शिवपुराणम्

गणाधिपः, स्मितमिव मुखे प्रकाशयन्, सहजेन प्रयासेन तं भीषणं अप्रतिमं चक्रं स्थिरं कृत्वा तिष्ठति। विष्णुः तस्य मोचनं इच्छन् अपि न अशकत्; श्वासमिव उत्सृज्य, एकं भुजं चक्रसंयुक्तं उद्धृतवान्। सः तत्र शिलावत् अकम्पितः विश्रान्तः स्थिरः तिष्ठति, देहः शून्यवत्, मृतेव, शृङ्गहीनवृषभवत्। सिंहः दन्तान् विक्षिप्य तिष्ठति यथा, तथा विष्णुः स्थितः; विष्णुं तादृशं भीष्णं दृष्ट्वा, इन्द्रः अन्ये च देवाः गणाधिपेन प्रेरिताः, सिंहस्य प्रति वृषभाः इव समुत्पेतुः। ते क्रुद्धाः युद्धाय सज्जाः शस्त्राणि गृह्णन्तः आगच्छन्; तान् युद्धे दृष्ट्वा, भद्रः तान् तु तुच्छान् अमन्यत, हरिरिव वन्यपशून्। वीरः, रुद्रावतारः, विशिष्टवीरैः परिवृतः, भीषणं गर्जितं हासं कृत्वा, निर्भयः दुर्जेयः च तत्र स्थितः। शतमुखस्य दक्षिणहस्तः वज्रयुक्तः, प्रहारं इच्छन्, वज्रालङ्कृतः इव प्रादृश्यत। अन्येषां सर्वेषां बाहवः रक्तमलिनाः, आलस्यवत् दुर्बलाः, यत्नः विफलः, अग्रे गच्छन्तः अपि। एवं तेन प्रभुणा सर्वतेजः निहतम्, देवाः युद्धे तं पुरतः न स्थितुं शेकुः। भयाकुलाः, जडाङ्गाः, पलायनम् अचक्रन्; युद्धकल्लोले, वीर्यतेजसा अभिभूताः, तिष्ठन्तः अपि कम्पिताः। वीरभद्रः, महाबाहुः, पलायमानान् देवतान् तीक्ष्णैः बाणैः ताडयन्, मघा इव पर्वतेषु वर्षम् अकुरुत। तस्य वीरस्य अनेकबाहवः, लोहदण्डसदृशाः, दीप्तशस्त्रैः दीप्तिमन्तः, ज्वालासर्पैः इव प्रकाशन्ते। सः अनन्तशस्त्राणि अस्त्राणि च विसृज्य, जगदुत्पत्तिकाले सर्वभूतविसृज्यवत्, तत्र शोभते। सूर्यः भूमिं रश्मिभिः आच्छादयति यथा, सः वीरः क्षणेन दिशः बाणैः आच्छादयन् तिष्ठति। गणाधिपस्य सुवर्णमालिनः बाणाः आकाशमण्डले विद्युत्प्रभामिव प्राप्ताः। महाबलिनः देवतान् जीवितात् पृथक् कृत्वा, मृदङ्गैः भेकान् इव, मद्यरक्तं पिबन्ति। केचन बाहून् छिन्नाः, केचन मुखानि विदारितानि, केचन पार्श्वेषु विदारिताः; एवं अमराः भूमौ पतिताः। बाणैः विदारितशरीराः, भग्नसन्धयः, उपरि दृष्टिपाताः, केचन मृत्युः प्राप्तवन्तः, भूमौ पतन्तः, भूमौ प्रवेशितुम् इच्छन्तः, अन्ये आकाशगमनम् इच्छन्तः। अवशाः केचन मिलित्वा विलीनाः, केचन भूमौ पर्वतगुहाः प्रविशन्ति। अन्ये आकाशम् गच्छन्ति, अन्ये जलानि प्रविशन्ति; वीरः