शिवपुराणम्

नारदः देवीमुपगम्य भावपूर्वकं स्तुतिं प्रवर्तयति, "हे देवेश्वरि! तस्य भक्तिं न ज्ञात्वा तस्य पूर्वकृतानि कर्माणि कथितानि; यदि स भक्तः भवति, तदा तस्य पापानि किं प्रयोजनं? भक्तः नाशं न गच्छति। सत्कर्माणि अपि तव आज्ञया एव क्रियन्ते; त्वं अजजा, पुरातना विद्या, परा देवी। सर्वेषां बन्धनं मोक्षश्च त्वयि अधिष्ठितं; त्वाम् विहाय कस्य कर्म परमं सामर्थ्यं वा सिद्धिं प्राप्नोति? त्वमेव बहुविधा शक्तिः; प्राणिनां क्रियाक्रिया वा, त्वां विना कर्ता किं साधयेत्? विष्णोः, मम, अन्येषां देवदानवप्रेतादीनां, तेषां तेषां राज्यप्राप्तिः केवलं तव आज्ञया सञ्जायते। अनन्ता ब्रह्माणः, विष्णवः, शिवाश्च गताः, अनन्ताः आगन्तव्याः; सर्वे तव आज्ञामनुसरन्ति। त्वां देवदेवीं न पूजयित्वा, उत्तमः अपि चतुरर्थं न प्राप्नोति। ब्रह्मपदं स्थावरपदं वा तत्क्षणात् विनिमयः स्यात्; पुण्यपापे त्वया एव निश्चिते। त्वं शिवार्थं आद्याः, नित्यशक्तिः, परमात्मा, जगत्स्थिता, अनाद्यमध्यान्तवती। लोकयात्रार्थं त्वं स्वरूपं धारयति। तस्माद् एष व्याघ्रः अपि, पापकृत् सन्, तव प्रसादेन परमसिद्धिं प्राप्नोति; तत्र कः विघ्नः? एवं स्वं परमस्वरूपं स्मरन्ती गौरी ब्रह्मणा प्रेरिता तपः संहरति। ततः देवी ब्रह्मणं विसर्ज्य, तस्य अन्तर्धाने, मातरं मेनां हिमवता सह दृष्टवती। सापि प्रणम्य, दुःखार्ता, माता-पितरौ सान्त्व्य, यत्र तपोऽरण्यं तत्र गच्छति। वियोगदुःखेन पुष्पवत् अश्रूणि स्रवत्सु, शाखाग्रेषु उपविष्टाः पक्षिणः दुःखेन विलपन्ति। बहुधा विह्वलिता, दुःखिता, पतिसंयोगे उत्सुकता, सखीभिः सह संवादं कुर्यात्। व्याघ्रं तदग्रे स्थापयित्वा, मातृस्नेहेन, दश दिशः स्वतेजसा प्रकाशयति। गौरी मन्दरं गच्छति, यत्र पतिः महेश्वरः, सर्वलोककर्ता, स्थिता। ततः पर्वतानन्दिनी दिव्यं तेजस्वि रूपं धारयित्वा प्रविष्टा; सती पतिं कatham दृष्टवती? प्रवेशकाले, भगवतः गणेभ्यः द्वारपालाः किं कृतवन्तः? तस्यां प्रविशन्त्यां, भगवतः हर्षः वर्णयितुं न शक्यते, प्रेमजन्यं भावं हृदयं गृहीत्वा। गणेन्द्राः उत्साहेन देवीगमनं ज्ञात्वा, शीघ्रं प्रविश्य, देवी तं अन्तरं दृष्टवती। गणाध्यक्षैः पूजिता, भक्त्या स्निग्धवाक्यैः, त्र्यम्बकं प्रणम्य, न उत्थिता, तदा परमेश्वरः उभाभ्याम् बाहुभ्यः आलिङ्ग्य, महोत्साहेन आवृत्य। सः तां गोद्रुमे स्थापयितुं इच्छन्, सा तु शय्यायां उपविश्य, तत्र भगवतः हस्तेन हसन्तीं देवीं गोद्रुमे स्थापयति। हसन्ती, विस्तीर्णलोचनया, तस्य मुखं पिबन्तीव, भगवतः संवादे उत्सुकः प्रथमं वदति। "सौम्ये, सा कालः गतः, यत्र कोपेन न किञ्चिद् उपशमं सन्दर्शयितुं शक्यते। तव इच्छया अपि कालः न गतः, न त्वं वर्णं परिवर्तिता; तव स्वरूपं मम मनः व्याप्य चिन्ता आनयति। सः परमभावः कथं विस्मृतः? यत्र आवयोः इच्छासंयोगे, मनःकलुषस्य कारणं न विद्यते। यदि साधारणजनवत्, आवयोः मध्ये किञ्चित् अप्रियं कारणं अस्ति, तदा तद् अन्यत्र चराचरे नास्ति। अहं अग्निशिखरस्थः, त्वं सोमशिखरे स्थिताः; जगत् अग्निसोममयं, आवयोः द्वारा धृतम्। लोकहिताय, इच्छारूपेण शरीरं धारयित्वा, यदि वियोगः स्यात्, जगत् अनाश्रितं स्यात्। अन्यं कारणं शास्त्रन्यायेन निश्चितं, शब्दार्थयोः यथा अविभागः, तथा स्थावरजङ्गमं जगत्। त्वं वाणी, अहं अर्थसारः; उभौ अमृतौ, वियोगः कथं स्यात्? त्वं ज्ञापनकर्त्री, अहं तव ज्ञानात् ज्ञेयः; आवयोः ज्ञानज्ञेयस्वरूपयोः विभेदः कथं स्यात्? अहं कर्मणा जगत् न सृजामि, न पुनः सृजामि; सर्वं आज्ञया प्राप्तं, आज्ञा हि श्रेष्ठा। केवलं आज्ञाधारितं स्वातन्त्र्यं राज्यलक्षणं; आज्ञां विना मम राज्यं किम्? आवयोः वियोगः न कदाचित्; देवकार्याय केवलं लीलया कर्म कृतं। त्वं सर्वं जानासि; तर्हि किम् क्रुद्धा? त्रैलोक्यरक्षायां तव कोपः मयि अपि गतः। त्वयि, प्रियम्वदे, परमेश्वरस्वरूपे, प्राणिनां हितं न विद्यते।" एवं देवीशिवयोः संवादः, प्रेमपूर्णः, ज्ञानमयः, जगदाधारः, शास्त्रसम्मतः, सत्यम्।