शिवपुराणम्

यदि स्वभावः विपरीतः स्यात्, ईश्वरश्च स्वतन्त्रः, तर्हि सः स्वेच्छया नित्य-अनित्ययोः भ्रमं किमर्थं न सृजति? सर्वत्र हि प्रसिद्धं यत्—एकः embodied, पूर्णः, अपरः शिवः, फलरहितः, स्वयमेव शिवेन प्रतिष्ठितः। तस्मिन्नपि काले embodied एव अस्य शिवस्य रूपं भवति; अतः रूपे embodied-रूपिणोः परस्पर-आश्रयता निश्चितम्। अन्यथा, रूपस्य स्वीकृतिः कथं विचारं विना स्यादिति? अतः रूपस्वीकरणं प्रेयसीफल-प्राप्त्यर्थमेव। न हि स्वेच्छया देहधारणं स्वतन्त्रतया सह संगच्छते; यतः जनानां स्वेच्छा कर्मानुगता सदा दृश्यते। ब्रह्मादयः, प्रेतान्ताः, इच्छया देहं गृह्णन्ति त्यजन्ति च, किन्तु किम् ते कर्मातिक्रमणं कुर्वन्ति? इच्छया देहोत्पत्तिं मायोपमां विदुः, यतः लघुत्वादि-शक्तिषु तेषां ऐश्वर्यं नातिवर्तते। विष्णुः विश्वरूपं धारयन् दधीचिमहर्षिणा दृष्टः, स एव तद्रूपं युद्धे धारयन्। शिवस्यापि, सर्वात्मनः, सर्वोत्कृष्टस्य, देहधारणं आत्मनां सदृशत्वमिव दृश्यते। शिवः परं कारणं, जगद्भर्ता इति कथ्यते; सः सर्वेषां हितदः देवतानां निग्रहम् कथं करोति? सः देवः पुनः पुनः ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः छित्त्वा, तेन ह्यहंकारेण "पुत्रः" इति शिवनिन्दां कुर्वता, दण्डं दत्तवान्। विष्णोः नरसिंहरूपस्यापि हृदयं तीक्ष्णैः पक्षैः शरभाकारः विदारयामास, चरणैश्च तं दलितवान्। दक्षयज्ञे देव्या देवेषु च वीरभद्रेण कोऽपि दण्डात् न मुक्तः। त्रिपुरं नगरे स्त्रीभिः, दैत्यैः, बालकैः सह, क्षणेनैव शिवनेत्राग्निना भस्मीकृतम्। कामः, प्रजासु सुखहेतुः, शिवनेत्राग्नौ देवैः प्राक्रन्दद्भिः हविरिव समर्पितः। कश्चन गवां समूहः, आकाशे पतित्वा शिरसि क्षीरधाराः सिञ्चन्त्यः, देवेन क्रुद्धदृष्ट्या क्षणेन भस्मीकृताः। जलन्धरासुरः, जलं चक्ररूपेण कृत्वा, विष्णुं बद्ध्वा शतेन योजनानां दूरं क्षिप्तः, स्वयमेव तेन शूलेन हतः। विष्णुः तदा तपसा तच्चक्रं प्राप। देवद्विषामनपेक्ष्य कुलं, हन्तुं प्रवृत्तं, अन्धकवक्षसि त्रिशूलेन निपातितम्, मयूराधिपवद्। कण्ठात् कालां मृत्युकन्यां सृष्ट्वा बालकं अपि निपातितवान्; कौशिकीं च गौर्याः त्वचि स्थितां सृज्य। शुम्भनिशुम्भौ युद्धे हतौ; स्कन्दपुराणे तदाख्यानं श्रुतम्। तारकासुरवधार्थं, देवरिपोः, ब्रह्मणा प्रेरितः देवः मन्दरालयं प्रविष्टः। तत्र, देवीसहितः, दीर्घं कालं रममाणः, तां रसानाम्ना नाम्नाति, यथा पाताले नीतामिव। सां प्रलोभ्य, बलवीर्यं बीजं न विसृष्टवान्, अपि तु हविर्ग्नौ निवेदयन्निव, तत् शुद्धं बीजं विससर्ज। तद् गङ्गादिषु सरित्सु अग्निना भागशः निक्षिप्य, तत्र तत्र सञ्चित्य। स्वाहा, कृत्तिकानां रूपं धारयन्ती, स्वस्वमित्रेण रममाणा, सुवर्णमयी भूत्वा, तद् मेरुशिखरे शरवने न्यवेशयत्। कालान्तरेण, सर्वदिशः तेजसा प्रज्वाल्य, पर्वतान् मेरुप्रभया सुवर्णमयान् कृत्वा, तस्मात् शक्तेः, कालेन, तत्र सुकोमलाङ्गः बालकः जातः, बालानां मध्ये आदर्शः। तस्य बाल्यरूपं दृष्ट्वा, देवासुरलोकाः सर्वे विस्मिताः सम्मूढाश्च। स्वयं देवः पुत्रदर्शनकाङ्क्षया, देवीसहितः, तं गोदोहने स्थापयामास, तस्य मुखे स्मितं विकसत्। अन्तरात्मा प्रेम्णा प्लुतः, अमृतपानमिव, देवैः विरक्तैः मुनिभिः अपि निरीक्ष्यमाणः। तं स्वकक्षे नृत्ययन्, क्रीडां अनुभवन्, परस्परं स्नेहेन पश्यन्। देवीं स्तन्यदानेन आदेशं दत्त्वा, तं स्तन्यं पाययामास, अमृतकल्पं; "लोकानां हितार्थं त्वं अवतीर्णः" इति उपदिश्य। तथापि देवदेव्यौ तृप्तिं न प्राप्नुतः; तदा, इन्द्रेण, तारकासुरभीतेन, व्यवस्था कृता। कुमारस्य देवसेनापत्याभिषेकं कृत्वा, तं मध्ये स्थाप्य, त्रिपुरारिणा स्वयम् अदृश्यः सन्, इन्द्रादिभिः सह स्कन्दं तेन शूलेन रक्षयामास, यः क्रौञ्चभेदकः, प्रलयानलसमः, युद्धे। तारकस्य शिरः इन्द्रेण भीत्या छिन्नम्; तदा हरिधातारौ नेतृत्वेन देवाः स्तुतिं चक्रुः। तद्वत्, राक्षसेन्द्रः रावणः, बलदर्पितः, कैलासशैलं दीर्घबाहुभ्यां तोलयितुम् अयच्छत्। तदा, त्रिशूलधारी देवदेवः, तस्य न सहिष्णुः, केवलं पादाङ्गुष्ठेन पर्वतं पृथिव्यां निपीडयामास। किञ्चित् कारणेन, मृत्युः शीघ्रं समागत्य, शरणागतस्य भक्तस्य प्राणान् देवपादयोः न्यवेशयत्।