शिवपुराणम्

एकदा भगवतः शिवस्य स्वरूपमाहात्म्यं विविधानि नामरूपाणि च महर्षिः कृष्णाय प्रकटयामास। स एकः पुरुषः मनुरूपेण विज्ञायते, स एव शम्भुः; शतरूपा च शिवस्य प्रिया। दक्षः साक्षात् महादेवः, प्रसूतिः च पराशक्तिः स्मृता। रुचिः भवः, अत्र भवानी च विदुषां मतया आकूतिरित्यपि कथ्यते। भृगुः स देवः यः भगस्य नेत्रे नाशयामास, ख्यातिः तस्य त्रिनेत्रस्य प्रिया। मारीचिः पुण्यः रुद्रः, सम्भूतिः शर्वस्य प्रिया। गङ्गाधरः अत्र अङ्गिरा इति प्रसिद्धः, स्मृतिः तु उमा एव। पुलस्त्यः शशिशेखरः, प्रीतिः पिनाकिनः प्रिया। पुलहः त्रिपुरान्तकः, तस्य प्रिया शिवस्य प्रियासु परिगण्यते। यज्ञविघातकः स एव यज्ञः, भक्तिः प्रभोः प्रिया। त्रिनेत्रः अत्र त्रिनेत्रो नास्ति; उमा अनसूया इति विदुषां स्मृतिः। कश्यपः कालकालः देवः, देवमाता महेश्वरी। वसिष्ठः मन्युमथनः, देवी अरुन्धती एव। शङ्करः सर्वे पुरुषाः, सर्वाः स्त्रियः महेश्वरी; सर्वे पुरुषास्त्रियश्च तयोः एव रूपाणि। प्रभुः भोक्ता, पराशक्तिः भोक्तव्यं; यत् किंचित् श्रोतव्यं तद् उमारूपं, श्रोता त्रिशूलधरः। यत् किंचित् पृच्छ्यं तद् शङ्करप्रियायाः, पृच्छकः विश्वात्मा चन्द्रशेखरः। यत् किंचित् द्रष्टव्यं तद् वक्तुः प्रियायाः, द्रष्टा विश्वेश्वरः शशिशेखरः। रसः महादेवी, रसिता शिवः; स्नेहरूपं गिरिजा, स्नेहाशिता गिरिशः। चिन्तारूपं सदा महेश्वरी धारयति; चिन्तिता विश्वात्मा महेश्वरः। बोध्यभावं भवप्रियाः वहति, ज्ञाता देवः सोमशेखरः। प्राणः पिनाकी सर्वभूताधिपतिः, प्राणभावः अम्बिका आप्यरूपा सर्वेषाम्। क्षेत्रत्वं देवी त्रिपुरान्तकप्रियायाः, क्षेत्रज्ञत्वं मृत्युञ्जयस्य। दिवा त्रिशूलपाणिः, रात्रिः त्रिशूलिनः प्रिया; आकाशः शङ्करः, पृथिवी शङ्करप्रियाः। सागरः प्रभुः, तटः गिरिराजतनया; वृक्षः वृषध्वजः, लता जगन्नाथप्रियाः। नगराधिपः प्रभुः सर्वाणि पुंस्रूपाणि धारयति, देवी देवसुखदा सर्वाणि स्त्रीरूपाणि। सर्ववाङ्मयजालं सर्वप्रियायाः, सर्वार्थभावः सोमशेखरस्य। यत्र यत्र येन येन शक्त्या वस्तु निर्दिष्टं, सा देवी जगदधिष्ठात्री, स एव प्रभुः महेश्वरः। यत् परमं, यत् शुद्धं, यत् पुण्यं, यत् शिवं, तत् सर्वं तयोः तेजोविस्तारः इति भागवताः वदन्ति। दीपज्वालावत् गृहं यथा प्रकाशयति, एवं तयोः तेजः विश्वं व्याप्य प्रकाशयति। परमशास्त्रं हि उद्घोषयति यत् तृणादारभ्य शिवपर्यन्तं सर्वं विश्वमिदं तयोः सामीप्यक्रमेणैव सृष्ट्यनुक्रमं प्राप्नोति। एते उभौ सर्वरूपिणौ, सर्वकल्याणप्रदौ, सदा पूजनीयौ, नमनीयौ, ध्येयौ च। हे कृष्ण! यथामति मया ते अद्य परमेश्वरयोः तत्त्वं कथितम्, न तु सम्पूर्णरूपेण। तयोः तत्त्वं कथयितुं कुतः शक्यम्? सर्वेषां महात्मनामपि मनसां अतीतम्। यस्य मनः सर्वथा भगवति समर्पितं, तस्य आन्तरं; अन्येषां बुद्धौ न संस्थितं, किंचित् यथावत्। एषा प्रकटमहिमा यथा पूर्वं वर्णिता, सा पदार्थरूपा; ये रहस्यवित्, ते अन्यां परां अमूर्तां गुह्यां च महिमानं विदुः। सा परा अमूर्ता प्रभोः महिमा, यत्र वाचो मनसि इन्द्रियैः सह निवर्तन्ते, न प्राप्नुवन्ति। सा एव परमा गतिः, सा एव परमं स्थानं, सा एव परमं परमेश्वरस्य महिमानं। तां प्राप्नुवन्ति ये प्राणेन्द्रियनिग्रहेण प्रयत्नं कुर्वन्ति, घटकार इव घटमुखं निष्कलङ्कं कर्तुम्। यः शिवस्य महिमानं वेत्ति, स संसारसर्पदष्टानां जीवनौषधवत्, स किञ्चिदपि न भीतिरेति। यः परां चापरां च महिमानं वेत्ति, स अपरां त्यक्त्वा परां महिमानं प्राप्नोति। एवं हे कृष्ण! ते परमात्मतत्त्वं रहस्येनोक्तं, त्वं हि तेजस्विनः भक्तः योग्यश्च। वेदविधिना अन्यायोग्याय, अशैवाय, अबक्ताय वा कदापि न वक्तव्यम्। तस्मात् त्वं एतद् केवलं सत्त्ववतां, स्वयमिव योग्यायैव कथय, नान्यथा। यः शिवमहिमानं योग्याय कथयति, स संसारसागरात् विमुक्तः शिवसंयोगं लभते। एतस्य पाठेन महापापानि विनश्यन्ति; त्रिवारं चतुर्वारं वा पठन्, तानि अधिकतरं नश्यन्ति। शत्रवोऽप्यशुभानि विनश्यन्ति, सुहृदः वर्धन्ते, शैवविद्या वर्धते, चित्तं सत्ये प्रतिष्ठते। शिवे, अम्बिकायाम्, तयोः गणेषु भक्तिः परमा, यत् किमपि मन्यते, तत् सर्वं नूनं लभ्यते।