शिवपुराणम्

अम्बिकायाः प्रभुः ईशानः पिनाकधारी, वृषवाहनः, एकः रुद्रः, परमं ब्रह्म, पुरुषः, कृष्णपिङ्गलः च, परमेश्वरः इति शास्त्रे वर्णितः। हृदयस्य मध्ये, तृणशिखाग्रसमानः, हृदयगुहायां स्थितः, सुवर्णकेशः, पद्मनयनः, रक्तकान्तिः, ताम्रवर्णः च, स भगवान् ध्याननीयः। स देवः, सौम्यः, नीलकण्ठः, सुवर्णमूर्तिः, शान्तः, उग्रः, मिश्रवर्णः, अक्षरः, अमृतः, अव्ययः च अवतरति। स एव परमः पुरुषः, पुण्यः, मृत्युनाशकः, चैतन्याचैतन्यविवर्जितः, सर्वप्रपञ्चातीतः, परात्परः च अस्ति। शिवस्य अतिशयस्वभावात्, तस्य ज्ञानं ऐश्वर्यं च परमं इति विद्वांसः कथयन्ति, स सर्वेशां मध्ये उत्तमः इति च। स एव, प्रत्येककल्पारम्भे, ब्रह्माणः यः यः उत्पद्यते, तेषां वेदविस्तारस्य उपदेशकः, कालबद्धानां ब्रह्माणां गुरुः। कालपरिच्छिन्नानां गुरूणां मध्ये अपि स सर्वेषां गुरुः, सर्वेशां ईश्वरः, कालातीतः। तस्य शक्तिः शुद्धा, स्वभावतः, सर्वातिरिक्तः; तस्य ज्ञानं अतुलं, नित्यं, तस्य रूपं स्वयमेव सुसंस्कृतम्। तस्य ऐश्वर्यं अनुपमं, तस्य आनन्दः परमः, तस्य बलं, तेजः, वीर्यं, धैर्यं, करुणा च सर्वं अतिशयम्। यः पूर्णः सः सृष्ट्यादिकर्मणि स्वार्थं न यः; तस्य सर्वकर्मणां फलम् परहितमेव। शिवस्य नाम ओम् इति, परमात्मा; शिव, रुद्र इत्यादि शब्देषु ओम् एव श्रेष्ठम्। ओम् उच्चारणेन, यः शम्भुं व्यक्तयति, तस्य जपात् परमं प्राप्तिः निश्चितं, न संशयः। अतः शास्त्रविदः एकाक्षरं प्रभुं एवं आहुः, शब्दार्थयोः ऐक्यं ज्ञात्वा, यथा विद्वांसः। ओम् अक्षरस्य चत्वारः भागाः वेदशिरसि घोषिताः—'अ', 'उ', 'म', नादः च। 'अ' ऋग्वेदः, 'उ' यजुः, 'म' साम, नादः अथर्वन् इति स्मृतिः। 'अ' महाबीजं, रजः, चतुर्मुखसृष्टिकर्ता; 'उ' प्रकृतिः, गर्भः, सत्त्वं, रक्षिता हरिः। 'म' पुरुषः, बीजम्, तमः, संहारकर्ता हरः; नादः परमेश्वरः, गुणकर्मातीतः, शिवः। एतेषु त्रिषु अक्षरेषु सर्वं व्यक्तं, अर्धाक्षरेण शिवात्मा प्रकाश्यते। तस्मात् न किञ्चित् तस्मात् परं, न च तस्मात् लघु वा महत्; आकाशे स्थिता वृक्षवत्, स एव परमपुरुषः सर्वं पूरयति। तस्य शक्तिः स्वाभाविका, तस्य ज्ञानं एकमेव विशिष्टं, सूर्यप्रभेव विविधरूपेण प्रकाशते। तस्य शक्तयः अनन्ताः—इच्छा, ज्ञान, क्रिया, मायाद्याः, अग्निस्फुलिङ्गवत् उत्पद्यन्ते। तया सदाशिवः, ईश्वरः, विद्योऽविद्येश्वरः, पुरुषः, परमप्रकृतिः च उत्पन्नाः। महत्त्वादि सर्वरूपाणि, अभावादि, यत् किञ्चिदस्ति, सर्वं तस्याः कार्यं निःसन्देहः। सा शक्तिः सर्वव्यापिनी, सूक्ष्मा, जागृतीस्वरूपा; शक्तिमान् शिवः, चन्द्रशेखरः, इति कथ्यते। शिवः एव ज्ञेयः, शिवः ज्ञानं, बुद्धिः, श्रुति, स्मृति च; सा दृढता, स्थैर्यं, निश्चलता, ज्ञानशक्तिः, इच्छाशक्तिः, क्रियाशक्तिः च। आदेशः, परं ब्रह्म, परापरज्ञानं, शुद्धज्ञानं, शुद्धकला—सर्वं शक्तेः उत्पादितम्। माया, प्रकृतिः, जीवः, विकारः, परिवर्तनं, असत् सत् च, यत् किञ्चिदस्ति, सर्वं तया व्याप्यते। सा देवी मायया सर्वं जगत् चलाचलम् मोहयति, लीलया विमोचयति च। सर्वेश्वरः, तया सह, सप्तविंशतिरूपेण, विश्वं व्याप्य स्थितः; अतः मोक्षः अत्र उत्पद्यते। एकदा, ब्रह्मवेदिनः, मोक्षकामाः, ऋषयः, संशयग्रस्तचित्ताः, विचारं कुर्वन्ति। "कः कारणम्? कुतः जन्म? केन जीवामः? कः आधारः? केन स्थिताः?" इति पृच्छन्ति। "केन सुखादिषु, दिवा रात्रौ, सततं स्थिताः? केन अयत्नेन जगतः व्यवस्था स्थिता?" इति च। कालस्वभावप्राप्तिः अत्र न युक्ता; तत्त्वानि, कारणम्, पुरुषः, परं योगी—एते विचार्यन्ते। कालादयः जडाः, आत्मा चेतनः अपि, सुखदुःखं तत्त्वैः, अस्वामित्वात्, उत्पद्यते—इति निश्चितम्। तां दिव्यशक्तिं, ध्यानयोगेन लभ्यां, बन्धच्छेदिनीं, गुह्यां, स्वगुणसम्पन्नां, दृष्ट्वा। तया, बन्धच्छेदेन, दिव्यदृष्ट्या महेश्वरं, शक्तिमन्तं, सर्वकारणकारणं, अपश्यन्। सः कालात्मनाः सह, सर्वकारणानि धारयन्, असंख्यः, तया शक्त्या सर्वं नियच्छति। ततः अनुग्रहयोगसंयोगेन, भक्तियोगेन, दिव्यं पदं प्राप्नुवन्ति। अतः, ये तया सह शिवं हृदयस्थं पश्यन्ति, तेषां शाश्वतं शान्तिं, अन्येषां न, श्रुतिः एवमाह। शक्तिमतः शक्तेः च कदापि भेदः नास्ति; तस्मात् शक्तिशक्तिमतोरैक्येन, उभयोः मोक्षः भवति।