शिवपुराणम्

सर्वदेवानां हितार्थं स भगवान् सोमं सृष्टवान्। तस्मात् सोमात् व्योमोत्पत्तिः, व्योम्नः पृथिवी, पृथिव्याः अग्निः, अग्नेः सूर्यः, सूर्याद् यज्ञः, यज्ञात् विष्णुश्च शचीपतिश्च समुत्थिताः। त एव चान्ये च देवाः रुद्रस्य स्तोत्रैः रुद्रं स्तुत्वा, तं करुणाननं प्रभुं साक्षात् अवलोकयन्। स महादेवः स्वलीलया तेषां ज्ञानं हरन्, तान् मोहयामास। तदा देवाः तं पप्रच्छुः—"त्वं कः?" इति। तदा भगवाँस्स्तुतः रुद्रः प्रत्युवाच—"अहमेव पुरातनः। अहमेव भविष्यामि, मत्स्त्यात् अन्यो नास्ति। अहमेव सर्वमिदं विश्वं, स्वतेजसा तद् रञ्जयामि। मत्तः परो वा तुल्यः कश्चिद् नास्ति; यो मां वेत्ति, स मुक्तो भवति।" इति उक्त्वा, स भगवाँस् रुद्रः तत्रैव अन्तर्धानमगात्। तं न दृष्ट्वा देवाः स्तुतिपाठेन पुनः स्तोतुम् आरब्धाः। अथ तेऽमृतास्सर्वे अथर्वशिरसि प्रतिष्ठितं पाशुपतव्रतम् उपगृह्य, सर्वाङ्गेषु भस्मना लेपम् अकुर्वन्। तदा तेषां कृपया, स प्रजापतिः परमेश्वरः, स्वगणैः सह उमा सहितः, योगिभिः निष्पापैः, अचेतसैश्च निगृह्य प्राणान् हृदि पश्यन्ति तं योगिनः, स एव भगवान् प्रकटितवान्। देवश्रेष्ठाः तं दैवतं दृष्टवन्तः, यं योगिनः हृदि पश्यन्ति, सा च पराशक्तिः, या ईश्वरस्य इच्छानुगामिनी। ये संसारबन्धनं त्यक्त्वा परमशैवपदं प्राप्तवन्तः, ते तां महेशस्य वामलोचनां वामभागे स्थितां दृष्टवन्तः। ये च नित्यसिद्धाः, गणनाथाश्च, तामपि दृष्टवन्तः। तदा देवीसहिताः देवाः महेश्वरं स्तोतुम् आरब्धाः। दिव्यैः महेश्वरस्य स्तोत्रैः, प्राचीनैः पुराणगीतैः च देवाः तं स्तोतुम् आरब्धाः। वृषध्वजं देवम् अवलोक्य, कृपया स भगवान् कम्पितः। स भक्तवत्सलः स्वाभाविकमधुरया वाचा—"सन्तुष्टोऽस्मि"—इति अभाषत। तदा देवाः हृष्टमानसाः वृषध्वजं प्रणम्य, सस्मारं पप्रच्छुः—"भगवन्, केन मार्गेण त्वं पृथिव्यां पूजनीयः? कः तव पूजायाः अधिकारी? एष धर्मः सatyato वद।" हरः स देवश्रेष्ठः, स्मितपूर्वकं देव्या अपि निरीक्ष्य, स्वस्वरूपं प्रादर्शयत्—भीषणं, सौरं, परमं च। सर्वैश्वर्यगुणैः युक्तं, परमतेजसा पूरितं, शक्तिभिः, रूपैः, अङ्गैः, ग्रहैः, देवैः परिवृतं, अष्टभुजम्, चतुर्मुखम्, अर्धनारीश्वररूपं च तदद्भुतं स्वरूपं दृष्ट्वा, देवाः विष्णुप्रमुखाः विस्मिताः। ते तं देवम् आदित्यरूपेण, देवीं च सोमरूपेण, पञ्चभूतानि सर्वाणि चराचराणि तयोः एव स्वरूपत्वेन अवगम्य, तं प्रणम्य, अर्घ्यं