शिवस्य उपासने लिङ्गं च बेरं च समाना एव परिगण्येते, किन्तु लिङ्गं परं श्रेयस्करमिति सिद्धान्तः। अतः मोक्षकामैः सदा लिङ्गमेव बेरात् श्रेष्ठं ज्ञात्वा पूजनीयम्। तच्च लिङ्गं ॐकारमन्त्रेण प्रतिष्ठापनीयम्, बेरं तु पञ्चाक्षरमन्त्रेण। यथाविधि द्रव्यैः स्वयम् अथवा अन्यैः सम्यक् सम्पूज्येते। यः श्रद्धया सम्यक् उपहारैः पूजयति, स मम सायुज्यं सहजमेव लभते। एवं द्वाभ्यां शिष्याभ्यां शिवः उपदिश्य तत्रैव अन्तर्धानमगच्छत्। ततश्च शिष्याभ्यां पृष्टं—कथं लिङ्गस्य प्रतिष्ठा कार्या? कस्य स्थलस्य लक्षणानि? केन प्रकारेण, कुत्र, कदा, केन वा पूजनीयम् इति। तयोः हितार्थं शिवः प्रोवाच—शृणुतम्। शुभे काले पुण्यस्थले वा तीरे वा, यत्र नित्यपूजा साध्या, तत्र इच्छया लिङ्गं स्थापनीयम्—मृद्, शिला, धातुना वा, यथारुचि। यद् लिङ्गं कल्पवृक्षलक्षणसम्पन्नं, तत् पूजाफलं ददाति; सर्वमङ्गललक्षणयुक्तं तु तत्क्षणमेव फलं प्रयच्छति। चललिङ्गस्य सूक्ष्मरूपं विशेषतः स्तुत्यं, स्थिरस्य स्थूलरूपम्। लक्षणैः सहितं पिठेन च, शास्त्रविधिना निर्मितं स्थापनीयम्। लिङ्गपिठं चतुर्भुजं वा त्रिकोणं वा गदाकृतिं वा सूक्ष्ममध्यं वा, तादृशं महाफलं ददाति। लिङ्गं प्रथमतः मृन्मयं शिलामयं वा, धातुमयं वा निर्माणीयम्; पिठं तस्यैव द्रव्यस्य, विशेषतः स्थिरलिङ्गाय। एकमेव लिङ्गं पिठं च स्थापनीयम्, बाणनिर्मितलिङ्गं विहाय। द्वादशाङ्गुलपरिमाणं श्रेष्ठम्, ततो न्यूनं लघुफलदं, अधिकं दोषरहितम्। प्रथमं कौशल्येन मन्दिरं निर्माय, तत्र देवगणैः सहितं, सुन्दरं दृढं च गर्भगृहं निर्मीय, मणिवत् शोभायुक्तं कर्तव्यम्। तत्र द्वारेषु नवरत्नानि स्थापनीयानि—नीलमणि, माणिक्य, प्रवाल, स्फटिक, पन्नगं, मुक्ताफल, प्रवाल, गोमेदक, वज्रं च। मध्ये महाद्रव्यं वेदविधिना स्थापनीयम्। पञ्चस्थलेषु यथाविधि लिङ्गस्य पूजनं कृत्वा, वह्नौ बहुप्रकाराणि हविः समर्प्य, तत्र मम भागं दातव्यम्। गुरवे आचार्याय च वित्तेन, वस्त्रैः, अन्यैः काम्यवस्तुभिः, बन्धुभ्यश्च सम्मानं दातव्यं। यः याचते, मूढो वा पण्डितो वा, तस्मै सम्पत्तिं दातव्यम्। स्थावरजङ्गमजीवेषु सर्वेषु सम्यक् तुष्टिं कृत्वा, सुवर्णेन नवरत्नैः च गर्तं पूरयित्वा, सद्यादिब्रह्मपाठेन, परममङ्गलमूर्तिं ध्यानं