शिवपुराणम्

ते देवाः भगवतः गिरिजापतिः शङ्करस्य चरणौ विनयपूर्णैः वचोभिः स्तुत्वा, “जयस्ते शङ्कर देवाधिदेव महेश्वर, दुःखितजनरक्षक! अनुग्रहं कुरु महेशान, अस्माकं अपराधं क्षमस्व,” इति प्रार्थयन्। यज्ञपालक, यज्ञनाथ, यज्ञविनाशक, श्मशानपति! अनुग्रहं कुरु, अपराधं क्षमस्व, इति पुनः पुनः विनयेन वदन्ति। देवदेव, परमेश्वर, भक्तजीवनपोषक, दुष्टदण्डदाता, स्वामिन्—अनुग्रहं कुरु, नमस्ते, इति प्रणम्य स्तुवन्ति। भगवन्, त्वं दुष्टानां तथा तव अज्ञानिनां अहंकारनाशकः, विशेषतः तव भक्तजनानां रक्षकः। तव कर्माणि अद्भुतानि, तव करुणया सर्व अपराधाः क्षम्यन्ते; तव महिमा दुःखितेषु अनुकम्पा एव। एवं ब्रह्मणा सह अमरैः स्तुतः स महेश्वरः, भक्तवत्सलः, करुणासागरः, प्रसन्नः अभवत्। स भगवान् ब्रह्मणः तथा अन्येषां देवतानां कृपाम् दत्तवान्, शङ्करः दुःखितजनमित्रः, मानवेषु अपि प्रसन्नः वरान् दत्तवान्। ततः परमकरुणामयः परमेश्वरः, सर्वेषां भयम् हसितेन अपाकृत्य, शरणागतान् देवतान् सम्बोधयन् उवाच—“यदिह देवैः कृतम्, भाग्याज्ञया प्रेरितम् इव, शरणागतैः, तत् सर्वं मया विस्मृतम्। अतः, सर्वे यूयं, कृतं कार्यम् इति मन्यध्वम्, लज्जा-विग्रहं विहाय, हर्षेण हरि-विरिञ्चि-इन्द्र-पुरस्कृताः, सुरपुरीं गच्छत।” एवं देवतान् संबोध्य, यज्ञविनाशकः देवाधिदेवः, गिरिजया सह गणैः सहितः, आकाशात् अन्तर्धानम् अगच्छत्। ततो देवाः, दुःखविनिर्मुक्ताः, शुभकर्माणि स्मृत्वा, हर्षपूर्णाः, इच्छया सह, बहुमुखाः, मघवता अग्रेण, शीघ्रं निर्गताः। हरः, देवी गणैः सहितः, अन्तर्धाय, कुत्र गतः, कुत्र स्थितः, तत्र किम् अकरोत्? इति जिज्ञासा। तदा महेश्वरस्य तपस्यैः प्रियः, अद्भुतगुहाविलसिता, मन्दरः पर्वतः, देवाधिदेवस्य वासस्थानम् अभवत्। तत्र स भगवान् शिवः, शिखरे तपः कृत्वा, दीर्घकालात् पदपङ्कजधूलिस्पर्शजनितं सुखम् प्राप्तवान्। अस्य पर्वतस्य सौन्दर्यं सहस्रमुखैः अपि न वर्णयितुं शक्यते, कोटिवर्षेषु अपि न पूर्णवर्णनम्। अन्येषां पर्वतानां सौन्दर्यं सामान्यं, परन्तु अस्य पर्वतस्य सौन्दर्यं अतिशयम्; तेन भगवान् स्वप्रियायै देवीyai तं सुन्दरं पर्वतं अन्तःपुरम् अकरोत्। तस्य अधः भागः शुद्धशिल्वृक्षैः भूषितः, शिव-पार्वत्योः सततसन्निधानेन विश्वात् अधिकम्। प्रत्यहं जगत्पितरौ स्नानपानार्थं तस्य जलानि उपयुञ्जाते, तेन पर्वतः पुण्यशालीः, पुण्यं सर्वत्र प्रसारितम्। तस्य निर्मलधाराजलस्य शीतलसंस्पर्शेन, घृतवत् पर्वतः पर्वतराजः अभिषिक्तः। रात्रौ, शिखरं चन्द्रशेखरस्य चन्द्रेण शोभितम्, पर्वतराज्यच्छत्रस्य अधः इव दीप्तम्। तं पर्वतं नर्तकीनां हस्तैः, पर्वतराज्यचामरैः इव, वीजितम्। प्रातः सूर्यागमने, रत्नैः भूषितः पर्वतः, स्वसौन्दर्यदर्शनाय दर्पणमिव स्थितः। पक्षिणां कलरवः, वायुनाऽऽलोलिताः लताः, सततपुष्पवृष्टिः, लम्बमानानि कोमलपर्णानि—तैः पर्वतराजः तपस्विवृक्षैः जटाललतात्, विजयशुभाशिषः ददद्भिः, पूजितः। शिखराणि अधोऽर्ध्वं तिर्यक् स्थितानि, अधोलोकं पतन् वा, भूमेरुत्तम्पतन् वा इव दृश्यन्ते। सर्वतः आवृतः, आकाशे भ्रमन्, विश्वं दृष्ट्वा, अनवरतं नृत्यमिव दृश्यते। गुहामुखानि प्रतिदिनं विस्तीर्णानि, महान् विवरः, पर्वतः अतृप्तसौन्दर्येण जृम्भमिव। जगत् सर्वम् खादन्, समुद्रं पिबन्, अन्तः तमः वमन्, आकाशे मेघैः मुदमिव वर्धयन्। तस्य वासस्थानानि, उदराणि दर्पणानि इव, वृक्षैः छायितानि, तत्र तपोवनानां शीतलता वर्धिता। नद्यः, सरांसि, तडागानि तत्र, तैः शीतलवायवः, यत्र शिवः पार्वती च उपविष्टौ, तत्र फलवन्तः भवन्ति। सर्वथा स्मरणीयः, रैभ्याश्रमसमीपे स्थितः त्रिनेत्रः शम्भुः, अन्तर्धाय निर्गतः। ततः महेश्वरः, देवीया सह, तस्य अन्तःपुरसमीपे रम्ये उद्याने रममाणः। कालक्रमेण, जनसंख्या वर्धिता, तदा शुम्भ-निशुम्भौ नाम असुरभ्रातरौ जातौ। तयोः तपस्याः प्रभावेन, ब्रह्मा परमेश्वरः, सर्वपुरुषेभ्यः अभेद्यत्वं दत्तवान्। योषिता यः गर्भजन्मा न, अंबिकायाः अंशात् उत्पन्ना, पुरुषैः स्पृष्टा न, अजेयवीर्या—सैव तयोः युद्धे मृत्युं करिष्यति, तयोः तया कामेन अभिभूतयोः। तौ ब्रह्माणं एवम् याचितवन्तौ, स ब्रह्मा ‘तथास्तु’ इति प्रत्युत्तरम् अदात्। एवं श्रीशिवपुराणे, देवाधिदेवस्य करुणा, गिरिजायाः सौन्दर्यं, मन्दरपर्वतस्य महिमा, शुम्भ-निशुम्भयोः उत्पत्तिः च, सुन्दरया कथा रूपेण वर्णिता।