शिवपुराणम्

तदा देवी पार्वती, गुप्तं स्ववर्णं निन्दितं दृष्ट्वा, "अत्र त्वया निन्दितं यदेतत् वर्णं, तद् उत्सृज्यापरं वर्णं वरण्ये, नो चेत् किञ्चिदपि न वरण्ये, यथेष्टं करिष्यामि," इति सस्मार। एवं कृत्वा, सा देवी शय्यायाः उत्तिष्ठ्य, कम्पमानया वाचा पतिं प्रार्थयामास—तपस्यासंन्यासाय दृढनिश्चया। तदा स भगवाञ्जनानां पतिः, तस्याः प्रीतिविच्छेदभीत्या, स्वयमेव भवानीपादयोः प्रणम्य, ताम् उवाच। स तु न जानन् यत् लीलया उक्तं वाक्यम्, स्नेहपूर्वकं पप्रच्छ, "प्रिये, किमर्थं त्वमुत्कण्ठिता? कथं मम तव प्रियत्वं नश्येत्? अन्यत्र वा मम हर्षः कथं स्यात्? त्वमेव लोकार्थे माता, अहं च पिता स्वामी च। कथं तर्हि त्वयि मम प्रमोदः न स्यात्? यदि किञ्चित् कामोऽपि अस्ति, स कुतः? कामस्य उत्पत्तिः सृष्ट्यादौ जाता। लोकसामान्यस्य सुखार्थम् अहं कामं सृष्टवान्। ततः मम कामदाहात् किमर्थं त्वया निन्दिता अस्मि? मामन्यदेवतासमानं मत्वा, मनोभवेन किञ्चित् अवमानं कृतम्, तेन तं भस्मीकृतवान्। लोकरक्षायै मया कामोऽपि उत्सृज्यते। तदर्थं त्वया लीलया वाक्यं प्रोक्तम्। तवापि एष एव प्रयोजनस्य प्रकाशः शीघ्रं भविष्यति। त्वदीयं वचनं श्रुत्वा, यद् अस्मिन्मम कोपः जातः, तद् हृदि कृत्वा उवाच। "शुभे, पूर्वं तव मद्वाक्यानि श्रुतानि, तैः अपि अहम् अपि स्थिरचित्तोऽपि कदाचित् मोहितः। या स्त्री स्वपत्यर्थं प्राणानपि न त्यजति, सा सती साध्वी अपि पण्डितैः अवज्ञायते। तव मयि अप्रसन्नता महान्, मम कृष्णवर्णत्वात्। लीलया उक्तं वाक्यं अपि समयोचितम्—कथं अन्यथा स्यात्? अतः तव कृष्णवर्णं साधुभिः न अनुमोदितम्, न च स्वीक्रियते। तपस्यां त्यक्त्वा अत्र स्थातुं न शक्नोमि। यदि तव इयं तपः, तर्हि तादृश्या तपस्याऽपि किम्? मम इच्छया वा तव इच्छया वा, अन्यं वर्णं गृहाण। नाहं स्वयमेव तव वर्णपरिवर्तनं इच्छामि, नापि अन्येन प्रकारेण। ब्रह्माणं तपसा पूजयित्वा, शीघ्रं गौर्याः रूपं प्राप्स्यामि। मम अनुग्रहेण ब्रह्मा पूर्वं ब्रह्मपदं प्राप्तवान्। अतः महादेवि, त्वया तपसा किं साध्यते? ब्रह्मादयः सर्वे देवाः त्वत्तः एव स्वपदं प्राप्तवन्तः। तथापि तवाज्ञया ब्रह्मा त्वां तपसा पूजयामास। पूर्वं अहं सती नाम्ना दक्षस्य पुत्री जात्वा, त्वां लोकनाथं पतिं प्राप्नोम्। एवं पुनः अपि, द्विजश्रेष्ठं ब्रह्माणं तपसा तुष्ट्वा गौर्याः रूपं प्राप्स्यामि। अत्र दोषो यदि अस्ति, स कथ्यताम्।" एवं देवीवचने श्रुत्वा, वामदेवः स्मितवत् इव, तस्याः निवारणं न चकार, देवकार्यार्थं तस्याः संकल्पं पूर्तुम् इच्छन्। ततः सा पतिं प्रदक्षिणीकृत्य, विरहदुःखं निगृह्य, हिमवत्पर्वतम् अगच्छत्। स्नेहात् पूर्वं यत्र सखीभिः सह तपः कृतवती, तं देशं पुनः तपस्यैव वव्रे। तत्र पितरौ गृहस्थौ दृष्ट्वा, प्रणम्य, यथावृत्तं न्यवेदयत्, तयोः अनुमतौ सती पुनः तपोवनं जगाम। तत्राभरणानि त्यक्त्वा, स्नात्वा, शुद्धं तपस्विन्याः वसनं धारयित्वा, घोरं दुष्करं च तपो नियच्छन्ती, पतिस्मरणे चित्तं स्थिरं कृत्वा, तस्यैव लिङ्गस्य यथाविधि पूजनं त्रिसन्ध्यायां वन्यपुष्पफलादिभिः अकरोत्। "स एव ब्रह्मरूपधारी मम तपसः फलं दास्यति," इत्येवं निश्चित्य, नित्यं तपः अकरोत्। एवं सा तपस्यन्ती, कालेन महता, कश्चित् महाव्याघ्रः दुष्टबुद्धिः तत्र समुपस्थितः। स दुष्टात्मा देवीसमीपे आगत्य, तस्याः समीपं गत्वा, शरीरं जडवत् चित्रितमिव बभूव। तं दुष्टव्याघ्रं दृष्ट्वा अपि, देवी स्वभावतः तम् अन्यजनवत् न विविच्य, तस्य अविवेकमपि नाभ्यनन्दत्। स तु, सर्वाङ्गे जडत्वेन, क्षुधया पीडितः, "मम अन्यत् मांसं नास्ति, केवलं एषा," इति चिन्तयन्, तत्रैव स्थितवान्। सदा देवीं पश्यन्, स तस्याः पुरतः अहर्निशं तिष्ठन्, पूजार्थमिव आसीत्। तदा देवीहृदये दया उत्पन्ना—"एषः सदा मम भक्तः, अहं चास्य पापरक्षिणी।" तस्याः करुणया, तस्य सर्वमलानि क्षणेन विनष्टानि। स व्याघ्रः तदा देवीं प्रत्यभिजज्ञौ। तस्य क्षुधा नष्टा, जडत्वं अपगतम्, स्वाभाविकं पापत्वमपि नष्टम्, तत्रैव तृप्तिः जाताऽस्य। ततः परमसन्तोषेण स्वसिद्धिं विज्ञाय, स व्याघ्रः तदानीं सच्च भक्तो जातः, परमदेवीं सेवितुम् आरब्धवान्। स एव अन्येषां पापिनां मध्ये पापहरः संजातः, तपोवने विचरन्। तस्याः तपः अतिशयितं घोरतरं जातम्। तदा दैत्यैः बाध्यमानाः देवाः ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। शत्रुभिः पीडिताः देवाः तं दुःखं निवेद्य, शुम्भनिशुम्भयोः वरदानप्राप्तिं कथयामासुः।