शिवपुराणम्

श्रुत्वा शास्त्रवचनानि, एवं प्रवृत्तः महान् धर्मः, शतयज्ञैः अपि यः फलम् इच्छेत्, सोऽपि महादेवभक्त्याः विना तत् फलम् न प्राप्नोति। यः पुनः महापापं कृतवान् अपि, यदि शिवं भक्त्या पूजयति, सः सर्वपापैः विमुक्तो भवति—अत्र न संशयः। किमन्यद् वक्तव्यम्? दानं तपः यज्ञः हविश्च—यस्य शिवनिन्दायाम् रतिः, तस्य सर्वं व्यर्थमेव। एवं तदा, गणाधिपतिना विमुक्तैः बाणैः सम्पीडिताः देवगणाः, नारायणेन सह रुद्राः लोकपालाश्च, महतीं पीडाम् अनुभूय, रणभूमिं परित्यज्य पलायिता अभवन्। केचन दिव्यवीराः विकीर्णकेशाः विचेरुः, केचन प्रसृताङ्गाः विकम्पमानाः, केचन भग्नमुखाः पतिताः, अपरे च स्थातुं न शेकुः। तत्र केचन देवाः, त्यक्तमदगर्वबलेषु, विकीर्णवस्त्राभरणायुधकवचाः, परमविपन्नमुखाः पतिताः। एवं सम्प्रधाव्य, अविच्छिन्नायुधैः मार्गं विगृह्य, दक्षयज्ञं विक्षिप्य, गणनाथः गणपतिभिः सह तिष्ठन्, वृषभेषु सिंहवत् दीप्तिमान् अभवत्। तदा विष्णुप्रधानाः देवा, भग्नशरीराः क्षणेनैव घोरदशां प्राप्ताः, कम्पमानाः, अल्पशेषा एव। प्रमथगणाः, वीरभद्रप्रेरिताः, परमक्रोधेन पूर्णाः, तान् भीतान् देवगणान् रणभूमौ अन्वधावन्। तान् गृहित्वा, सुदृढलोहपाशैः हस्तपादग्रीवोदराणि बद्धवन्तः। तस्मिन्काले ब्रह्मा भगवतः, श्रेष्ठपर्वतः, इन्द्रपुत्रः, करुणया प्रेरितः सारथिवत् उपसृत्य प्रणम्य प्रार्थयामास—"अलमेतस्मात् क्रोधात्, भगवन्! इमे दिविसदः नष्टाः। कृपां कुरु, सर्वं क्षन्तव्यम्, रोमजैः सह, धर्मज्ञ!" एवं ब्रह्मणा निवेदिते, स तस्य प्रभोः पार्षदः, मानात् शममुपेत्य तुष्टः अभवत्। तदा देवगणाः, सन्निवेशमवलम्ब्य, देवदेवस्य मन्त्रिणः, शिरसि कृताञ्जलिपुटाः, विविधैः स्तोत्रैः तम् स्तोतुं प्रचक्रुः— "रुद्राय शुभाय, रुद्रनाथाय, रुद्रस्वरूपिणे नमः। कालाग्निरुद्ररूपाय, कालकामदेहभञ्जने, देवशिरःकृतान्ताय, पापकृतदक्षवधे च। दक्षदोषसंसर्गात्, निर्दोषकर्मणि, त्वया रणभूमौ दण्डिताः स्म, वीर, वयं निर्दोषाः। त्वया दग्धाः स्मः, भगवन्, भीताः स्मः; त्वमेव शरण्यः, शरणागतान् रक्ष। एवं स्तुतः तुष्टः प्रभुः, देवगणान् बन्धनात् विमुक्त्वा, देवदेवस्य समीपं निन्ये। तत्र भगवतः, व्योम्नि स्थितस्य, पार्षदैः सहितस्य, सर्वव्यापिनः शर्वस्य, महेश्वरस्य दर्शनं कृत्वा, विष्णुप्रधानाः देवाः, हृष्टाः अपि भीताः सन्तः, प्रणम्य तस्मै नमस्कुर्वन्। तान् भीतान् देवगणान् दृष्ट्वा, शरणागतदुःखहरः हरः, पार्वत्याः समीपं विलोक्य, सस्मितं वचनमुवाच—"मा भैष्ट, सर्वे देवाः; यूयं हि मम स्वजनाः। केवलं कृपया, प्रियार्थं दण्डः कृतः। यूयं, अमराः, अतिक्रमः क्षमितः अस्माभिः। अस्माकं कोपसमये, न पदं न च जीवितं शेषमस्ति।" एवं शर्वेण उक्ताः, अमिततेजसः तेन, सर्वे देवगणाः, सन्देहविमुक्ताः, हृष्टाः नृत्यन्तः अभवन्। तेषां मनांसि शुद्धानि, परमानन्देन पूरितानि, दिविसदः शंकरं स्तोतुं प्रचक्रमुः— "त्वमेव, देव, सर्वलोकानां स्रष्टा, पालकः, संहर्ता च; त्वमेव परेशः, कविविष्णुरुद्ररूपः, रजस्तमःसत्त्वस्वरूपः। सर्वरूपिणे, विश्वसृजे, पावनाय, अमूर्तये, भक्तानुकम्पार्थं सुमधुररूपधारिणे नमः। चन्द्रः, देवदेव, तव करुणया शंकर, पुनः स्वस्थः अभवत्; अस्तं गतः सः, सूर्यरश्मिप्रदानात् सुखं प्राप्तः। सीमन्तिनी, पतिहता, भगवन्, त्वां पूज्य, अमेयसौभाग्यं पुत्रांश्च चन्द्रव्रतफलात् प्राप्तवती। श्रीकराय, प्रभुः, स्वं परमधाम दत्तवान्; त्वं राजमण्डलैः अजेयः, सुदर्शन। करुणासिन्धुना, मेदुरः भार्यया सहितः उद्धृतः; तव कृपया, शारदा विधवा सती, पतिसम्पन्ना अभवत्। भद्रायुषः दारिद्र्यं छित्वा, सुखं दत्तवान्; सौमिनी तव सेवया संसारबन्धनात् मुक्तः। शम्भो, नद्यधीश, त्वमेव रजःसत्त्वतमोगुणैः, भूतहितकाम्यया, सृष्टिस्थितिसंहारकर्ता। त्वं सर्वमदमपाकर्ता, सर्वतेजोविकासकः, सर्वज्ञानगूढः, सर्वानुग्राहकः। त्वत्तः सर्वं, त्वमेव सर्वं; त्वयि, गिरिश, सर्वमस्ति। पालय पालय पालय, कृपां कुरु मयि।" तदा, तस्मिन्क्षणे, ब्रह्मा कृताञ्जलिः, प्रणम्य, अवसरं प्राप्य, त्रिशूलधारिणं प्रार्थयामास— "जय जय, भगवन्, महेश, शरणागतदुःखनाशिन्! दोषेषु एषु, त्वदन्यः कः अनुग्रहं ददाति? ये पूर्वं रणभूमौ जिताः, ये च भविष्यन्ति, ते सर्वे, परमेश्वरः तुष्टः चेत्, पुनः स्थाप्यन्ते। यदिह देवदेवैः युद्धे किञ्चिद् दोषं कृतम्, तदपि तव प्रसादात् भूषणत्वं प्राप्नुयात्।