शिवपुराणम्

शम्भुः स अनन्तदीप्तिः न कालः न तद्विभागाः, न विज्ञानं न विधिः, न सङ्गः न द्वेषः, एतेन किंचित् न बध्नन्ति। तस्य न किंचित् आसक्तिः, न शुभाशुभकर्माणि तं बध्नन्ति, न तेषां फलानि, न तस्मात् जातं सुखदुःखं तं स्पृशति। न स सङ्कल्पैः बध्यते, न कर्मवासनाभिः, न भोगैः, न भोगवासनाभिः, न त्रिकालसम्बन्धेनापि। तस्य न कारणं, न कर्ता, न आदिः, न अन्तः, न मध्यः; न तस्य क्रिया, न करणं, न विषयः, न फलं विद्यते। न तस्य मित्रं, न शत्रुः, न नियन्ता, न प्रेरयिता; न तस्य स्वामी, न आचार्यः, न रक्षकः, न वरिष्ठः, न समः। न तस्य जन्म, न मरणं, न प्रियं, न अप्रियं; न विधिः, न निषेधः, न मोक्षः, न बन्धनं। यस्य किञ्चिदप्यशुभं न कदापि विद्यते, सर्वमङ्गलं सदा तत्रैव, शिवः परमात्मा हि सः। सः शिवः स्वशक्तिभिः सर्वत्र प्रतिष्ठितः, स्वस्वरूपेऽचलः स्थितः, अतः सः अचल इति कथ्यते। स्थावरजङ्गमं जगत् शिवेन प्रतिष्ठितं, अतः सः सर्वरूपः सर्व इति स्मृतः; एतद्विज्ञाय कश्चन न मोहं गच्छति। नमः शर्वाय रुद्राय परमाय महापुरुषाय, हिरण्यबाहवे भगवते हिरण्यगर्भाय अधिपाय। अम्बिकापतये ईशानाय पिनाकिने वृषवाहनाय, एकरुद्राय परब्रह्मणे पुरुषाय कृष्णपिङ्गलाय। सः हृदयस्य मध्ये चिन्तनीयः, तृणाग्रशिखासमः, हृदयाकाशे स्थितः, हिरण्यकेशः पद्मलोचनः रक्तारुणः पिङ्गलः। स देवः अवतीर्णः सौम्यः नीलकण्ठः सुवर्णः शान्तः उग्रः मिश्रः अक्षरः अमृतः अजरः च। सः परमपुरुषः भगवाञ्छिवः मृत्युञ्जयः, विज्ञानाविज्ञानरहितः, सर्वप्रपञ्चातीतः, परात्परः। शिवस्य अनुत्तीर्णत्वात्, पण्डिताः तस्य विज्ञानं ऐश्वर्यं च परमं वदन्ति, सः सर्वाधिपतिषु श्रेष्ठः। स एव हि कल्पादौ सर्वशास्त्राणां बृहत्तमं उपदेशं करोति, ये ब्रह्माणः सृष्टौ जायन्ते, कालपरिच्छिन्नाः सर्वे। कालबद्धेषु आचार्येष्वपि, स एव सर्वेषां गुरुः; सः सर्वेश्वरः, कालातीतः। तस्य शक्तिः विशुद्धा, स्वभावतः, सर्वानुत्तीर्णा; तस्य विज्ञानं अनुपमं नित्यं, रूपं स्वयम्भूतं। तस्य ऐश्वर्यं निरुपमं, तस्यानन्दः परः, तस्य तेजः, बलं, धैर्यं, क्षमा, दया च सर्वेऽनुत्तीर्णाः। पूर्णस्य तु सृष्ट्यादौ स्वार्थो न विद्यते, तस्य सर्वकर्मणां फलम् परार्थमेव। ओंकारः शिवस्योच्चार्यमाणं नाम, परमात्मा सः; शिवरुद्रादिषु शब्देषु, ओंकारः एव श्रेष्ठः इति निश्चितम्। ओंकारस्य उच्चारणात्, यः शम्भुं व्यञ्जयति, तस्य जपात् परमं पदं लभ्यते—अत्र न संशयः। अतः शास्त्रविदः एकाक्षरं प्रभुं एवं वदन्ति, लिङ्गलिङ्गिनोः ऐक्यं ज्ञात्वा, यथा पण्डिताः। तस्य चतुर्धा अङ्गानि वेदशीर्षे निर्दिष्टानि—‘अ’ ‘उ’ ‘म’ इति, च नादश्च। ‘अ’ ऋग्वेदः, ‘उ’ यजुः स्मृतः, ‘म’ साम, नादः अथर्वणः इति। ‘अ’ महाबीजं, रजः, चतुर्मुखः सृष्टिकर्ता; ‘उ’ प्रकृतिः, योनिः, सत्त्वं, हरिः रक्षकः। ‘म’ पुरुषः, बीजं, तमः, हरः संहारकः; नादः परमेश्वरः, निर्गुणः, निष्क्रियः, शिवः। एतत् त्रयम् अखिलं सर्वं व्याहरति; अर्धमात्रया शिवात्मा प्रकाश्यते। तस्मात् परं नास्ति, न लघुतरं न महत्तरं; स वृक्ष इव व्योम्नि स्थितः, स एव सर्वं पूरयति, परमपुरुषः। तस्य शक्तिः स्वाभाविका, तस्य विज्ञानं अद्वितीयं, जगति प्रकाशते विविधानि रूपाणि, सूर्यप्रभेव। तस्य शक्तयः अनन्ताः—इच्छा, ज्ञान, क्रिया, इत्यादयः; मायेयम् आद्याः, वह्निस्फुलिङ्गवत् उत्पद्यन्ते। तस्याः सदा शिवः, ईश्वरः, चान्ये, विद्येश्वरः, अविद्येश्वरः, तस्याः एव पुरुषाः, पराप्रकृतिः च उत्पन्नाः। महत्तत्त्वादारभ्य विशेषपर्यन्तं, असतोऽपि प्रारभ्य यदस्ति, तस्याः एव प्रभावः, न संशयः। सा शक्तिः सर्वव्यापिनी, सूक्ष्मा, जागरितिसाररूपिणी; शक्तिमान् देवः शिवः, चन्द्रशेखरः। शिवः एव ज्ञेयः, शिवः एव विज्ञानं, प्रज्ञा, श्रुति, स्मृतिः; सा स्थैर्यं, धृतिः, धृती, ज्ञानशक्तिः, इच्छाशक्तिः, क्रियाशक्तिः। आज्ञा, परब्रह्म, परापरविद्ये, शुद्धविज्ञानं, शुद्धकलाः—एतत् सर्वं शक्तेः एव। माया, प्रकृतिः, जीवः, विकारः, परिवर्तः, असत्, सत्, यदस्ति, तदेतया व्याप्यते। सा देवी, स्वमायया, सहजं जगदचलं चलं च मोहयति, लीलया च मोचयति। तया सह, ईश्वरः सर्वेश्वरः सप्तविंशतिधा रूपैः जगत् व्याप्य तिष्ठति; अतः अत्रैव मोक्षः। कदाचित्, केचन मुनयः, मोक्षकामाः, ब्रह्मवादिनः, संशयग्रस्तचित्ताः, सम्यग्विचिन्तयामासुः।