तत्र सर्वाङ्गछिन्नः देवेषु शोभते। भैरवः प्रभुः, गणैः परिवृतः, त्रिपुरविनाशकः इव, भूतसमूहं भक्षयन् तत्र बभूव। तेन गणाधिपेन उत्पन्नं, देवसेना, दुःखिता, विकृतरूपा, दयनीयवेषा अभवत्। देववीरैः उत्पन्नः भीषणः रक्तनदी प्रवहन् आरभ्यते, जीवभयाय सूचकः। यज्ञभूमिः रक्तसिक्तः, रक्तवस्त्रधारी इव, रात्रिवत्, कैशिकीव शोभारहितः अभवत्। यदा तत्र महद् अतिभीषणं युद्धं प्रवृत्तम्, तदा भूमिः भयात् कम्पिता। विशालः समुद्रः महोर्मिभिः, प्रवाहैः च समुत्क्षिप्तः; प्रज्वलिताः उल्काः पतन्ति, महापूर्वलक्षणानि, वृक्षाः शाखाः पतयन्ति। सर्वदिशः अशुभाः अभवन्, अशुभः वायुः वाति; हा, अयं धर्मविपर्ययः—अश्वमेधोऽयं न यथोचितः, यद्यपि यजमानः ब्रह्मपुत्रः दक्षः स्वयं प्रजापतिः। धर्मपालकाः सभासदः च गरुडध्वजेन रक्षिताः, देवाः इन्द्रप्रमुखाः तु प्रत्यक्षं भागं प्राप्तवन्तः। यजमानस्य, ऋत्विजाम्, यज्ञस्य च, शीघ्रं शिरच्छेदः फलम् अभवत्—अनुचितं परिणामः। अतः, वेदेन न निर्दिष्टं, न प्रभुणा अनुमोदितं, तद् कर्तव्यं न। महान् पुण्यः, शतयज्ञैः अपि, यदि महेश्वरभक्तिः न अस्ति, फलम् न लभते। यद्यपि महान् पापं कृतम्, यदि शिवं भक्त्या पूजयति, सर्वपापात् विमुक्तः भवति—नात्र संशयः। अधिकं किं वदामि? दानं, तपः, यज्ञः, हविः—शिवनिन्दायाम् रममाणस्य सर्वम् व्यर्थम्। ततः, देवगणाः—नारायणः, रुद्राः, लोकपालाः च—गणाधिपबाणैः ताडिताः, तीव्रव्यथया अभिभूताः, युद्धात् पलायनम् अचक्रन्। केचन दिव्यवीराः विकीर्णकेशाः विचरन्ति, केचन विक्षिप्ताङ्गाः, केचन भग्नमुखाः पतन्ति, केचन गतचेष्टाः। तत्र, केचन देवाः विनष्टाः, वस्त्राणि, भूषणानि, शस्त्राणि, कवचानि च विक्षिप्तानि, दुःखसङ्कोचितमुखाः, गर्वं, मदं, बलं च त्यक्त्वा पतिताः। तेन गणाधिपेन, पथं विखण्ड्य, दक्षस्य यज्ञं च विक्षिप्य, अविच्छिन्नशस्त्रैः, गणनायकैः सह तिष्ठन्, सिंहः वृषभेषु इव दीप्तिमान् अभवत्। एवं, भग्नशरीराः, विक्षिप्ताङ्गाः, विष्णुप्रमुखाः देवाः क्षणेन भीषणं दुरवस्थां प्राप्ताः, कम्पमानाः, शेषः केवलं अवशिष्टः। प्रमथगणाः, वीरभद्रप्रेरिताः, परमक्रोधपूर्णाः, युद्धभूमौ तान् भयाकुलवीरान्—देवान् अन्यांश्च—अनुगच्छन्। तान् गृहीत्वा, हस्तपादग्रीववक्षांसि दृढलोहेन बन्धनैः बद्धवन्तः।