शिवपुराणम्

यथा भैरवः प्रभुः त्रिपुरान्तकः स्वगणैः परिवृतः सर्वभूतसंघातं भक्षयन् अभवत्, तथा स भगवान् तत्र अपि अभवत्। देवसेना सर्वा दुःखिता विकृतरूपा दयनीयवेषधारिणी गणाधिपतिसंबन्धात् उत्पन्ना अभवत्। ततो देववीर्येभ्यः भीषणरक्तनदी प्रवहन्ती समुत्पन्ना, यया सर्वजीवानां भयस्य पूर्वसूचना अभवत्। यज्ञभूमिः रक्तेन सिक्तः रक्तवस्त्रधारी रात्रिवर्णः कैशिकीव शोभाहीनः दृश्यते स्म। यदा सा महान् अतीव उग्रः संग्रामः प्रवृत्तः, तदा पृथिवी स्वयं भयग्रस्तेव कम्पितुम् आरब्धा। समुद्रः अपि महाबलवात्सल्येन महोर्मिभिः प्रवहन्, प्रज्वलिताः उल्काः महान् अपशकुनाः पतन्ति स्म, वृक्षाः अपि शाखाः पतयन्ति स्म। सर्वदिशः अपशकुनयुक्ताः अभवन्, अशुभः वातः प्रवहति स्म। हाय! धर्मविपर्ययः अयं अश्वमेधः अयुक्तः, यद्यपि यजमानः दक्षः स्वयम् ब्रह्मपुत्रः प्रजापतिः अस्ति। धर्मनिष्ठाः सभा सदस्याः गरुडध्वजेन रक्षिताः, देवा इन्द्रप्रमुखाः तेषां भागं प्रत्यक्षं प्राप्नुवन्। किन्तु यजमानस्य ऋत्विक्-यज्ञसहितानां शीघ्रं शिरच्छेदः फलम् अभवत्, अयुक्तं फलम्। अतः वेदविहितं न यत्, न च भगवता अनुमोदितं, तद् न कर्तव्यम्। महान् पुण्यं शतयज्ञानां कृत्यं अपि यदि महादेवभक्तिः नास्ति, तदा तस्य फलं न लभ्यते। यदि महान् पापं कृतम् अपि, यदि शिवं भक्त्या पूजयति, सर्वपापात् विमुक्तः भवति—नात्र संशयः। किम् अधिकं उच्यते? दानं तपः यज्ञः होमः च शिवनिन्दकस्य व्यर्थम्। ततः देवगणाः नारायणः रुद्राः लोकपालाः च, गणाधिपतिबाणैः आहताः तीव्रवेदनया युद्धभूमिं त्यक्त्वा पलायिताः। केचित् दिव्यवीराः विकीर्णकेशाः विचलन्ति स्म, केचित् विकसिताङ्गाः विकलाः, केचित् भग्नमुखाः पतन्ति स्म, केचित् गतचेष्टाः अभवन्। तत्र केचित् देवाः वस्त्राभरणायुधकवचानि विक्षिप्य, दुःखपूर्णमुखाः, गर्वमदबलं त्यक्त्वा पतिताः। गणाधिपतिः अविच्छिन्नायुधैः मार्गं भग्नं कृत्वा, दक्षयज्ञं विक्षिप्य, गणपतिस्वामिनां मध्ये सिंहः इव वृषेषु स्फुरन् स्थितः। तदा विष्णुप्रधानाः देवाः भग्नाङ्गाः क्षणेन दुःखदशां प्राप्ताः, कम्पमानाः, अल्पसंख्यकाः शेषिताः। प्रमथगणाः वीरभद्रप्रेरिताः परमकोपपूर्णाः, भीतदेवान् अन्यांश्च युद्धभूमौ अन्वधावन्। तान् गृहीत्वा, दृढलोहशृङ्खलाभिः हस्तपादग्रीवपार्श्वानि बद्धवन्तः। तस्मिन् काले ब्रह्मा, पुण्यः पर्वतश्रेष्ठः इन्द्रपुत्रः, करुणया प्रेरितः सारथिवत् समीपं आगत्य, विनयं उक्तवान्— "अलम् क्रोधेन, हे प्रभो! स्वर्गवासिनः विनष्टाः। कृपया, सर्वे क्षम्यन्तां, रोमजैः सहिताः, हे धर्मज्ञ!" एवं ब्रह्मणा सूचितः, परमेश्वरः गणाधिपः श्रद्धया शान्तः प्रसन्नः अभवत्। तथा देवाः, अवसरं गृह्णन्तः, देवदेवमन्त्रिणः, शिरसि हस्तं कृत्वा विविधैः स्तोत्रैः तम् स्तोतुम् आरब्धवन्तः। रुद्राय शुभाय, रुद्राधिपाय, रुद्रस्वरूपाय। कालाग्निरुद्रस्वरूपाय, कालकामशरीरभञ्जकाय, देवशिरः दक्षदुष्टशिरः हन्त्रे। दक्षपापसम्बन्धाद्, दोषरहितस्य अपि, युद्धे त्वया दण्डिताः, हे वीर, वयं निर्दोषाः। त्वया सर्वे दग्धाः, हे प्रभो, भयग्रस्ताः; त्वमेव आश्रयः, शरणागतान् रक्ष। एवं स्तुतः प्रसन्नः प्रभुः देवान् बन्धनात् विमुक्त्वा, देवदेवस्य समीपं आनयत्। तत्र भगवान् आकाशे स्थितः, स्वगणैः सह, सर्वव्यापी शर्वः, लोकानां महेश्वरः। तं परमेश्वरं दृष्ट्वा, विष्णुप्रधानाः देवाः, प्रसन्नाः अपि, भीताः, महेश्वरं प्रणम्य। तान् भीतान् दृष्ट्वा, हरः, नम्राणां दुःखहरः, पार्वतीं विलोक्य, स्मितं कृत्वा, इदं वचनम् उक्तवान्— "माभैष्ट, सर्वे देवाः, यूयं मम एव जनाः। केवलं अनुग्रहाय दण्डः दत्तः, दयया। यूष्माकं अपराधः, अमृताः, अस्माभिः क्षमितः। यदा वयं क्रुद्धाः, न तदा पदं न जीवितं तिष्ठति।" शर्वेण असीमतेजसा एवमुक्ताः, सर्वे देवाः, संशयमुक्ताः, हर्षात् नृत्यन्ति स्म। तेषां मनः निर्मलं, आनन्दमग्नं, दिविस्थाः शंकरं स्तोतुम् आरब्धवन्तः। "त्वमेव, हे देव, सर्वलोकस्य स्रष्टा, पालकः, संहर्ता; त्वं परमेश्वरः, कविविष्णुरुद्रस्वरूपः, रजस्तमःसत्त्वधारकः। सर्वरूपाय, विश्वस्रष्ट्रे, पावकाय नमः; निराकाराय, भक्तानां कृते मनोहररूपधारिणे नमः। चन्द्रः, हे देवदेव, तव करुणया स्वस्थः अभवत्, हे शंकर; अस्तं गतः स सूर्यकिरणप्रदानात् सुखं प्राप्तवान्। सिमन्तिनी, पतिहता, हे प्रभो, त्वां पूज्य, अमोघसौभाग्यं पुत्रांश्च चन्द्रव्रतान् प्राप्तवती।" एवं शास्त्रवाक्यानुसारं कथा सुसम्मिलिता।