शिवपुराणम्

एतस्मिन्नेव क्षेत्रे सर्वाणि शुभानि उत्सवानि समाजाश्च भविष्यन्ति। यत्र यद् दत्तं यद् हुतं यद् जपितं वा, तत् सर्वं कोटिगुणं पुण्यं जनयति। एष क्षेत्रः मम सर्वेषां पुण्यक्षेत्राणां श्रेष्ठतमः, यत्र केवलं स्मरणमात्रेण देहिनः मोक्षं लभन्ते। अतः एष क्षेत्रः परममुत्तमं सर्वमङ्गलसम्पन्नं च, सर्वेभ्यः मोक्षप्रदं स्यात्। यः कश्चित् अत्र मां लिङ्गरूपेण ईश्वरं पूजयति, स मम लोके वासं, सामीप्यं, सारूप्यं, सायुज्यं च प्राप्नोति। एते पञ्च—सायुज्यं, सालोक्यं, सामीप्यं, सारूप्यं, साशित्वं—कर्मणां फलानि स्मृतानि; सर्वे भवन्तः सर्वाभीष्टं शीघ्रं प्राप्स्यन्ति। एवं भगवता अनुग्रहेण विनीतस्य च विधिमाधवस्य च सेनाः, याः पूर्वं युद्धे नष्टाः, पुनः सम्प्रत्युपस्थापिताः। स्वशक्तेः सुधास्रोतसा ताः पूर्णतः जीवन्त्यः कृताः, तयोः वैरस्यं निवारयितुम् उभाभ्यां इदं प्रोक्तम्। मम द्वे रूपे अस्ति—सगुणं च निर्गुणं च; अन्यस्य एष विशेषो नास्ति, तस्मात् अन्ये सर्वे न परमेष्ठिनः। पूर्वं स्तम्भरूपेण पश्यतां युष्माकं पुरतः, पश्चात् बालरूपेण च, ब्रह्मणः अवस्था निर्गुणा स्मृता, ईश्वरस्य तु सगुणा अवस्था। एते उभे केवलं मयि पूर्णे, न अन्यत्र; तस्मात् न त्वं न च अन्यः कश्चित् ईश्वरत्वं प्राप्नोति। युष्माकं मध्ये या अद्भुताऽभिमानस्पर्धा जाताऽविद्यया, तस्याः निवारणाय अहम् अत्र रणाङ्गणे प्रकटितः। स्वमदं त्यक्त्वा मयि ईश्वरे चित्तं समाहितं कुरुत; मम प्रसादेन सर्वार्थाः लोकेषु प्रकाशन्ते। आचार्यवाक्यं लक्षणं प्रमाणं च पुनःपुनः; एष ब्रह्मरहस्यं वाक्यं मम स्नेहान्मित्रयोः उद्घोषयामि। अहमेव परं ब्रह्म, मम रूपं साकलं च निष्कलं च; ब्रह्मत्वात् अहमेव ईश्वरः, सृष्टिकरुणादिकर्माणि मम एव। विस्तारात् ब्रह्मत्वं मम, ब्रह्मा केशवश्च मम तुल्यौ; व्यापनात् अहमेव आत्मा, हे पुत्राः। अन्ये सर्वे आत्मा न सन्ति, केवलं जीवाः—न संशयः; सृष्टिस्थितिसंहाराः पद्मयोनिर्लोकश्च मम करुणया जायन्ते। केवलं मम ईश्वरत्वात्, यत् नित्यं मम एव, आदौ निर्गुणलिङ्गं ब्रह्मत्वावबोधाय उत्पन्नम्। अतः मम ईश्वरत्वं अज्ञातं सन्, हे वाम, प्रकाशनाय अहं प्रादुर्भूतः; तेन सगुणत्वं मया प्राप्तं, साक्षात् ईश्वरः तत्रैव तदा अभवत्। एवं मम ईश्वरत्वं सगुणत्वेन ज्ञेयम्; एष निर्गुणः स्तम्भः मम ब्रह्मस्वरूपावबोधस्य साधनम्। लिङ्गलक्षणयुक्तत्वात् एष