शिवपुराणम्

सा देवी महाशक्तिः मायारूपिणी, या विष्णोः निद्रानाम्ना प्रसिद्धा, शङ्खचक्रत्रिशूलाद्यायुधैः सुसज्जिता, अष्टभुजाः महाबलाः समालङ्कृता आसीत्। सा सौम्या, उग्ररूपा, मिश्रस्वरूपा, त्रिनेत्री, शशिनाभूषिता, पुरुषैः अस्पृश्या, अजया, अतिसुन्दरी च आसीत्। एषा नित्यशक्तिः देवी ब्रह्मणे दत्ता, या निशुम्भशुम्भयोः हन्त्री, दैत्यसिंहस्य ब्रह्मणः। ब्रह्मा तस्याः प्रसन्नः, महाबलं सिंहं तस्याः वाहनरूपेण दत्तवान्। सः विधेयम् अकरोत् यत् विन्ध्याचले तस्याः पूजाः मांसमद्यमत्स्यपिष्टान्नैः कर्तव्या इति। सा शक्ति ब्रह्मणा विश्वकर्मणा च अनुमोदिता, गौरीं मातरं ब्रह्माणं च क्रमशः प्रणम्य, सम्मानिता अभवत्। स्वस्यैव तुल्यशक्तिभिः, स्वकन्याभिः परिवृता, सा देवी विन्ध्याचलाय प्रस्थितवती, दैत्येश्वरयोः वधाय उद्युक्ता। तत्र युद्धे तैः प्रमुखदैत्यैः सा हता, तस्याः बाणैः कामस्य च बाणैः, तेषां शरीराणि मनांसि च विदीर्णानि अभवन्। तस्य युद्धस्य सम्पूर्णकथा अत्र न वर्ण्यते, अन्यत्र अनुमान्या; यद्यपि, यथावश्यकं वर्त्तमानं कथयामि। गौरी कौलिक्यां उत्पाद्य, ब्रह्मणे तां समर्प्य, ब्रह्मा प्रत्युपकाररूपेण उक्तवान् — "किम् एष व्याघ्रः मां शरणं प्राप्तः, येन मम आश्रमः दुष्टैः रक्षितः। सः मयि मनः स्थित्वा, केवलं मम भक्तः, तस्य रक्षणं मम प्रियतमम्। अतः सः मम अन्तरगृहे वासं प्राप्नोति; स्नेहात् शङ्करः तं गणाधिपत्वं दास्यति। तं नेता कृत्वा, अहं सह सखिभिः गन्तुं समर्थः।" एवं उक्ते ब्रह्मा, देवीं निर्दोषवत् स्मितं कृत्वा, हास्यं चकार। "हे देवि, व्याघ्राः क्रूराः; तव शुभा दया कुत्र? कः विषधरस्य मुखे अमृतं क्षिपति? रात्रिचरः दुष्टः, व्याघ्रीसहितः, गाः तपस्वी ब्राह्मणांश्च भक्षयति। यं यं रूपं इच्छति, तेन तेन विचरति, तान् यथेष्टं तर्पयति; पापकर्मणां फलं अवश्यम् उपयाति। अतः तादृशेषु पापात्मसु दया व्यर्था; तव किम् प्रयोजनं तस्य अशुद्धस्वभावस्य?" देवी प्रत्यवदत् — "यथावद् सर्वं त्वया उक्तम्; सः तथैव। तथापि, मम शरणं प्राप्तः, न त्याज्यः। तस्य भक्तिं न ज्ञात्वा, पूर्वकर्माणि उक्तानि; भक्तः चेत्, तस्य पापानि किं? भक्तः न विनश्यति। धर्मं कुर्यात्, तव आज्ञया एव; त्वं अजायमानाऽनादिविद्या परा देवी। सर्वेषां बन्धमोक्षयोः कारणं त्वम्; त्वाम् विना कस्य कर्म सिद्ध्यति? त्वमेव अनेकशक्तिः; कर्मणां वा अकर्मणां वा, त्वाम् विना कस्य कर्तुः सिद्धिः? विष्णोः मम च, देवदानवयक्षादीनां च, तेषां राज्यप्राप्तिः तव आज्ञया एव। अनन्ताः ब्रह्मा, विष्णु, शिवाः गताः, अनन्ताः आगमिष्यन्ति, सर्वे तव आज्ञया। त्वां विना, देवदेवि, सर्वेऽपि न चतुर्वर्गं प्राप्नुवन्ति। ब्रह्मपदं स्थावरपदं वा तत्क्षणेन विनिमयः सम्भवति; पुण्यपापं तव एव निर्णयः। त्वं शिवस्य आद्याः नित्यशक्तिः, परमात्मा, विश्वं धारयन्ती, अनाद्यमध्यान्तवती। लोकयात्रायाः हेतोः, त्वं किञ्चित् रूपं धारयसि। अतः, अयं व्याघ्रः अपि, पापकृदपि, तव प्रसादेन परमं सिद्धिं प्राप्नोति; कः विघ्नः?" एवं स्वं परमस्वरूपं स्मृत्वा, गौरी ब्रह्मणः प्रेरणया तपः सन्दधौ। तदनन्तरं, देवी ब्रह्मणः अनुमतिः प्राप्तवती, ब्रह्मा तत्रान्तर्दधात्; देवी तदा स्वां मातरं मेनां हिमवत्सहितां दृष्टवती। सा प्रणम्य, दुःखितौ मातापितरौ सान्त्व्य, तपस्याप्रियं सखीभिः सह वनाश्रमं अगच्छत्। वियोगदुःखेन, पुष्पवत् अश्रूणि स्रवयन्ती, शाखाग्रेषु स्थिताः पक्षिणः शोकसदृशं कूजनं कृतवन्तः। विविधैः क्लेशैः दुःखिता, पतिसंमिलनलाभे उत्सुकता, सखीभिः संवादं कृतवती। तं व्याघ्रं पुत्रवत् पुरतः स्थाप्य, स्नेहात्, स्वकान्त्याः प्रकाशेन दशदिशः दीप्तवती। गौरी मन्दारं अगच्छत्, यत्र पतिः महेश्वरः, सर्वलोकस्य उत्पादकः, पालकः, संहारकः निवसति। ततः, हिमालयकन्या दिव्यं दीप्तरूपं धारयित्वा, गृहम् प्रविश्य, पतिं कथं दृष्टवती, सा सती, अलङ्कृता प्रविश्य, कथं दृष्टवती इति। तस्य प्रवेशकाले, भगवान्, गणेशान् द्वारस्थाने दृष्ट्वा, किम् अकरोत्, ते च किम् अकरोत् — इदं सर्वं कथ्यते।