शिवपुराणम्

ये ये संसारबन्धनं त्यक्त्वा परमं शैवपदं प्राप्तवन्तः, ते सर्वे महेशस्य वामलोचनां देवीम्, या तस्य वामभागे स्थितवती, अपश्यन्। ये च नित्यसिद्धाः गणेश्वराश्च, तेऽपि तां देवीम् अपश्यन्। ततः सर्वे देवा देवीसहिताः महेश्वरं स्तोतुं प्रचक्रमुः। ते देवा महेश्वराय दिव्यैः स्तोत्रैः पुराणैः चिरन्तनैश्च श्लोकैः स्तुवन्तः, वृषध्वजं भगवानं दृष्ट्वा करुणया समाविष्टाः। स भगवान् मधुरस्वभावेन "सन्तुष्टोऽस्मि" इति वचः प्रावीत्। तदा प्रमुदितचित्ताः देवा वृषध्वजाय नमस्कृत्य, सस्मार्यं परमं प्रश्नं पप्रच्छुः—"भगवन्, केन मार्गेण त्वं पृथिव्यां पूजनीयः? कः तव पूजायाः अधिकारी? एष सत्यम् आख्यातु।" एवमुक्ते, हरः देवश्रेष्ठः देवीं सस्मितं निरीक्ष्य, स्वस्वरूपं प्रादर्शयत्—भीषणं, सौर्यं, परमं च। स सर्वैश्वर्यगुणैः समन्वितः, परमप्रभया पूर्णः, शक्तिभिः, रूपैः, अङ्गैः, ग्रहैः, देवैश्च परिवृतः, अष्टभुजः, चतुर्मुखः, अद्भुतार्धनारीरूपधारी च आसीत्। तस्य दिव्यं रूपं दृष्ट्वा, विष्णुप्रमुखाः देवा, तं देवमन्यन्त—सूर्यरूपं देवम्, चन्द्ररूपां देवीं, पञ्चमहाभूतानि सर्वं च चलाचलमेतयोः एव स्वरूपमिति। एवं ज्ञात्वा, ते सर्वे तं नमस्कृत्य, अर्घ्यं समर्पयामासुः। "त्वं रक्तवर्णः, सुशरीरः, सुवर्णाभरणभूषितः, पद्मलोचनः, पद्महस्तः, ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणभूतः; त्वां वयं रत्नैः सुवर्णेन जलैः, उत्तमकुङ्कुमेन, कुशैः पुष्पैश्च पूरितं सुवर्णपात्रे अर्घ्यं समर्पयामः—भगवन्, प्रसन्नो भव।" "शिवाय शान्ताय सहसप्ताय कारणाय, रुद्राय, विष्णवे, तुभ्यं, ब्रह्मणे, सूर्यरूपिणे च नमः।" इति स्तुत्वा, ये मनसा एकाग्रता कृत्वा सूर्यमण्डले शिवं पूजयन्ति, प्रातः सायं च मध्यान्हे च श्रेष्ठमर्घ्यं समर्पयन्ति, ते शास्त्रसारभूतान् एतान् श्लोकान् जपन्ति, तेषां भक्तानां किञ्चिदप्यसाध्यम् नास्ति, ते च दृढमुक्ताः भवन्ति। अतः सदा शिवस्य सूर्यरूपस्य धर्मार्थकाममोक्षसाधनाय मनसा, वाचा, कर्मणा च पूजनं कार्यम्। तदा देवान् दृष्ट्वा, महेश्वरः मण्डले उपविष्टः, सर्वपरम्प्रासारभूतं परमशास्त्रं प्रादिशत्, ततः अन्तर्धानमगात्। तत्र, ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानां पूजायाः अधिकारं ज्ञात्वा, देवा देवेशं नमस्कृत्य यथागतं प्रस्थिताः। कालेन महति गते, तस्मिन् शास्त्रे