शिवपुराणम्

कस्यचित् सततत्वं, कस्यचित् अस्थिरत्वं, कस्यचित् निराकारत्वं, अन्येषां साकारत्वं—एवं परमेश्वरस्य स्वरूपे विविधा मतानि सन्ति। कश्चित् अदृश्यत्वं वदति, अन्यः दृश्यत्वं; कश्चित् व्यक्तत्वं, अन्यः अव्यक्तत्वं; कश्चित् शब्दात्मत्वं, अन्यः शब्दातीतत्वं। कश्चित् चिन्मयत्वं, अन्यः चिन्मुक्तत्वं; कश्चित् ज्ञानस्वरूपत्वं, अन्यः चैतन्यस्वरूपत्वं। कश्चित् ज्ञेयत्वं, अन्यः अज्ञेयत्वं; कश्चित् परमत्वं, अन्यः परत्वं वदन्ति। एवं विविधमतैः ऋषयः परमेश्वरस्य तत्त्वं निश्चितुं न शक्नुवन्ति, तेषां मतभेदात्। किन्तु ये सर्वात्मना परमेश्वरं शरणं गताः, ते सहजं शिवं परमकारणं जानन्ति। यः बन्धनैः बद्धः, स संसारचक्रे दुःखं अनुभवति, यथा चक्रस्य बाह्यभागः भ्रमति। अज्ञानवान् पुरुषः यदा पुण्यपापौ त्यजति, तदा निर्मलः समत्वं प्राप्तवान् भवति। जीवस्य बन्धनं शिवस्य न भवति; तद् केवलं मायया, प्रकृत्या, वा ज्ञानेन, अहंकाररूपेण उत्पाद्यते। तस्य न मनोबन्धः, न चैतन्यबन्धः, न इन्द्रियबन्धः; न सूक्ष्मभूतैः, न स्थूलभूतैः; किञ्चिद् न। कालः वा तस्य विभागाः, ज्ञानं वा, विधिः वा, सङ्गः वा, द्वेषः वा, अनन्तदीप्ते शम्भुं न बध्नन्ति। तस्य न स्थिरता, न शुभाशुभकर्मबन्धः, न तस्य फलानि, न तदुत्पन्नं सुखदुःखं। तस्य न संकल्पबन्धः, न कर्मवासनाबन्धः, न भोगबन्धः, न भोगवासनाबन्धः, न त्रिकालेषु किञ्चिद्। तस्य न कारणं, न कर्ता, न आदि, न अन्तः, न मध्ये; न कर्म, न साधनं, न विषयः, न फलम् अस्ति। तस्य न मित्रं, न शत्रुः, न नियन्ता, न प्रेरयिता; न स्वामी, न गुरु, न रक्षकः, न श्रेष्ठः, न समः। तस्य न जन्म, न मृत्यु, न इच्छितम्, न अनिच्छितम्; न विधिः, न निषेधः, न मोक्षः, न बन्धः। तस्मिन् कदाचित् अशुभं न अस्ति; सर्वदा शुभं एव अस्ति, यतः शिवः परमात्मा। स शिवः स्वशक्त्या सर्वत्र स्थितः, स्वस्वरूपे स्थिरः; अतः तं अचलः इति कथ्यते। स्थावरजङ्गमं जगत् शिवेन स्थितम्; अतः सर्वरूपः सर्वः इति स्मृतः; एवं ज्ञात्वा कश्चित् मोहितः न भवति। नमः शर्वाय, रुद्राय, परमाय, महापुरुषाय, सुवर्णभुजाय, भगवते, सुवर्णनाथाय, अधिपाय। अम्बिकानाथाय, ईशानाय, पिनाकधारिणे, वृषवाहनाय, एकरुद्राय, परब्रह्मणे, पुरुषाय, कृष्णपिङ्गाय। स हृदयगुहायां तृणाग्रशिखासमानं हृदयाकाशे चिन्तनीयः; सुवर्णकेशः, कमललोचनः, रक्तकपिलः। स देवः अवतीर्णः, सौम्यः, नीलकण्ठः, सुवर्णः, शान्तः, उग्रः, मिश्रः, अक्षरः, अमृतः, अव्ययः। स परमपुरुषः, भगवन्, मृत्युघ्नः; चैतन्याचैतन्यवर्जितः, सर्वव्यापकः, परात्परः। शिवस्य अतिशयस्वरूपात्, विद्वांसः तस्य ज्ञानं ऐश्वर्यं च परमं वदन्ति, स सर्वेषां अधिपतिषु श्रेष्ठः। स एव प्रत्येक कल्पारम्भे ब्रह्मभ्यः, यः प्रत्येक सृष्टौ उत्पन्नः, वेदविस्तारं उपदिशति, सर्वे तु कालबद्धाः। कालबद्धेषु गुरुषु अपि स सर्वगुरुः; स सर्वेश्वरः, कालातीतः। तस्य शक्तिः शुद्धा, स्वाभाविकी, सर्वातिशयिनी; तस्य ज्ञानं अतुलं, नित्यं; तस्य रूपं स्वयमेव निर्मितम्। तस्य ऐश्वर्यं निरुपमं, तस्य आनन्दः परमः, तस्य बलं, तेजः, वीर्यं, धैर्यं, करुणा च सर्वातिशयिनी। पूर्णस्य सृष्ट्यादिषु स्वार्थः नास्ति; तस्य कर्मणां फलं केवलं परहितम्। ओंकारः शिवस्य परमात्मनः नाम उच्यते; शिवरुद्रादिषु शब्देषु, ओंकारः एव श्रेष्ठः। ओंकारस्य उच्चारणात्, शम्भुं व्यक्तयन्, परमं सिद्धिं प्राप्नोति; अस्य न संशयः। अतः शास्त्रविदः एकाक्षरं प्रभुं एवं वदन्ति, लिङ्गलिङ्गिनोः ऐक्यं ज्ञात्वा, यथा विद्वांसः। तस्य अङ्गानि वेदशीर्षे चत्वारि कथ्यन्ते—‘अ’, ‘उ’, ‘म’ च, तथा नादः। ‘अ’ ऋग्वेदः उच्यते, ‘उ’ यजुः, ‘म’ साम्नः, नादः अथर्वणः स्मृतः। ‘अ’ महाबीजं, रजः, चतुर्मुखसृजिता; ‘उ’ प्रकृतिः, योनिः, सत्त्वं, हरिः। ‘म’ पुरुषः, बीजम्, तमः, हरः; नादः परमेश्वरः, गुणकर्मातीतः, शिवः। एतेन त्रिस्वरैः सर्वं व्यक्तं; अर्धमात्रया शिवात्मा प्रकाश्यते। तस्मात् न किञ्चिद् परं, नापरं, न महत्, न क्षुद्रम्; यथा आकाशे वृक्षः स्थितः, तथा सर्वं शिवेन, परमपुरुषेण, पूर्णम्। तस्य शक्तिः स्वाभाविका, तस्य ज्ञानं जगति अद्वितीयम्; स सूर्यस्य प्रभेव बहुधा प्रकाशते।