च समर्पितवन्तः। "त्वं रक्तवर्णः, सुगात्रः, सुवर्णाभरणभूषितः, कमललोचनः, पद्महस्तः, ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणः; तुभ्यं रत्नस्वर्णतोयकुङ्कुमकुशपुष्पयुक्तं सुवर्णपात्रस्थितं श्रेष्ठमर्घ्यं समर्पयामः, भगवन् प्रसन्नो भव।" "शिवाय शान्ताय गणैः सहिताय, आद्यकारणाय, रुद्राय, विष्णवे, तुभ्यं, ब्रह्मणे, सूर्यरूपिणे नमः।" इति। यः कश्चित् एकाग्रचित्तः सौरमण्डले शिवं पूजयति, प्रातःसायंमध्याह्ने वा उत्तममर्घ्यं ददाति, स तं श्लोकसारं पठित्वा, नमस्कृत्य, भक्तिपूर्वकं पूजयति, तस्य न किञ्चिदप्राप्यं, स च दृढं मुक्तो भवति। अतः सदा शिवं सौररूपेण धर्मार्थकाममोक्षार्थं मनसा कर्मणा वाचा च पूजयेत्। एवं देवगणान् दृष्ट्वा, महेश्वरः मण्डले उपविष्टः, सर्वागमविद्यां परां उपदिश्य, तत्रैवान्तर्धानमगात्। तत्र ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यानामेव पूजार्हत्वं ज्ञात्वा, देवाः तं देवानां नाथं प्रणम्य, यथागतं निर्जग्मुः। दीर्घकाले गते, तस्य विद्यायाः लोपे, महेश्वरी पतिसंलिने पतिं पप्रच्छ। तदा देवी प्रेरितः, चन्द्रमौलिः भगवाँस् हस्तं प्रसार्य, सर्वागमविद्यां परां प्रकटयामास। तस्य भगवतः आज्ञया सा विद्या मया, अगस्त्याचार्येण, दधीचिमुनेना च जगति प्रचारिता। स एव त्रिशूलधारी युगयुगेषु पृथिव्यां अवतीर्य, स्वभक्तानाम् उद्धारणाय, ज्ञानप्रवाहं स्थापयति। ऋभुः, सत्यः, भार्गवः, अङ्गिराः, सविता, द्विजातयः, मृत्युः, शतकृतुः प्राज्ञः, वसिष्ठः ऋषिपुङ्गवः, सारस्वतः, त्रिधामा, त्रिवृत्, महर्षिः, शततेजाः, धर्मः, नारायणः, स्वरः, रक्षः, अरुणिः प्राज्ञः, कृतंजयः, भरद्वाजः, गौतमः कविप्रवरः, वाचःश्रवाः, सूक्ष्मायणीः, तृणबिन्दुः, कृष्णः, शक्तिः, शाक्तेयश्च श्रेष्ठः, जातूकर्ण्यः, हरिः, कृष्णद्वैपायनः मुनिः—एतेषाम् योगाचार्याणां व्यासावताराणां च पृथक् श्रूयन्तां। लिङ्गागमे द्वापरयुगे व्यासावताराः पुण्यव्रताः, योगाचार्यावताराश्च, त्रिशूलधारिणः शिष्याः च। प्रत्येकत्र चत्वारः प्रभोः शिष्याः, महाबलपराक्रमाः; तेषां शिष्याः शिष्यशिष्याश्च शतानि सहस्राणि च। तेषां प्रभावेन, शिवाज्ञापालनादिभिः शुभकर्मभिः, भाग्यवन्तः श्रद्धया परमया सम्यग्भक्ताः सदा विमुच्यन्ते। एवं स भगवान् सर्वेन्द्रियगणः, सर्वकार्येषु पूर्णः, स्वशक्त्या जगदुद्धाराय, स्वभक्तानां मोक्षाय, स्वविद्यां लोकहिताय प्रवर्तयति।