शिवपुराणम्

एते पाशुपताचार्याः संज्ञायन्ते, ये संहितानां प्रवर्तकाः सन्ति; तेषां गुरुशतसहस्रपरम्पराः प्रकीर्तिताः। तत्र परमं धर्मं निरूप्यते, यः चतुर्विधाचारादिस्वरूपः—तत्र पाशुपतयोगः शिवस्य साक्षात्साक्षात्कारं दृढतया साधयति। अतः पाशुपतयोग एव परमसाधनत्वेन परिगण्यते; तत्रैव ब्रह्मसम्बद्धं साधनं सम्प्रत्युच्यते। अष्टनामकं यं योगं शिवः स्थापयामास, तेन योगेन शैवज्ञानं शीघ्रमेव सम्पद्यते। ज्ञानस्य माध्यमेन शीघ्रं परं स्थिरं विज्ञानमाप्नोति; यस्य विज्ञानं दृढमस्ति, तं शिवः सन्तुष्टः भवति। तस्य कृपया परमयोगः स एव, येन शिवं साक्षात् पश्यति; शिवस्य साक्षात्कारेण संसारकारणात् विमुच्यते। तदा सः संसारात् मुक्तो भवति, मुक्तश्च शिवतुल्यः स्यात्; एष उपायः ब्रह्मणा पृथगुक्तः। शिवः, महेश्वरः, रुद्रः, विष्णुः, पितामहः—संसाररोगस्य वैद्यः, सर्वज्ञः, परात्मा—एतानि प्रधाननामानि। एष अष्टकनामकसमूहो मुख्यः शिवस्य परिचायकः; तत्र पञ्च नामानि, शान्त्यतीताद्यानी, क्रमशः ज्ञेयानि। सदाशिवादीनि नामानि पञ्चोपाधिकसम्बन्धात् जातानि; उपाधीनां नाशे तानि नामानि तिरोह्रियन्ते। सा एव अवस्था नित्यत्वेन परिगण्यते; अवस्थासम्पन्नाः अनित्याः स्मृताः। अवस्थानां छेदे तद्वन्तः मुक्ताः भवन्ति। अन्यत्र परिवर्तनं सति, तस्यावस्थाप्राप्तिः कथ्यते; पञ्च नामानि आत्मनः विकल्पनामानि उच्यन्ते। अन्यि त्रीणि नामानि, कारणोपाधित्रयसम्बन्धात्, केवलं शिवमेव निर्दिशन्ति। पूर्वमलाभावात् स्वभावतः च, सः नित्यशुद्धः; अतः सः शिव इति कथ्यते। अथवा, सर्वमङ्गलधर्मैकस्वामीति, शिवतत्त्ववक्तृभिः सः शिव इति निर्दिश्यते। त्रयस्त्रिंशत् तत्त्वानां मध्ये प्रकृतिः परा मता; प्रकृतेः परं पञ्चविंशं पुरुषं परं वदन्ति। यद्वेदारम्भे शब्दत्वेन शब्दार्थसम्बन्धेन निर्दिष्टम्, वेदान्ते च यदेकमेव वस्तुतत्त्वम्, तदेव ज्ञेयं। यः प्रकृतिसंप्रविष्टात् परः, तस्यैव प्रकृतिपुरुषयोः क्रियाः प्रवर्तन्ते; सः परेश्वरः। अथवा, अयं नाशवान् तत्त्वं त्रिगुणात्मकं विज्ञेयम्; प्रकृतिं मायां विद्धि, परं तु मायिनं परेश्वरं। अनन्तः सः मायां विमुञ्चन् परेश्वरसंयुक्तः कालात्मा, परात्मा, स्थूलसूक्ष्मरूपेण प्रसिद्धः। दुःखस्य हर्ता वा कारणं वा यः, तं रुद्रं पण्डिताः वदन्ति; शिवः परमकारणम्। तत्त्वात् महाभूतपर्यन्तं, देहेषु च, शिवः सर्वत्र व्याप्य तिष्ठति; अतः सः रुद्रः सर्वत्र। शिवः जगतः पिता, मूर्तिमन्तां च; पितृत्वात् सर्वेषां पितामहः इति निगद्यते। यथा वैद्यः रोगहेतुं जानाति, भेषजैः च तं नाशयति, तथैव भोक्तृत्वे अपि सः कुर्यात्। सः नित्यः संसारेश्वरः, मूलतः संसारनाशकः; सर्वतत्त्ववेदिनः तं संसारवैद्यं वदन्ति। दशार्थज्ञानसंपादनाय, इन्द्रियेषु सति अपि, सः स्थूलसूक्ष्मभूतं, अतीतानागतवर्तमानं सर्वं जानाति। अणुत्वात्मनः मायया मलावृताः न जानन्ति; मिथ्यावस्तुषु अपि, ये सर्वज्ञानहेतवः, ते अज्ञानिनः एव। सदाशिवः यथार्थतः यदस्ति तत्सर्वं स्वयमेव जानाति; अतः सः सर्वज्ञः इति। शिवः, परमात्मा, सर्वस्यात्मा, परमगुणैः नित्ययुक्तः; अन्यपरात्मभावाभावात् सः स्वयमेव परमात्मा। अष्टकनाम्नः प्राप्त्यर्थं, गुरुप्रसादेन, शिवाद्युपर्युपरि पञ्चनाम्ना, निरोधाद्यशक्तिग्रन्थिं छित्त्वा चरेत्। स्ववर्णानुसारं, गुणानुसारं क्रमशः छित्त्वा शुद्धिं च कुर्यात्; तैः एव गुणैः, निष्कृष्य वा, निर्बाध्य वा, यथायोग्यम्। हृदयकण्ठतालु भ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रेषु छित्त्वा, अष्टविधरूपेण आवृत्य, आत्मानं सुषुम्नया नेतव्यम्। द्वादशाङ्गुलोपरिस्थितं चन्द्रं शिवतेजसि नीत्वा, वाक् लयं कृत्वा, नियमानुसारं संहृत्य च। शक्त्याः सुधावर्षेण देहमभिषिच्य, पुनः स्वमृतात्मरूपं हृदि स्थापयेत्। द्वादशाङ्गुलोपरि चन्द्रं अतिक्रम्य, शुक्लपद्मे, भक्तवत्सलम् महादेवं शंकरं पश्येत्। अर्धनारीश्वरं देवं, शुद्धं, मधुररूपं, स्फटिकसमप्रभं, शान्तं, शीतांशुप्रभं, मनसि चिन्तयेत्। देवं मनसा चिन्तयित्वा, प्रसन्नचित्तः, शिवस्य अष्टनाम्ना भक्तिपुष्पैः पूजां कुर्यात्। पूजार्चनान्ते, पुनः प्राणान् संयम्य, मनः स्थापयित्वा, अष्टशैवनाम जपेत्। नाभौ अष्टार्घ्यं दत्वा, ततो भक्त्या पूर्णार्घ्यं समर्प्य, अष्टपुष्पैः अन्त्यपूजां कुर्यात्। कर्षुकदत्तजलेन आत्मानं समर्पयेत्; एवं कृतं चिरात्, पाशुपतं शुभं ज्ञानं प्राप्नोति।