शिवपुराणम्

सर्वेषु युगचक्रेषु, भगवन्, योगाचार्यरूपेण ये शर्वस्यावताराः शिष्यैश्च सह प्रवृत्ताः, तान् मे कथय। श्वेतः, सुतारः, मदनः, सुहोत्रः, कङ्कः, लौगाक्षिः, महामायाः, जैगीषव्यश्च; दधिवाहः, ऋषभः, उग्रऋषिः, अत्रिः, सुपालकः, गौतमः, वेदशिरा ऋषिश्च; गोकर्णः, गुहावासिन्, अन्यः शिखण्डी, जटामाली, अट्टहासः, दारुकः, लाङ्गुली च; महाकालः, शूली, डण्डी, मुण्डीशः, सविष्णुः, सोमशर्मा, लाकुलीश्वरश्च—एते, अस्मिन् वराहकल्पे, सप्तममन्वन्तरान्तरे, अष्टाविंशतिसंख्यकाः, प्रतियुगे योगाचार्याः अभवन्। एतेषां प्रतिव्यक्तिं चत्वारः शान्तचित्ताः शिष्याः आसन्; श्वेतादारभ्य रुष्यपर्यन्तं, तेषां नामानि क्रमशः वक्ष्यामि—श्वेतः, श्वेतशिखः, श्वेताश्वः, श्वेतलोहितः, दुन्दुभिः, शतरूपा, ऋचीकः, केतुमान्; विकोशः, विकेशः, विपाशः, पाशनाशनः, सुमुखः, दुर्मुखः, दुर्गमः, दुरतिक्रमः; सनत्कुमारः, सनकः, सनंदः, सनातनः, सुधामा, विरजा, शङ्खः, अण्डजः; सारस्वतः, मेघः, मेघवाहः, सुवाहकः, कपिलः, आसुरी, पञ्चशिखः, बाष्कलः; पराशरः, गर्गः, भार्गवः, अङ्गिराः, बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुषृङ्गः, तपोधनः; लम्बोदरः, लम्बः, लम्बात्मा, लम्बकेशकः, सर्वज्ञः, समबुद्धिः, साध्यसिद्धिश्च; सुधामा, कश्यपः, वसिष्ठः, विरजा, अत्रिः, उग्रः, गुरुश्रेष्ठः, श्रवणः, श्रविष्टकः; कुणिः, कुणिबाहुः, कुशरीरः, कुनेत्रकः, काश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः; उतथ्यः, वामदेवः, महाकालः, महानिलः, वाचःश्रवाः, सुवीरः, श्यावकः, यतीश्वरः; हिरण्यनाभः, कौशल्यः, लोकाक्षिः, कुथुमिः, सुमन्तुः, जैमिनिः, कुबन्धः, कुशकन्धरः; प्लक्षः, दार्भायणिः, केतुमान्, गौतमः, भल्लवी, मधुपिङ्गः, श्वेतकेतुश्च; उशिजः, बृहदश्वः, देवलः, कविः, शालिहोत्रः, सुवेषः, युवनाश्वः, शरद्वसुः; अक्षपादः, कणादः, उलूकः, वत्सः, कुलिकः, गर्गः, मित्रकः, रुष्यश्च। एते योगाचार्यरूपिणः महेशस्य शिष्याः, एकशतद्वादशसंक्यकाः। सर्वे च सिद्धाः पाशुपताः, भस्मलेपनदेहाः, सर्वशास्त्रतत्त्ववित्, वेदवेदाङ्गपारगाः। सर्वे शिवाश्रमनिष्ठाः, शिवज्ञानपरायणाः, सर्वसङ्गवर्जिताः, शिवैकचित्ताः। द्वन्द्वसहिष्णवः, वीराः, सर्वभूतहिते रताः, ऋजवः, मृदवः, दम्यात्मानः, कोपेन्द्रियजयिनः। रुद्राक्षमालाभूषिताः, त्रिपुण्ड्रललाटाः, केचित् शिखिनः, केचित् जटिलाः, केचित् अजटिलाः, केचित् मुण्डिताः। फलमूलाहारपरायणाः, प्राणायामनिष्ठाः, शिवभावसमन्विताः, शिवध्याननिरतान्तः। संसारविषवृक्षाङ्कुरान् उन्मूल्य, केवलं शिवपुरीं प्रति गन्तुं सज्जाः। यः एतान् आचार्यान् विज्ञाय शिवं नित्यं पूजयति, स शिवसायुज्यं लभते—अत्र न संशयः। भगवन्, योगिनांनाथ, गणाधिप, मुनिश्रेष्ठ, षण्मुखसमप्रभ, सर्वविद्याधिप, गुरो—भवान् प्रायः पृथिव्यां पुरुषबन्धच्छेदायावतारः, महर्षिपुरीनिवासिन् परमेश्वरः। अन्यथा, देवदानववर्जितः, कोऽत्र लोके शिवस्य परमं पदं तत्त्वं वा वेदितुम् अर्हति? तस्मात्, भवान्मुखनिष्क्रान्तं शिवज्ञानामृतं पीत्वा, मम मनः न तृप्तम्। सर्वलोककर्तुः, सर्वलोकपालकस्य भगवतः अङ्के स्थित्वा, किम् उत्तमा देवी स्वपतेः पृष्टवती? कृष्ण, त्वया सम्यक् पृष्टम्; शृणु, यथावत् वक्ष्यामि, यतः त्वं शिवभक्तः, संयतात्मा, शुभबुद्धिः च। मन्दरस्य रम्ये गुहायां, तस्मिन् दिव्ये गिरिश्रेष्ठे, भगवान् महेश्वरः देव्या सह योगध्यानं प्रविश्य स्थितः। तदा, देवीप्रियया सखीया, सुमुख्या, शुभदर्शना, पूर्णविकसितानि, अतिरमणीयानि पुष्पाणि समाहृत्य न्यवेदयत्। ततः, सुरेश्वरः भगवाञ्छिवः, देवीमङ्के स्थाप्य, तैः पुष्पैः तां अलङ्कृत्य, परमसन्तुष्टः उपाविशत्। तदा, अन्तःपुरेषु देव्या सह दिव्याभरणभूषिताः देव्यो गणाध्यक्ष्यश्च, जगद्धात्र्याः समीपं समुपजग्मुः। चामरहस्ताः ताः देव्यो, जगत्पतेः जगद्धात्र्याश्च सेवा अकुर्वन्—सः पतिः, सः जगन्नाथः। तस्मिन्नेव समये, रम्याणि आख्यानानि, कथाः च, महेश्वरमहेश्वर्याः सुखाय, ये च शिवाश्रिताः जनाः, तेषां संरक्षणाय, कथितानि।