नीलोत्पलादीनां च यथैव बिल्वपत्राणां नियमा विधीयन्ते, तद्वत् अन्येषां पुष्पाणां न कश्चित् विशेषः—यद् यत्र लभ्यते, तत् तत्रोपनीयम्। अर्घ्यस्य अष्टधा विधिः श्रेष्ठा, विशेषतः धूपः च सुगन्धितानि च; वामदेववक्त्रे चन्दनं दातव्यम्, पुरुषवक्त्रे हरितालम्। केचन इशानवक्त्रे भस्मनं लेपनं मन्यन्ते, धूपस्य तत्रावश्यकता नास्ति, यतः अन्यः धूपः निर्दिष्टः—अघोरवक्त्रे श्वेतागुरु, मुखे कृष्णागुरु। पुरुषवक्त्रे गुग्गुलु, सौम्यवक्त्रे वामभागे मुखे सुगन्धितानि, इशानवक्त्रे अपि विशेषतः उशीरादीनि धूपानि दातव्यानि। शर्करा, मधु, कर्पूरः, सर्पिस्, चन्दनागुरुशालादीनां मिश्रणम् च सामान्यनैवेद्यं मन्यते। कर्पूरवर्तिका घृतसिक्त्या समर्प्य, दीपावलिं च ततः दत्त्वा, अर्घ्यं च आचमनीयं च प्रत्येकं वक्त्रं क्रमशः दातव्यम्। प्रथमविवृत्यां हेरम्बं षण्मुखं च पूजयेत्, ततः ब्रह्मणः अङ्गानि, प्रथमविवृत्यां पूजायाम् कृतायां। द्वितीयविवृत्यां विघ्नेश्वरान् अधिपान् पूजयेत्, तृतीयविवृत्यां भवाद्यष्टमूर्तीन्। तत्र महादेवः अन्ये च एकादशमूर्तयः सन्ति; चतुर्थविवृत्यां गणाधिपान् सर्वान् पूजयेत्। पद्मस्य बहिः, पञ्चमविवृत्यां दशदिक्पालान् सह पार्षदैः आयुधधारिणः क्रमशः पूजयेत्। ब्रह्मणः मानसपुत्रान्, सर्वग्रहगणान्, देव्या देवांश्च, सर्वाणि च खचराणि भूतानि। अधोभूमिषु स्थितान्, सर्वऋषिगणान्, योगिनः, मित्राणि, पक्षिणः, मातरः च। दिक्पालान् सह पार्षदैः, चराचरं जगत् सर्वं, शम्भोः विभूतिरूपं मन्यते, तेषां पूजनं शिवस्य तुष्ट्यर्थं कर्तव्यम्। विवृत्यपूजायाः समाप्तौ, परमेश्वरं पूजयित्वा, घृतं, जलं, प्रियं च भोजनं भक्त्या हविरूपेण दातव्यम्। मुखशुद्ध्यादीनि, ताम्बूलं च सहोपस्करैः, पुनः पुष्पालङ्कारैः विभूषयेत्। दीपार्चनानन्तरं, विस्तार्य, शेषपूजां समाप्य, पानपात्रं सह उपस्करैः शय्यां च दातव्यम्। शशांकसदृशं वस्त्रं, विश्रान्त्यर्थं शय्यां च, सर्वं राजोपमं रम्यं यथायोग्यं दातव्यम्। कृत्यविपरीतपूजां कृत्वा, स्तोत्रजपैः विघ्ननिवारणाय, पञ्चाक्षरीमन्त्रं जपेत्। प्रदक्षिणं प्रणामं च कृत्वा, आत्मानं समर्पयेत्; ततः देवस्य पुरतः गुरून् ब्राह्मणांश्च पूजयेत्। अर्घ्यं अष्टपुष्पाणि च दत्त्वा, लिङ्गात् देवस्य विसर्जनं कुर्यात्, अग्निं च यथाविधि नियंत्र्य विसर्जयेत्। प्रतिदिनं पूर्वविधिना सेवा कर्तव्या; ततः लिङ्गं पद्मं च सर्वोपस्करैः सह, स्वगुरवे समर्प्य, शिवमन्दिरे स्थापयेत्। गुरून्, ब्राह्मणान्, विशेषतः व्रतधारिणः पूजयित्वा, समर्थः सन् भक्तान्, ब्राह्मणान्, दरिद्रान्, दुःखितांश्च तर्पयेत्; समर्थः सन् स्वयं अल्पं भुञ्जीत्, वा फलमूलैः जीवेत्। वा क्षीरव्रतम्, भिक्षायै जीवेत्, एकवारं भुञ्जीत्, रात्रौ भुञ्जीत्, अल्पं भुञ्जीत्, सदा भूमौ शयीत, शुद्धः च स्यात्। भस्मनि, तृणे, वल्कले, मृगचर्मणि वा शयीत, वा ब्रह्मचर्यं यावज्जीवम् आचर्यात्, सदा व्रतम् आचर्येत्। रविवासरे, अमावास्यायां, पूर्णिमायां, अष्टमीचतुर्दशीषु, समर्थः सन् उपवासं कुर्यात्। मनसा, कर्मणा, वाचा च, पाखण्डिनः, पतितान्, निषिद्धकर्मकृत्, शौचत्यागिनः च सर्वथा वर्जयेत्। क्षमा, दानम्, दया, सत्यं, अहिंसा, सदाचारः, सन्तोषः, शान्तिः, जपध्याननिष्ठा च सदा धारयेत्। त्रिः स्नानं प्रतिदिनं, वा भस्मना स्नानं, मनः वाचा कर्मणा च विशेषपूजां कुर्यात्। किं अधिकं वाच्यम्? व्रतधारी कदापि अयुक्तं न आचर्यात्; यदि आचरणे दोषः स्यात्, तस्य महत्त्वं लघुत्वं वा निर्णीयेत्। यथायोग्यं प्रायश्चित्तं पूजया, होमेन, जपेन, अन्यैः च कर्मभिः कुर्यात्; व्रतसमाप्तिपर्यन्तं एषा निष्ठा अनवस्थित्या पालनीया। गौः दातव्या, वृषः मोचनीयः, यथाशक्ति पूजा कर्तव्या, शिवतुष्ट्यर्थं सर्वकामत्यागः कर्तव्यः। एषा व्रतस्य सामान्यविधिः संक्षेपेण उक्ता; अधुना मासानुसारं विशेषविधिं शृणु। वैशाखे हिरण्मयी लिङ्गम्, ज्येष्ठे शुभमरकतं, आषाढे मुक्तामणिमयं, श्रावणे नीलमणिमयं। भाद्रपदे उत्तममाणिक्यं, आश्विने गोमेधकम्। कार्तिके प्रवालमयं, मार्गशीर्षे वैदूर्यं, पौषे पुष्यरत्नं, माघे स्फटिकमयं। फाल्गुने चन्द्रकान्तमयं, चैत्रे परिवर्तनं; वा रत्नानाम् अभावे, सुवर्णमयं लिङ्गं कुर्यात्। सुवर्णाभावे, रजतमयं, ताम्रमयं, शिलामयं, मृण्मयं, वा लाक्षारसमयं वा अन्येनापि द्रव्येण। वा सर्वथा सुगन्धिसामग्रीमयं लिङ्गं यथाभिलषितं कुर्यात्, व्रतसमाप्तौ नियमितविधिं कृत्वा। विशेषपूजां पूर्ववत् कृत्वा, गुरुम् विशेषतः व्रतधारिणं सत्कृत्य, पूजां समापयेत्।