शिवपुराणम्

एते सर्वे, महात्मनः शिष्याः, योगाचार्यरूपधारिणः, एकशतद्वादशसंख्यकाः, भगवतः पाशुपतस्य परमार्थदर्शिनः कीर्त्यन्ते। तत्र सारस्वतः, मेघः, मेघवाहः, सुवाहकः, कपिलः, आसुरीः, पञ्चशिखः, बाष्कलः; पराशरः, गर्गः, भार्गवः, अङ्गिराः, बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुषृङ्गः, तपोधनः; लम्बोदरः, लम्बः, लम्बात्मा, लम्बकेशकः, सर्वज्ञः, समबुद्धिः, साध्यसिद्धिः; सुधामा, कश्यपः, वसिष्ठः, विरजा, अत्रिः, उग्रः, गुरुश्रेष्ठः, श्रवणः, श्रविष्टकः; कुणिः, कुणिबाहुः, कुशरीरः, कुनेत्रकः, काश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः; उतथ्यः, वामदेवः, महाकालः, महानिलः, वाचःश्रवाः, सुवीरः, श्यावकः, यतीश्वरः; हिरण्यनाभः, कौशल्यः, लोकाक्षिः, कुथुमिः, सुमन्तुः, जैमिनिः, कुबन्धः, कुशकन्धरः; प्लक्षः, दार्भायणिः, केतुमान्, गौतमः, भल्लवी, मधुपिङ्गः, श्वेतकेतुः; उशिजः, बृहदश्वः, देवलः, कविः, शालिहोत्रः, सुवेषः, युवनाश्वः, शरद्वसुः; अक्षपादः, कणादः, उलूकः, वत्सः, कुलिकः, गर्गः, मित्रकः, रुष्यः—एते सर्वे भगवतः शिष्याः। एते सर्वे सिद्धाः पाशुपता, भस्मलेपनशरीराः, सर्वशास्त्रसारज्ञाः, वेदवेदाङ्गविशारदाः। सर्वे शिवाश्रमनिष्ठाः, शिवज्ञानपरायणाः, सर्वसङ्गपरित्यक्ताः, मनः शिवे एव लीनम्। समदुःखसुखाः, वीर्यवन्तः, सर्वभूतहिते रताः, ऋजवः, मृदवः, आत्मनिग्रहसम्पन्नाः, क्रोधेन्द्रियनिग्रहविद्याः। रुद्राक्षमालाभूषिताः, त्रिपुण्ड्रधारिणः, केचिद् जटाधराः, केचिद् मूर्ध्नि शिखाधारिणः, केचिद् अजटाः, केचिद् मुण्डितमस्तकाः। फलमूलाहाराः, प्राणायामनिष्ठाः, शिवभावसमन्विताः, शिवध्यानपरायणाः। संसारविषवृक्षाङ्कुरान् समूलं छित्वा, केवलं शिवपुरीं प्रति गन्तुम् उद्यताः। यः कश्चन एतान् गुरुनीति ज्ञात्वा शिवं सदा पूजयति, स शिवसायुज्यं प्राप्नोति, अत्र न संशयः। एवं भगवतः शिष्यगणं सम्यक् वर्णयित्वा, भगवन् योगिनां नाथः, गणाधिपः, मुनिश्रेष्ठः, षण्मुखसमप्रभः, सर्वविद्याधिपः, गुरुः पूज्यः, पृथिव्यां बहुधा अवतीर्णः, पुरुषबन्धच्छेदाय, महर्षिपुरीनिवासः परमेश्वरः। अन्यथा, अस्मिन् लोके, त्वत्तः अन्यः—देवो वा दानवो वा—कः शिवस्य परमं पदं तत्त्वं वेदितुम् अर्हति? तेन, भगवन्मुखोद्गतं शिवज्ञानामृतं पीत्वा अपि, मम मनः तृप्तिं न प्राप्नोति। सर्वलोककर्तुः, सर्वलोकपालकस्य भगवतः अङ्के समासीनायाः देवीवर्यायाः पतिं किम् अपृच्छत्? इति पृष्टे, भगवतः प्रियशिष्यः कृष्णः, शिवभक्तः, नियमशीलः, शुभमतिर्मां सम्यक् पृष्टवान्। तस्मात् अहं तुभ्यं सत्यम् आख्यास्यामि। मन्दरस्य रम्ये गुहायाम्, गिरिश्रेष्ठे, महेश्वरः पार्वत्याः सह दिव्यध्यानं समास्थितः। तदा, देवीप्रियसखी, सुमुखी, शुभदर्शना, पूर्णविकसितसुमनसः सुरभिणः पुष्पान् आनयत्। तान् पुष्पान् आदाय, देवदेवः, देवीं स्वाङ्के स्थाप्य, तया पुष्पैः अलङ्कृत्य, परमप्रहृष्टः उपाविशत्। ततः, अन्तःपुरदेव्यः, दिव्याभरणभूषिताः, गणेश्वर्यश्च, महादेव्याः समीपं ययुः। ताः देव्यो, चामरगृहीताः, जगन्नाथं जगदम्बां च सेवाम् अकरोत्—स एव पतिसर्वलोकेश्वरः। तदा, रम्यकथाः, रमणीयानि च चरितानि, महादेव्या महेशस्य च मनोरञ्जनाय, शिवाश्रितजनस्य च रक्षार्थं, कथितानि। सर्वं समीक्ष्य, सर्वलोकमहेश्वर्या, पतिं जगदपतिं पप्रच्छ। केन उपायेन महेश्वरः, आत्मतत्त्वाविदां, दुर्बुद्धीनां, जनानां वशः भवति? न कर्मणा, न तपसा, न जपेन, नासनादिभिः, न ज्ञानतः, नापि अन्येन केनचिद् उपायेन मम वशः—श्रद्धां विना। यत्र मयि श्रद्धा, यः कश्चन स्यात्, तत्राहं सुलभः, स्पृश्यः, दृश्यः, पूज्यः, संवाद्यश्च। अतः, यः मां वशयितुम् इच्छेत्, तेन श्रद्धा सम्पादनीया; श्रद्धैव स्वधर्मपालनस्य कारणम्। यो हि स्वजात्याश्रमधर्मे स्थितः, स एव मयि श्रद्धावान्, न अन्यः। ये चात्र आश्रमधर्माः, ते ब्रह्मणा ममाज्ञया प्राचीनं प्रवर्तिताः। स धर्मः, बहुकृत्यदानसंयुक्तः, नातिफलदः, दुःखसहितः; तेन महता धर्मेण दुःसाध्या श्रद्धा लभ्यते। ये वर्णिनः मय्येव शरणं गच्छन्ति, तेषां धर्मार्थकाममोक्षाः सुलभाः। वर्णाश्रमधर्मः मया एव प्रवर्तितः, मम भक्तानां कृते एव, न तु सर्वेषां। एवं शिवशिष्याणां पावनचरितं, श्रद्धायाः महत्त्वं, धर्मस्य मूलं च, भगवतो महेश्वरस्य वचनेन सुस्पष्टं जातम्।