लुप्ते, महेश्वरी स्वपतिवक्षसि उपविष्टा तं पप्रच्छ। देवीप्रेरितः सोममौलिधरः भगवन् करं उद्धृत्य जगतां सर्वपरम्प्रासारभूतं परमशास्त्रं प्राकाशयत्। तत् परमेश्वराज्ञया मया—अगस्त्येन आचार्येण, दधीचिमहर्षिणा च—तद् शास्त्रं लोके प्रचारितम्। स्वयं स भगवान् युगचक्रे त्रिशूलधारी भूत्वा अवतीर्य, स्वभक्तानां मोक्षार्थं ज्ञानपरम्परां स्थापयति। ऋभुः, सत्यः, भार्गवः, अङ्गिराः, सविता, द्विजातयः, मृत्युः, शतकृतुः प्राज्ञः, वसिष्ठः ऋषिसत्तमः, सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत् महर्षिः, शततेजाः, धर्मः, नारायणः, स्वरः, रक्षः, अरुणिः प्राज्ञः, कृतञ्जयः, भरद्वाजः, गौतमः कविसत्तमः, वाचःश्रवा ऋषिः, सूक्ष्मायणी शुद्धः, तृणबिन्दुः तपस्वी, कृष्णः, शक्तिः, शाक्तेयः श्रेष्ठः, जातूकर्ण्यः, हरिः, कृष्णद्वैपायनः मुनिः—एतेषु व्यासावताराः योगाचार्याश्च परम्परया श्रूयन्ते। लिङ्गशास्त्रे द्वापरयुगे व्यासस्यावताराः पुण्यव्रताः, एवं योगाचार्याणाम् अवताराः त्रिशूलधारिणः शिष्या च। प्रत्येकत्र चतुर्धा प्रभुः शिष्यान् प्राप्नोति; तेषां शिष्याः शिष्यपुत्राश्च शतानि सहस्राणि च भवन्ति। तेषां प्रभावेन, शिवाज्ञां पालयद्भिः, शुभकर्मभिः, भक्त्या समन्विताः भाग्यवन्तः मोक्षं लभन्ते। सर्वेषु युगचक्रेषु, योगाचार्यरूपेण, "शर्वस्य शिष्याणां चावतारान् मे कथय" इति देवी पप्रच्छ। श्वेतः, सुतारः, मदनः, सुहोत्रः, कङ्कः, लौगाक्षिः, महामायः, जैगीषव्यः, दधिवाहः, ऋषभः, उग्रः, अत्रिः, सुपालकः, गौतमः, वेदशिराः, गोकर्णः, गुहावासिन्, शिखण्डी, जटामाली, अट्टहासः, दारुकः, लाङ्गुली, महाकालः, शूली, दण्डी, मुण्डीशः, सविष्णुः, सोमशर्मा, लकुलीश्वरः—एते, अस्मिन् वराहकल्पे सप्तममन्वन्तरान्तरे, अष्टाविंशतिः, प्रतियुगे योगाचार्याः अभवन्। एतेषां प्रत्यक्षं चतुर्धा शान्तचित्ताः शिष्याः। श्वेतादारभ्य रुश्यान्तं नामानि क्रमशः वक्ष्यामि—श्वेतः, श्वेतशिखः, श्वेताश्वः, श्वेतलोहितः, दुन्दुभिः, शतरूपः, ऋचीकः, केतुमान्, विकोशः, विकेशः, विपाशः, पाशनाशनः, सुमुखः, दुर्मुखः, दुर्गमः, दुरतिक्रमः, सनत्कुमारः, सनकः, सनंदः, सनातनः, सुधामा, विरजा, शङ्खः, अण्डजः। एवं महेश्वरस्य योगपरम्परा, पूजाविधानं, शिष्यपरम्पराश्च, शास्त्रविहितानि, शास्त्रशिरोमण्या देवीपृष्टानि, भगवता साक्षात् प्रतिपादितानि।