस्राक्षरजपः शिवपदं ददाति; सहस्रं सहस्रं गुणितं सहस्रं, एकस्मिन्नेव दिवसे। मन्त्रं यथाविधि जपित्वा सिद्धिः लभ्यते; प्रतिदिनं ब्राह्मणभोजनं कृत्वा, गायत्रीमन्त्रं प्रातः अष्टसहस्राष्टवारं जपेत्। ब्राह्मणः सदा यथाक्रमं शिवपददं मन्त्रं जपेत्, नियमं पालयित्वा वैदिकमन्त्रस्तोत्राणि जपेत्। एकं, दश, शतं, ततः सहस्रं, दशसहस्रं, लक्षं—शतम् विना—मन्त्रजपसंख्या। वेदजपः अपि शिवपदं ददाति; अन्यान् मन्त्रान् अपि शतसहस्राक्षरैः जपेत्। एकाक्षरमन्त्रं कोट्याक्षरपर्यन्तं जपेत्, ततः भक्त्या सहस्रं जपेत्। एवं यथाशक्ति यथाक्रमं कार्यम्, शिवपदं क्रमशः प्राप्यते; एकः मन्त्रः, प्रियः, प्रतिदिनं जपनीयः, मृत्युपर्यन्तम्। 'ॐ' सहस्रवारं शिवाज्ञया जपेत्, सर्वकामफलार्थम्; अथवा पुष्पोद्यानरक्षणं, मार्जनं वा कुर्यात्। शिवस्य वा शिवकार्यस्य कृते, एतादृशं कृत्वा, शिवपदं लभ्यते; सदा शिवक्षेत्रे भक्त्या वासः कर्तव्यः। मन्दस्य वा विवेकिनः, भोक्तिमुक्तिद्वयं दत्तम्; अतः विवेकिनः मृत्युपर्यन्तं शिवक्षेत्रे वासं कुर्यात्। लिङ्गात् शतगुणं पुण्यं मानवकृते क्षेत्रे; पुण्यक्षेत्रे वा प्राचीनक्षेत्रे सहस्रसुवर्णपुण्यम्। दिव्यलिङ्गे सहस्रसुवर्णपुण्यम्; स्वयम्भूक्षेत्रे धनुष्प्रमाणसहस्रपुण्यम्। पुण्यक्षेत्रे तडागकूपसरोवराणि शिवगङ्गा इति ज्ञेयम्, शिवस्य स्ववचनात्।