ततः सर्वे यूयम्, कृतार्थत्वेन, निर्वैरभावेन, निःशङ्कं निर्व्यग्रं च, हृष्टरूपेण हरि-विरिञ्चि-शक्रपुरस्कृताः सुरपुर्यां प्रतिगन्तव्यं इति भगवता उक्ताः। एवं सुरान् संबोध्य, दक्षयज्ञविध्वंसकः देवाधिपतिः, गिरिजया गणैः सह तत्र स्थित्वा, ततो दिवः अन्तर्धानं जगाम। ततस्ते देवाः, दुःखक्षयं प्राप्ताः, स्वीयानि पुण्यानि कर्माणि कीर्तयन्तः, त्वरया हर्षेण च यथाकामं निर्गता, बहुमुखाः, मघवता नेतृत्त्वेन। अथ हरः देवीगणसमेतः अन्तर्धाय, स कुतः गतः, कुत्र स्थितः, तत्र किं चकार इति ज्ञातुमिच्छसि। मन्दरः स पर्वतराजः, दिव्यगुहाविभूषितः, देवाधिपस्य प्रियतमः, तस्य तपस्याय निवासभूतः। तत्र स महातपः कृतवान्, स्वशिखरे शिवं वहन्, दीर्घकालानन्तरं तस्य पादपङ्कजधूलिस्पर्शसमुत्थं सुखं प्राप्तवान्। तस्य पर्वतस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि न वर्णयितुं शक्यते, न च लक्षकोटिवर्षेष्वपि। यदि शक्यं स्यात्, अहं तस्य सौन्दर्यं वर्णयितुं न समर्थः, अन्यपर्वतानां सौन्दर्यं सामान्यं तुल्यं च। एतावत् तु वक्ष्यामि—एषः सुन्दरः पर्वतः तावद्विभवसम्पन्नः, तेनैव भगवान् तत्र निवसति। एतस्मात् कारणात् देवः, पार्वत्याः प्रियार्थं, एतं परमसुन्दरं पर्वतमन्तःपुररूपेण कृतवान्। तस्य शिलाः शुद्धाः, वृक्षाः च शोभनाः, शिवपार्वत्योः सततसंनिधिना तस्य पादप्रदेशः सकललोकातिशायिनीः। तत्र जगदम्बपितृभ्यां स्नानपानार्थं तस्य जलानां नित्योपयोगेन, स पुण्यवान् भूत्वा सर्वत्र पुण्यं प्रसारयति। तस्य निर्मलधाराजलस्य शीतलस्निग्धस्पर्शेन, घृताभिषिक्तमिव, स पर्वतराजः प्रतिष्ठितः। रात्रौ शिखरं चन्द्रमण्डलमण्डितं, इव पर्वतराज्यचामरच्छत्रच्छायायाम् विराजते। दिव्यकन्यकाभिः लीलापाणिभिः स पर्वतः सर्वपर्वतराज्यचामरैः वात्यते इव। प्रभाते स सूर्यस्योदये, मणिविभूषितः पर्वतः स्वसौन्दर्यदर्शनकाङ्क्षया दर्पणमिव पश्यति। पक्षिणां कलरवैः, वातोल्लसितलतानां चलनैः, नित्यपुष्पवर्षेण, लोलपल्लवैः च, स पर्वतराजः तपस्विवृक्षैः जटिललतान्वितैः, विजयाशिषः ददद्भिः, पूज्यते इव। तस्य शिखराणि अधोर्ध्वतिर्यग्विन्यस्तानि, अधः पातन्ति इव, उत्थाय भूमेः प्लवन्ते इव दृश्यन्ते। सर्वतः परिवृतः, स नभः संचारयन्, सकललोकदर्शनाय, अनवरतं नृत्यति इव। गुहामुखानि प्रतिदिनं विस्तीर्णानि, विवराणि विशालानि, अलभ्यसौन्दर्याद् यथाश्रान्तं जृम्भति इव। सर्वं जगत् ग्रसन्, समुद्रं पिबन्, अन्तःकार्यम् उगलन्, मेघैः सह प्रमदति इव। तस्य निवेशनानि, उदराणि दर्पणसदृशानि, सच्छायवृक्षैः आच्छादितानि, तेषां शीतलता मुनिवासैः वर्धिता। तत्र नद्यः, सरांसि, तडागानि च, तेषां शीतलवायवः, यत्र यत्र शिवपार्वत्यौ उपविशतः, तत्र तत्र फलवन्तः भवन्ति। स सर्वतोऽपि श्रेष्ठः, रैभ्याश्रमसमीपे स्थितः, त्रिनेत्रः शम्भुः स्मृत्वा, तत्रान्तर्धानं कृत्वा निर्गतः। ततः स बगवान् काननं प्राप्त्वा, महेश्वरः, देवीया सह, तस्याः अन्तःपुरवाटिकायां रमणीयेषु स्थलेषु रमते स्म। काले गच्छति, जनसमूहे वर्धमाने, शुम्भनिशुम्भाख्यौ दैत्यौ भ्रातरौ जातौ। तयोः तपसा प्रसन्नः ब्रह्मा, ताभ्यां सर्वपुमांसं प्रतिरोधं वरदत्तवान्। या च अम्बिकाया अंशेन जाताऽकन्या, योषित्संभवमुक्ता, दुर्जया वीर्या, तया एव तयोः मृत्युः स्यात्, यदा तयोः तस्याः काम उत्पद्येत—इति तौ ब्रह्माणं प्रार्थयामासतुः। स च ब्रह्मा—एवं अस्तु—इति प्रत्युवाच। ततः प्रभृति, तौ इन्द्रादीन् देवांश्च विजय्य, जगत्सर्वं बलात् स्वीकृत्य, जपहोमादीन् विरुद्ध्य, बलप्रयोजनेन निगृह्य। तयोः विनाशार्थं, ब्रह्मा पुनः देवाधिपतिं प्रार्थयामास, गूढेनापि तव तिरस्कारं प्रेरयन्। तव वर्णनिधेः उत्पन्नां, कामरहितां कन्यां, या शुम्भनिशुम्भयोः वधाय स्यात्, तां देवतेभ्यः दातव्यं—इति ब्रह्मणा निवेदितम्। सृष्टिकर्त्रा निवेदिते, नीललोहितः भगवान् स्मितपूर्वकं कालीरूपेण, गूढतया तव तिरस्कारं कृत्वा, वचनं जगाद। तदा देवी, स्वोत्पत्तेः कारणात् सुवर्णवर्णा, कोपसमन्विता, स्मयमानवदना, स्वपतिं वाक्यैः शम्यैर्न वाच्यैः प्रत्युवाच। यदि मम वर्णे तव इत्थं रागः, कथं स दीर्घकालं निगृह्यते? यदि त्वं उदासीनः, कथं मया सह रमसे? जगन्नाथस्य किमपि असाध्यं नास्ति। आत्मरमस्य सुखहेतुर्नैव भोगः; तस्मात् कामः दग्धः। या स्त्री सर्वाङ्गसुन्दरी, पतिना नाभिलषिता, सा व्यर्था जात्या, अन्यगुणेष्वपि। स्त्रीणां सृष्ट्यर्थः पतिसुखायैव; यदि न तथा, तर्हि स्त्री अन्यथा किमर्थं?