मम लिङ्गः; अतः, हे पुत्राः, एष सदा अत्र युष्माभिः पूजनीयः। एष सदा मम आत्मस्वरूपः, मम सन्निधेः कारणम्; एष सदा अतीव पूजनीयः, यतो लिङ्गस्य लिङ्गिनश्च भेदो नास्ति। यत्र यैः मम लिङ्गं एवं स्थाप्यते, तत्राहम् एव प्रतिष्ठितः, हे प्रियाः, अन्यत्र अपि न स्थाप्येऽपि। एकस्य लिङ्गस्य स्थापने यत् फलं उक्तं, तत् मम तुल्यत्वं; द्वितीयस्य स्थापने तु मम ऐक्यं स्यात्। लिङ्गं मुख्यं स्थापनीयम्, प्रतिमा तु गौणी; लिङ्गाभावे तु तत्र स्थले प्रतिमायाम् अपि सर्वथा अपूर्णता इति। ततः ब्रह्मा उवाच—"भगवन्, सृष्ट्यादिपञ्चकर्मणां लक्षणानि वद;" ततो भगवान् करुणया प्रोवाच—"मम कर्मणां रहस्यं प्रवक्ष्यामि। सृष्टिः, स्थितिः, संहारः, तिरोभावः, अनुग्रहश्च—एते पञ्च मम नित्यं पूर्णानि कर्माणि लोके, हे अजामरौ। सृष्टिः सृष्टिसंवत्सरस्य आरम्भः; स्थितिः तस्य स्थितिः; संहारः तस्य विनाशः, तिरोभावः तस्य संकोचः। मोक्षः अनुग्रहः; एवं एते पञ्च मम कर्माणि। यदा अहं एतानि कर्माणि करोमि, अन्ये तु मौनिनः, यथा नगरद्वारप्रतिबिम्बम्। सृष्ट्यादि चत्वारि कर्माणि संसारविस्तारणम्; पञ्चमं मोक्षरूपं कर्म सदा मयि स्थितं मोक्षहेतुत्वेन। एतानि पञ्च कर्माणि मम जनानां पञ्चमहाभूतेषु दृश्यन्ते—पृथिव्यां सृष्टिः, आप्सु स्थितिः, वह्नौ संहारः। वातौ तिरोभावः, आकाशे च अनुग्रहः; पृथिव्या सर्वं सृज्यते, आपां सर्वं वर्धते। वह्निना सर्वं भक्ष्यते, वायुणा सर्वं नीयते, आकाशेन सर्वं धार्यते; एवं बुद्धिमन्तः एवं विद्यात्। एतेषां मम पञ्चकर्मणां बोधाय पञ्चमुखानि; चतुर्दिक्षु चत्वारि मुखानि, मध्ये पञ्चमं मुखम्। युष्माभिः तपसा, हे पुत्राः, एते द्वौ कर्मणी—सृष्टिं च स्थितिं च—लब्धौ; एष मम अतीव प्रियं सौभाग्यं स्नेहान्मया दत्तम्। एवं द्वौ परमौ कर्मणी, अनुग्रहाख्यौ, रुद्रस्य महेशस्य च, अन्येन कस्यापि न लभ्येते। युष्माभ्यां तु तानि प्राचीनानि कर्माणि कालक्रमेण विस्मृतानि; रुद्रमहेशयोस्तु न विस्मृतानि। रूपे, वेशे, क्रियायाम्, वाहन-पीठ-शस्त्रादिषु च सर्वं स्वसमानं कृतम्। ज्ञानवियोगात्, हे वत्साः, एष भ्रान्तिः युष्मासु जाता; मम ज्ञानस्य सन्निधौ न स्यात् एष रूपमदः महेशवत्। अतः मम ज्ञानसिद्ध्यर्थं, अधुना ओंकाराख्यं मन्त्रं जपन्तु, यः मम मदं नाशयति। मम एव मन्त्रं, महद् मङ्गलं ओम्, युष्मभ्यं उपदिष्टम्; ओम् मम मुखात् आदौ उत्पन्नं, चेतनां प्रबोधयत्।