शिवपुराणम्

शिवस्य महात्मनः शिष्याः योगाचार्यरूपिणः, एकादशोत्तरशतसंख्या, तत्र सन्ति। सर्वे ते सिद्धाः पाशुपताः, भस्मलेपनाङ्गाः, सर्वशास्त्रसारवित्, वेदवेदाङ्गविशारदाश्च। सर्वे शिवाश्रमनिष्ठाः, शिवज्ञाननिष्ठाः, सर्वासक्तिविवर्जिताः, चित्तं केवलं शिवे निवेशितवन्तः। द्वन्द्वसहिष्णवः, धैर्यसम्पन्नाः, सर्वभूतहिते रताः, ऋजवः, मृदवः, स्वसंयताः, क्रोधेन्द्रियनिग्रहेण जिताः च। रुद्राक्षमालाभूषिताः, त्रिपुण्ड्रललाटलाञ्छनाः, केचन जटिलाः, केचन मुण्डिताः, केचन शिखिनोऽपि। फलमूलाहारपरायणाः, प्राणायामनिष्ठाः, शिवभावसम्पन्नाः, शिवध्यानपरायणाश्च। संसारविषवृक्षाङ्कुरान् समूलोच्छिद्य, केवलं शिवपुर्यभिमुखगमनाय उद्यताः। यः कश्चित् एतान् आचार्यान् विज्ञाय, शिवं सदा पूजयति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति—अत्र न संशयः। हे प्रभो, योगिनांनाथ, गणपतिं, मुनिश्रेष्ठं, षण्मुखसमानतेजसम्, सर्वविद्यायाः निधिं, भगवन् आचार्यवर्य! भवान् बहुधा पृथिव्यां अवतीर्णः, पुरुषबन्धच्छेदाय, महर्षिपुरनिवासिन् परमेश्वर! अन्यथा, अस्मिन्लोके, त्वाम् विना, देवो वा दानवो वा, कः शिवस्य परं पदं, तत्त्वं वा वेदितुम् अर्हति? तस्मात्, भगवन्, तव वक्त्रात् साक्षाद् प्रवाहितं शिवज्ञानामृतं पीत्वा, मम मनः न तृप्तम्। भगवत्पादसंस्थं, सर्वलोककर्तारं, धातारं च, भगवन्, भगवत्याः पतिं किं पृष्टवती सा परमा देवी? सर्वथा सम्यग् पृष्टं त्वया, हे कृष्ण, शिवभक्तोऽसि, नियमसम्पन्नः, शुभचेताः; तस्मात् सत्यं कथयामि। दिव्ये मन्दरगिरिश्रेण्यां रम्यगुहायाम्, महादेवः देवीसहितः, दिव्यध्यानमाविशत्। तदा तस्याः प्रियतमा सखी, सुमुखी, शुभदर्शना, सुमनोहराणि, सुस्फुटविकसितानि पुष्पाणि समुपाहरत्। ततः देवाधिदेवः, देवीं स्वाङ्के स्थाप्य, तैः पुष्पैः अलङ्कृत्य, परमसन्तुष्टः आसीत्। तदा अन्तःपुरदेव्यः, दिव्याभरणभूषिताः, गणाध्यक्ष्यः च, जगन्मातुः समीपमुपजग्मुः। चामरैः सेवन्त्यः, देव्या सह जगन्नाथं, सर्वलोकपतिं पतिं च पूजयामासुः। तदा रम्यकथाः, विचित्रवृत्तान्ताः, महादेवमहादेव्याः प्रमोदाय, शिवाश्रितजनरक्षायै च प्रवृत्ताः। क्षणं समालोक्य, सा जगन्माता, जगन्नाथं पतिं पप्रच्छ। "केन उपायेन, महादेवः, मन्दबुद्धीनां, आत्मज्ञानरहितानां, आत्मस्वरूपावबोधविहीनानां, मर्त्यानां वशो भवति?" इति। स उवाच—"न कर्मणा, न तपसा, न जपेन, नासनादिभिः, न ज्ञानतः, नान्येनापि उपायेन मम वशत्वं सिध्यति—श्रद्धां विना। यत्र मयि श्रद्धा, येन केनापि हेतुना, तदा मया सुलभः, स्पृश्यः, दृश्यः, पूज्यः, भाष्यश्च भवामि। तस्मात्, येन मम वशत्वं काम्यते, तेन मयि श्रद्धा साधनीया; श्रद्धैव स्वधर्मधारणस्य कारणं। यो स्ववर्णाश्रमधर्मपालकः, तस्मै मयि श्रद्धा, नान्यस्मै। सर्वे वर्णाश्रमधर्माः, मया आज्ञापिताः, ब्रह्मणा पूर्वं प्रबोधिताः। स धर्मः, बहुकर्मदानयुक्तः, अल्पफलदः, क्लेशसमन्वितः; तस्मात् तस्मिन्महति धर्मे श्रद्धा सुलभा न भवति। ये वर्णिनः, मयि एव शरणम् आश्रित्य, तेषां धर्मार्थकाममोक्षाः सुलभाः। वर्णाश्रमाचारः मया पुनः स्थापितः, केवलं मदीयभक्तानां कृते। अन्येषां तत्र अधिकारो नास्ति—एष मम दृढा आज्ञा। ये मयि शरणम्, तैः तदनुसारिणा धर्ममार्गे स्थितव्यम्। मदीयकृपया, मलमोहबन्धविमुक्ताः, मम परं पदं प्राप्य, मम सदृश्यत्वं, परमानन्दं च विन्दन्ति। अतः, मया निर्दिष्टः स्वधर्मः लब्धो वा अलब्धो वा, यदि मदीयभक्तः, मयि आश्रितः, स्वात्मनैवात्मानं उद्धरेत्। तस्यैव प्रयत्नमात्रं सहस्रशः अधिकं; तस्मात् मम वक्त्रात् लब्ध्वा धर्मं आचरितव्यं। ममावताराः, योगाचार्यरूपेण, युगे युगे, सहस्रशो कुलानि उद्भवन्ति। येऽधमाः, मूढबुद्धयः, श्रद्धाहीनाश्च, तेषां कुलज्ञानं दुष्प्राप्यं; तस्मात् प्रयत्नेन तद् ज्ञेयम्। अन्यत्र प्रवृत्तिः, मुक्ति-पथात् व्युत्क्रान्तिः, स हानिः, महादोषः, मोहः, अन्धता, मूकता च। देवेश्वरि, ज्ञानं, कर्म, आचारः, योगश्च—एते चत्वारः मम सनातनधर्मः इति कथ्यन्ते। ज्ञानं आत्मबन्धेश्वरज्ञानम्; कर्म षड्गत्याशोधनं, नियतं, आचार्याश्रितं च; आचारः मया निर्दिष्टवर्णाश्रमधर्मपालनम्, मम पूजायाश्च धर्मः।