शिवपुराणम्

शिवरात्रौ यः मां सम्पूजयति, स तेनैव क्षणेन तस्य वर्षमात्रं सततं मम पूजनस्य फलं प्राप्नोति। एषा शिवरात्रिः मम धर्मस्य वर्धनकालः, यथा चन्द्रस्य शुक्लपक्षे वर्धनं भवति, एवं मम प्रतिष्ठोत्सवः, मम भक्तानां शुभमार्गः। स्मर्यते, यदा अहं प्रथमं स्तम्भरूपेण प्रादुरासम्, तदा स कालः मार्गशीर्षमासे, आर्द्रानक्षत्रे, मासस्य आरम्भे अभवत्। यस्य कश्चन मां उमया सह, वा मम मूर्तिं वा लिङ्गं वा, मार्गशीर्षे आर्द्रायां पश्यति, स मम गुहायां निहितात् भक्तात् अपि अधिकप्रियः। तस्मिन्नभ्युदयकाले केवलं दर्शनमपि फलं ददाति; यदि तु पूजनं क्रियते, तस्य फलं वर्णनातीतं भवति। तत्रैव रणभूमौ, यदा अहं लिङ्गरूपेण प्रादुरभवम्, तस्मात् लिङ्गात् लिङ्गस्थानस्य प्रतिष्ठा जाताऽभूत्। एषः स्तम्भः अनादिः अनन्तश्च, लोकदर्शनार्थं पूजनार्थं च अणुमात्रः भविष्यति। एषः लिङ्गः भोगप्रदः, भुक्तिमुक्त्येकसाधनं च; तस्य दर्शनात् स्पर्शनात् ध्यानात् वा, प्राणी जन्मबन्धनात् विमुच्यते। एषः अग्निशैलसन्निभः उत्पन्नः लिङ्गः अरुणाचल इति प्रसिद्धो भविष्यति। अत्र बहूनि पुण्यतीर्थानि स्युः; अत्र निवसन् वा म्रियमानः वा जीवः मोक्षं प्राप्नोति। सर्वे शुभोत्सवाः, जनसमागमाश्च अत्रैव भविष्यन्ति; यत्किमपि अत्र दत्तं, समर्पितं, जपितं वा, तत् कोटिगुणं पुण्यदं भवति। एतत् क्षेत्रं मम अन्येषां सर्वेषां क्षेत्राणां श्रेष्ठतरं; अत्र केवलं स्मरणेन अपि देहिनः मोक्षं लभन्ते। अतः एतत् क्षेत्रं सर्वमङ्गलसम्पन्नं, परमोत्कृष्टं, सर्वेभ्यः मोक्षमपि ददाति। अत्र लिङ्गरूपेण मां पूजयन्, मम लोकवासं, सामीप्यं, सायुज्यं, सैश्वर्यं च प्राप्नोति। एतानि पञ्च—सायुज्यं, सालोक्यं, सामीप्यं, सारूप्यं, सैश्वर्यं—कर्मणां फलानि इति प्रसिद्धानि; यूयं सर्वे शीघ्रं सर्वकामान् प्राप्स्यथ। एवं भगवता कृपया, विनीतस्य विद्धिमाधवस्य च पूर्वं युद्धे विनष्टे सेन्ये पुनः पुनरुत्थापिते। स्वशक्तेः सुधधारया तौ सम्पूर्णं जीवितौ कृत्वा, तयोः वैरनिवारणाय भगवान् तौ उवाच। मम द्वे रूपे स्तः—सगुणं च निर्गुणं च; अन्यस्मिन्नेव नास्ति, तस्मात् अन्ये न परमाः। पूर्वं यदस्तम्भरूपेण मम साक्षात्करः, तदनन्तरं बालरूपेण च, ब्रह्मणः अवस्था निर्गुणा, ईश्वरस्य तु सगुणा इति कथ्यते। एते द्वौ केवलं मयि सिद्धौ, अन्यत्र न; तस्मात् न यूयोः नापि अन्यस्य