कृत्वा, ॐकारमहामन्त्रेण शब्दयुक्तं जपित्वा, लिङ्गं तत्र प्रतिष्ठाप्य, पिठेन संयोज्य, स्थिरकर्दमेन बद्ध्वा स्थापनीयम्। एवं बेरमपि तत्रैव परममङ्गलं स्थापनीयम्; बेरं तु उत्सवकाले बहिर्नेतव्यं, पञ्चाक्षरमन्त्रेण पूजनीयम्। बेरं गुरुभ्यः प्राप्य, वा साधुभिः पूज्यं; तयोः लिङ्गबेरयोः पूजया शिवपदं लभ्यते। लिङ्गं पुनः द्विविधमुक्तं—स्थावरं चलं च। स्थावरं लिङ्गं वृक्षादिषु, चलं कृमिकिटादिषु। स्थावरे सेवा, चले बलिः। ज्ञानी जनाः शिवपूजां स्नेहेन सुखाय कुर्वन्ति; पिठं माया, लिङ्गं चिद्रूपम्। यथा शङ्करः उमा देवीं स्कन्धे धारयति, तथा लिङ्गं सदा पिठं धारयति। एवं महालिङ्गं स्थाप्य सम्यक् उपहारैः पूजनीयम्, नित्यपूजा शक्त्यनुसारं कार्या, ध्वजारोहणादिकं यथावत्। एवं लिङ्गप्रतिष्ठा शिवपदप्रदा; चललिङ्गे षोडशोपचारैः पूजनं कार्यम्। यथाक्रमं आवाहनासनार्घ्यपाद्यैः पूजनं कर्तव्यम्। ततोऽचम्य, अभ्यञ्जनपूर्वकं स्नापयित्वा, वस्त्रं, गन्धं, पुष्पं, धूपं, दीपं, नैवेद्यं च समर्पयेत्। दीपार्चनं, ताम्बूलं, नमस्कारं, विसर्जनं च; अथवा केवलं अर्घ्यादिकं दत्वा नैवेद्यं सम्यक् समर्पयेत्। शक्त्यनुसारं यथाक्रमं अभिषेकनैवेद्यनमस्कारार्घ्यदानानि कार्याणि, सर्वाणि शिवपदायैव। लिङ्गं मानुषकृतं, वैदिकं, दैविकं, स्वयम्भू, प्रतिष्ठितं, अप्राकृतं वा, यथायोग्यं द्रव्यैः पूजनीयम्। यानि यानि पूजोपकरणानि दत्तानि, तेन तेन फलं लभ्यते; प्रदक्षिणनमस्काराभ्यां शिवपदं लभ्यते। केवलं लिङ्गदर्शनमेव नियमानुसारं शिवपदप्रदं; मृद्भिः, गोमये, पुष्पैः, करवीरैः, फलैः वा पूजनीयम्। गुडेन, नवनीतेन, विभूत्याः, पक्तोदनेन वा, यथाशक्ति लिङ्गं निर्माय, अन्ते तदनुसारं पूजनीयम्। केचनाङ्गुष्ठादिषु अपि पूजां कर्तुमिच्छन्ति; लिङ्गार्चनविधौ कदापि निषेधो नास्ति। शिवः सर्वत्र यथायोग्यं प्रयत्नानुसारं फलदः; लिङ्गदानात् वा, लिङ्गराज्याभिषेकात् वा। श्रद्धया शिवभक्ताय दत्तं लिङ्गं शिवपदं ददाति; अथवा सदा प्रणवस्य दशसाहस्रं जपेत्। अथवा प्रतिदिनं सन्ध्यासमये सहस्रवारं जपेत्—एवं शिवपदं लभ्यते। जपकाले 'म' अन्तेन प्रणवं पूजयेत्, यः चेतः शुद्धिं करोति। एवं शिवलिङ्गप्रतिष्ठाया, पूजनस्य च सम्पूर्णविधिः श्रुतः, यः श्रद्धया आचरति, स शिवपदं प्राप्नोति।