स्वर्गे च पाताले च रत्नपूर्णाः नद्यः सन्ति, किन्तु ये भग्यहीनाः ये च शिवभक्तिं विना सन्ति, ते ताः न पश्यन्ति। राज्यं स्वर्गः मोक्षः वा क्षीरसम्भूतं भोजनं वा—एतानि प्रियाणि किञ्चिदपि तस्य न लभ्यते यस्य शिवः न तुष्टः। भवरस्य प्रसादात् एव सर्वं सम्पद्यते, अन्यदेवताप्रियात् किञ्चिदपि न भवति। ये अन्यदेवताभक्ताः, तैः दुःखपीडितैः मोहितचित्तैः संसारं भ्रम्यते। एवं वने वसन्तः वयं कथं क्षीरं प्राप्नुयाम? कुतः क्षीरसाधनं, पुत्र? वयं वनवासिनः कुत्र? दरिद्रतया भग्यविहीनत्वात् अहं त्वां जलमिश्रितं मिथ्याक्षीरं दत्तवती। तव मातुलगृहे त्वया शुद्धं मधुरं पक्वं क्षीरं लघु पीतं, तस्य स्वादं ज्ञात्वा त्वं तदपि स्मरसीति। 'एतत् न क्षीरं यद् दत्तं' इति त्वं रोदिषि मां च शोकयसि; शम्भोः अनुग्रहम् विना तव क्षीरं नास्ति। यत् किंचिद् भक्त्या साम्बपादपद्मे तस्य पार्षदेषु वा समर्प्यते, तत् एव सर्वसमृद्धये कारणम्। अद्य वयं महादेवं वित्तेन न पूजितवन्तः; स यथाकामं फलं ददाति। पूर्वं च वयं धनहेतोः शिवं न पूजितवन्तः, अतः वयं दरिद्राः अभवाम, तस्मात् तव क्षीरं नास्ति। यत् किञ्चित् पूर्वजन्मनि शिवाय समर्पितम्, तत् एव लभ्यते, विष्णवे वा अन्यस्मै वा यत् दत्तं, तत् न लभ्यते। एवं सत्यं दुःखसूचकम् मातुः वाक्यं श्रुत्वा अपि, स बालः अन्तः न शुचः, धैर्येण इदं वचनम् उवाच—यदि साम्बः पुत्रः शोकात् मृतः, यदि शंकरः अस्ति, तर्हि त्वं दुःखं त्यज, सुभगिनि; सर्वं शुभं भविष्यति। शृणु मातः मम वचः—यदि महादेवः कुतश्चिदस्ति, चिरात् वा शीघ्रं वा, अहं क्षीरसागरं प्राप्स्यामि। तस्य बुद्धिमतः बालस्य वचनं श्रुत्वा, माता हृष्टचित्ता तम् उवाच—सुत, त्वया सम्यक् विचारितम्, मम हर्षः वर्धितः; विलम्बं मा कुरु, सदा साम्बसदाशिवं पूजय। शिवः एव परमः सर्वेषां, स कारणं कारणानाम्; तेनैव जगत् सर्वं सृष्टम्, ब्रह्मादयः अपि तस्य सेवकाः। वयं तस्यैव दासाः, यस्य कृपया सम्पद् लभ्यते; तस्मात् विना अन्यं न वयं जानिमः—शंकरं लोकहितं। सर्वान्याः देवताः त्यक्त्वा, कर्मणा मनसा वाचा च, केवलं साम्बं तस्य पार्षदांश्च भक्त्या पूजय। तस्य देवानां देवस्य शिवस्य वरदस्य, 'नमः शिवाय' इत्येष मन्त्रः प्रत्यक्षरूपेण उक्तः। सप्तकोट्यः महामन्त्राः प्रणवेन सहिताः, अन्ते तस्मिन् एव लीयन्ते, तस्मात् पुनः उत्पद्यन्ते। ते मन्त्राः कृपया वा अकृपया वा स्वाधिकारानुसारं प्रवर्तन्ते; किन्तु अयं मन्त्रः एव सर्वाधिकारयुक्तः, प्रभोः आज्ञया। यथा शिवः स्वयम् सर्वान् रक्षितुं समर्थः, तद्वत् अयं मन्त्रः अपि सदा तदर्थे शक्तिमान्। अन्यः कश्चन मन्त्रः अनेन तुल्यः नास्ति, अयं एव सर्वरक्षणे श्रेष्ठः। तस्मात् अन्यान् मन्त्रान् त्यक्त्वा, पञ्चाक्षरमन्त्रे एव भक्तिं कुरु; जिह्वायाम् निवसति चेत्, किञ्चिदपि न अप्राप्यम्। शैवानां परमं रक्षणोपायः अधमास्त्रं अपि तस्मात् एव उत्पन्नम्, तस्मात् तत्रैव भक्तिं कुरु। तव पितुः प्राप्तं श्रेष्ठं विभूति, शुद्धं, वह्निसंस्कृतं, महाप्रतिघाताय योग्यं। मन्त्रं अपि मया दत्तं, अनुज्ञया गृहाण; तस्य जपात् एव तव रक्षणं भविष्यति। एवं पुत्रं उपदिश्य, 'शिवो भवेत्' इति उक्त्वा, सा तानि वचनानि तस्य मूर्ध्नि स्थापयित्वा ययौ। तस्याः वचः शृण्वन् प्रणम्य च, स तपः आरब्धवान्; तदा माता 'देवाः तव शुभं कुर्युः' इति उक्तवती। तया अनुमत्य सः तत्र घोरं तपः अकरोत्; हिमवत्पर्वतम् गत्वा, वायुभक्षः स्थितवान्। अष्टेभ्यः ईष्टकाभिः वेदिकां निर्माय, मृन्मयं लिङ्गं कृत्वा, तत्र महादेवं अम्बिकां पार्षदांश्च, तं चाक्षयं, आहूतवान्। पञ्चाक्षरमन्त्रेण एव, वनपुष्पैः स्वपुत्रैः च सञ्चितैः, स दीर्घकालं भक्त्या पूजयित्वा, परमं तपः अकरोत्। तदा, यदा स एकाकी, कृशः, उपमन्युर्नाम द्विजश्रेष्ठः, शिवे चित्तं निवेश्य, तपस्यन् आसीत्। तदा कश्चित् मरीचिकृतशापिताः ऋषिराक्षसाः, तं तामसशक्त्या पीडयन्तः तस्य तपस्याः विघ्नं कृतवन्तः। स तैः पीड्यमानः अपि, किंचित् प्रकारेण तपः अकरोत्, सदा 'नमः शिवाय' इति स्मरणयुतया वाचा उच्चारयन्। तस्य तं घोषं श्रुत्वा, ये विघ्नकर्तारः आसीत्, ते तम् उपमन्युं त्यक्तवन्तः, ऋषयः च समागतवन्तः। तस्य ब्राह्मणश्रेष्ठस्य उपमन्योर् तपसा, चराचरं जगत् ऋषिभिः सहितं दीप्तिमान् अभवत्। ततः सर्वे ते दीप्तदेहाः शीघ्रं वैकुण्ठं गत्वा, हरिं देवश्रेष्ठं प्रणम्य, सर्वं निवेदितवन्तः। तेषां वचः श्रुत्वा, भगवान् पुरुषोत्तमः चिन्तयन् 'किमेतत्?