ईश्वरत्वम्। भवतोः मध्ये यः ऐश्वर्यस्पर्धायाः अद्भुतः विवादः जातः, स अविद्यातः; तस्य निवारणाय अहं रणाङ्गणे प्रादुरासम्। स्वमदं त्यक्त्वा, मनः मयि ईश्वरे निवेशयत; मम कृपया सर्वार्थाः लोकेषु प्रकाशन्ते। आचार्यवचनं सूचकं प्रमाणं च; एष ब्रह्मरहस्यं स्नेहेन मम भवद्भ्यां उद्घाट्यते। अहमेव परं ब्रह्म, मम रूपं साकलं च निष्कलं च; ब्रह्मत्वात् अहं ईश्वरः, सृष्टिकृपाकर्माणि मम एव। विस्तारात् ब्रह्मत्वं, व्यापकतया आत्मत्वं च मम; त्वं ब्रह्मा, केशवश्च मम तुल्यौ, हे पुत्राः। अन्ये आत्मा न स्युः, केवलं जीवाः; सृष्टिस्थितिलयाः, कमलजस्य लोकः च, मम एव कृपया उत्पद्यन्ते। केवलं मम ऐश्वर्यं शाश्वतम्, अन्यस्य न; तस्मात् आदौ निराकारलिङ्गस्योत्पत्तिः ब्रह्मत्वसाक्षात्काराय अभवत्। अतः, मम ऐश्वर्यं अज्ञातं सन्, हे वामे, अहं प्रकटः अभवम्; तेन सगुणः सन्, साक्षात् ईश्वरः तत्रैव तदा प्रादुरभवत्। तस्मात् मम ऐश्वर्यं सर्वगुणसम्पन्नं विज्ञेयम्; एषः निराकारः स्तम्भः मम ब्रह्मस्वरूपसाक्षात्कारस्य साधनम्। लिङ्गलक्षणयुक्तत्वात्, एषः मम लिङ्गः; अतः, हे पुत्राः, सर्वदा अत्रैव भवद्भिः पूजनीयः। एषः मम एव स्वभावः, मम सन्निधेः कारणं; सः सदा पूज्यतमः, लिङ्गस्य धारिणः च लिङ्गस्य च भेदो नास्ति। यत्र यत्र मम एतादृशं लिङ्गं स्थाप्यते, तत्राहं स्थापितो भवामि, अन्यत्र अपि न स्थापिते। एकस्य लिङ्गस्य प्रतिष्ठायाः फलं मम तुल्यता; द्वितीयस्य प्रतिष्ठायां ममैकार्थता स्यात्। लिङ्गं मुख्यं स्थापनीयम्, प्रतिमा तु गौणी; यदि लिङ्गाभावः, तदा तत्र प्रतिमायामपि स्थानं अपूर्णमेव। ततः, “हे प्रभो, सृष्ट्यादिपञ्चकर्मणां लक्षणानि ब्रूहि,” इति पृष्टे, कृपया अहं मम कर्तव्यस्य रहस्यं वक्ष्यामि। सृष्टिः, स्थितिः, संहारः, तिरोभावः, अनुग्रहः इति एतानि पञ्च मम नित्यपरिपूर्णानि कर्माणि लोकेषु, हे अजामरौ। सृष्टिः संसारचक्रस्य आरम्भः; तस्य स्थितिः स्थितिः, संहारः तस्य विनाशः, तिरोभावः तस्य संकोचः। मोक्षः अनुग्रहः; एवं एतानि पञ्च मम कर्माणि। मया एतानि क्रियमाणानि, अन्ये मौनिनः, नगरद्वारप्रतिबिम्बवत्, तिष्ठन्ति। सृष्ट्यादिचत्वारि कर्माणि संसारविस्तारस्य हेतवः; पञ्चमं मोक्षः, सदा मयि स्थितः, मोक्षकारणं। एतानि पञ्च कर्माणि मम जनानां पञ्चमहाभूतेषु दृश्यन्ते—सृष्टिः पृथिव्याम्, स्थितिः आपः, संहारः अग्नौ च।