शिवपुराणम्

स एव मोहग्रस्तः, शुद्ध्यफलप्राप्त्यसमर्थः, तस्य प्रयासः निष्फलः केवलं नरकायैव नयति। शक्त्यावतरणसंयोगं विना तत्त्वानां यथार्थज्ञानं, तेषां व्यापनवृद्धी च, न कदापि साध्यते। या परा शक्ति, शक्तीनां स्वामिनी, चैतन्यरूपिणी, हृदयेश्वरी, सा कारणरूपा, येन शिवः सर्वत्र व्याप्यते। सा नात्मा, न माया, नापि विकारः; न बन्धः, न मोक्षः, किन्तु बन्धमोक्षयोः कारणं सा भवति। या सर्वैश्वर्यशिखरं प्राप्ता, सा शिवस्य सहधर्मिणी, तस्य स्वरूपा, विविधावस्थाभिः विशिष्टा। सः केवलं तया ग्राह्यः, सा तेनैव नित्यं धृता; तयोः परमसंयोगात् इदं विश्वं तदुत्पन्नं सुतरूपेण प्रवर्तते। सः कर्ता, सा कारणं—एवं तयोः भेदः स्थितः; तथापि शिवः एव द्विविधरूपेण तत्र व्याप्यते। केचित् स्त्रीपुंसयोर्भेदमाहुः, अन्ये तु परां शक्तिं शिवे स्थितां वदन्ति। सौर्यतेज इव सा चैतन्यरूपा, तु पृथक्; अतः शिवः परमकारणं, तस्याज्ञा परम् ऐश्वर्यं। तया एव प्रेरितः शैवः प्रकृत्यादिर्अक्षयः महतीं मायां, मायां स्वयम्, त्रैविध्यरूपां प्रकृतिं च भवति। सा त्रिविधैः कार्यैः षड्विधमार्गान् उत्पादयति; षड्विधं विश्वं शब्दार्थमयं निर्माति। शास्त्राणि सर्वमिदं विस्तारतः वर्णयन्ति। शिवशक्त्योः कृत्यं विचित्रं, गूढं, देवैरपि दुर्विज्ञेयम्, अस्माकं चेतांसि मोहयन्ति। शिवशक्तिसंयोगे दोषो नास्ति; तयोः कृत्यैः सामान्यावस्थापि प्रकट्यते। ब्रह्मादयः सृष्टिस्थितिसंहारकारणाः अपि, तयोः संक्षेपेण शिवस्यैव इच्छावशाः, निग्रहानुग्रहयोः। शिवः तु स्वयम् अन्यस्य निग्रहानुग्रहयोः कारणं न, तस्य पूर्णस्वातन्त्र्यमेव निश्चितम्। तस्यैतदैश्वर्यं चेत्, तत् पूर्णस्वातन्त्र्यलक्षणम्; स्वभाव एव सः, यत्र कदाचित् मूर्तिः आवासः स्याद्। मूर्तिः तु पूर्णस्वतन्त्र्ये न विद्यते, कारणात् मूर्तेः उत्पत्तेः; मूर्तिः परिणामः च, तस्य हेतुः न स्यात् चेत्, सः कुतः स्यात्। सर्वत्र परावस्था प्रोक्ता, अपरापि; कथं तु परापरावस्थे एका स्याताम्? परस्यात्मनः परस्वभावः निष्फलः; तर्हि किमर्थं सम्पूर्णं जगत् अस्ति? तस्य स्वरूपं हि नित्यं अपरिवर्तनीयम्। यदि स्वरूपं विरुद्धम्, ईश्वरः स्वातन्त्र्यवान्, तर्हि सः स्वेच्छया नित्यनित्ययोः संकरं किमर्थं न करोति? सर्वत्रोच्यते—कोऽपि देही, पूर्णः; अन्यः शिवः, निष्फलः, शिवेनैव स्थितः। तदा देहित्वमेव शिवरूपं भवति; रूपे देहिनो रूपस्य च परस्परसंबन्धः निश्चितः। अन्यथा, रूपग्रहणं कस्य हेतोः विना कथं स्यात्? अतः, रूपग्रहणं फललाभायैव। स्वेच्छया देहग्रहणं स्वतन्त्र्यस्य न शोभते, यतः लोकानां स्वेच्छा कर्मानुगता। ब्रह्मादयः, प्रेतान्ताः, इच्छया देहग्रहणत्यागौ कुर्वन्ति; किं तु ते कर्मातीताः न भवन्ति। ते जानन्ति, इच्छया देहसृष्टिः मायोपमा; कारणं, लाघवाद्यैश्वर्यवशित्वं नातिक्रम्यते। विष्णुः विश्वरूपं धारयन्, दधीचिमुनेन दृष्टः, सः अपि युद्धे तद्रूपं धारयामास। शिवस्यापि, सर्वोत्कृष्टस्य, मूर्तित्वं अन्यैः आत्मभिः तुल्यमिव दृश्यते। शिवः परमकारणं, सर्वहितकरः इति केचिद्वदन्ति; सः सर्वेषां वरदः, कथं देवतानां निग्रहं करोति? सः देवः पुनः पुनः ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः छित्त्वा, यः शिवं 'सुत' इति निन्दया वदन्, दम्भेन स्थितः। विष्णोः नरसिंहरूपस्यापि, शरभस्य तीक्ष्णनखैः हृदयं विदारितम्, पादाभ्यां दलितम्। देव्या: देवतानां च, दक्षयज्ञकारणात्, न कश्चन वीरभद्रस्य दण्डात् मुक्तः। त्रिपुरं, तस्य स्त्रीशिशुराक्षसान् च, क्षणेनैव शिवनेत्राग्निना भस्मीकृतम्। कामः, जीवेषु सुखहेतुः, सः अपि शिवनेत्राग्नौ होमितः, देवैः क्रन्दद्भिः। केचन गावः, गगने विहायमानाः, शिरसि क्षीरधारां स्रवयन्त्यः, देवेन क्रुद्धदृष्टाः, तत्क्षणमेव भस्मीकृताः। जलंधरासुरः, जलं चक्रत्वेन कृत्वा, विष्णुं बद्ध्वा, शतयोजनदूरं क्षिप्तः, पश्चात् शूलेन हतः। विष्णुः, सदैव शक्तिमान्, तेनैव तपसा तच्चक्रं प्राप्तवान्। देवद्विषां क्रूरवंशः, हन्तुमिच्छन्, अन्धकवक्षसि त्रिशूलेन विदारितः, मयूरनाथवत्। शिवः कण्ठात् कालयुवतीं सृष्ट्वा, तं बालमपि पतितवन्तः; कौशिकीं च निर्माय, या गौरीत्वचि संस्थिता। एवमेतद् शिवशक्त्योः अद्भुतं, दुर्गमं, देवैरपि दुर्विज्ञेयकृत्यम्, विस्तारतः शास्त्रेषु प्रतिपाद्यते।