शिवपुराणम्

पुनः, जगतां वृद्धये भवः स्वललाटात् जातः सन्, त्वं मम गुरुर्भूत्वा मम जामाता अपि अभवः। यदा पर्वतराजः तव पिता मम च पिता अभूत्, तदा त्वं मम पितामहः, हे लोकपितामह, अभवः। एवं, त्वं यः लोकानां नियमकः, पूर्वं पतिधर्मं संपादितवान्; कथं पुनः त्वत्संबन्धे पतिं वदामि? किमर्थं बहु वक्तव्यम्? यदि एषा मम कृष्णवर्णता त्यज्यते, सत्त्वव्यवस्थया अहं गौर्यपि भवितुं शक्नोमि। किं तव, हे देवि, त्वया कष्टमपि तपः कृतम्? किं तव इच्छया एव सर्वं न सिद्ध्यति? यतो हि एषा लीलापि तव एव। त्वदीया लीलाऽपि, हे जगन्मातर्, लोकहितार्थमेव; तस्मात् एतेन मया किञ्चित् फलमपि साध्यताम्। द्वौ दैत्यौ, निशुम्भशुम्भनामनी, मत्तः वरान् प्राप्य, दैवताः पीडयन्ति; तयोः विनाशः त्वया एव निश्चितः। अलं विलम्बेन; त्वं क्षणेन स्थिरा भव, अद्य तव शक्तिः विमुक्ता सती, तौ मृत्युम् आप्नुतः। ब्राह्मणैः प्रार्थिता सा पर्वतनन्दिनी देवी, दृढनिश्चया, निजं चर्म त्यक्त्वा, गौर्याख्या अभवत्। तस्मात् त्यक्ताच्छर्मणः कौशिकी नाम्नी, या काली इति अपि कथ्यते, मेघसङ्काशवर्णा, कन्या अभवत्। सा शक्तिः, या मायारूपिणी, विष्णोः निद्रारूपा, शङ्खचक्रत्रिशूलाद्यायुधधारिणी, अष्टबाहुश्च आसीत्। सा सौम्या, उग्राऽपि, मिश्रस्वरूपा, त्रिनेत्रा, चन्द्रमण्डलभूषिता, अपुरुषस्पृष्टा, अजिता, अतीव सुन्दरी च आसीत्। एषा सनातनी शक्तिः देवी ब्रह्मणे दत्ता, या निशुम्भशुम्भयोः दैत्यसिंहानां हन्त्री अभवत्। ब्रह्मा अपि तुष्टः, तस्यै महाशक्तये बलवान् सिंहः वाहनत्वेन दत्तः। सः तस्याः पूजां विंध्याचले मद्य, मांस, मत्स्य, पिष्टकादिभिः कर्तव्यम् इति आज्ञापयत्। सा शक्तिः, ब्रह्मणा विश्वकर्मणा च अनुमोदिता, गौर्यै मातरि च ब्रह्मणे च प्रणम्य, पूजिता अभवत्। सा स्वसमाना अनेकशक्तिभिः, स्वकन्या इव, परिवृता, विंध्यं प्रति दैत्याधिपयोः वधाय प्रवव्राज। तत्र युद्धे, तौ प्रमुखौ दैत्यौ तया निहतौ; तस्याः बाणैः कामबाणैश्च, तयोः देहचेतसि भग्नम्। तस्य युद्धस्य विस्तारः अत्र न कथ्यते; अन्यत्र ज्ञेयः, यथायोग्यं तु अहं वक्ष्यामि। कौशिकीं उत्पाद्य गौर्याख्या सा तां ब्रह्मणे न्यवेदयत्; तदा प्रतिदानाय पितामहः वाक्यम् अब्रवीत्। "कच्चित् एष व्याघ्रः, यः मयि शरणं गतः, दृष्टः? सः मम आश्रमं पापिभ्यः रक्षितवान्। सः मयि एकनिष्ठचित्तः, मम रक्षणात् न किञ्चित् प्रियतरम् अस्ति। तस्मात्, सः मम अन्तःपुरे वत्स्यति; शङ्करः स्नेहात् तस्य गणाधिपतित्वं दास्यति। तम् अग्रे कृत्वा अहम् स्वसखिभिः सह गन्तुम् शक्नोमि।" एवं उक्तः ब्रह्मा, देव्या बालभावं दृष्ट्वा, सस्मितम् अवदत्—"देवि, मृगाः क्रूराः; कुत्र तव शुभा दया? कः विषधरस्य मुखे अमृतं क्षिपति? सः पापात्मा, निशाचरः, व्याघ्र्या सह, गावः तपस्विनश्च ब्राह्मणान् अदत्। यथाकामं रूपं गृहीत्वा, तान् तर्पयति; दुष्कृतस्य फलं भोक्तव्यम् एव। तस्मात्, पापात्मसु दया किम्? दुश्चरित्रस्य तव किम् प्रयोजनम्?" देवी अवदत्—"यथावद् त्वया उक्तम्; सः एवंविधः। तथापि, मयि शरणागतः न परित्याज्यः। तव भक्तिं न ज्ञात्वा, भूतपूर्वं कर्मोक्तम्; भक्तः चेत्, तस्य पापानि किम्? भक्तो न विनश्यति। पुण्यकर्मापि तवाज्ञया एव; त्वं अजोऽनादिनिधना विद्या परमा देवी। सर्वेषां बन्धमोक्षौ त्वयि एव; त्वां विना कस्य कृत्यं परं सामर्थ्यं वा? त्वमेव बहुविधा शक्तिः; सतां असतां वा त्वां विना कर्तुः किम् संभवति? विष्णोः मम च अन्येषां देवदानवयक्षाणां स्वस्वाधिकारः केवलं तवाज्ञया साध्यः। अनन्ता ब्रह्मविष्णुशिवाः अतीतानागताश्च तवाज्ञया एव प्रवर्तन्ते। त्वां विना, देवदेवि, वयं अपि चतुष्पुरुषार्थं न प्राप्नुमः। ब्रह्मभावस्थावरभावयोः त्वरितपरिवर्तनमपि स्यात्; पुण्यपापयोः विधाता त्वमेव। त्वं आद्या शिवस्य शक्तिः, परात्मा, अखिलजगत्संस्थिता, अनाद्यन्ता। जगद्गत्यर्थं त्वं रूपं धारयसि।" एवं स्नेहपूर्वकं देवीशक्तेः महिमा प्रतिपादितः।