शिवपुराणम्

ततः स भगवान् एकेन हस्तेन पञ्चमं शिरः, यः गर्वितः मिथ्यावादी च, समासाद्य तं छित्त्वा, तं हन्तुम् उद्यतः, भैरवः भीमं खड्गं हस्ताभ्याम् घूर्णयन् स्थितः। तस्मिन्नेव काले, तव पितरः भूषणानि वस्त्राणि माल्यं उत्तरीयं जटां च परित्यज्य, वातप्रकोपितलतायामिव चञ्चलः, भैरवस्य पद्मपादयोः पतितः। ततः करुणया अच्युतः, विधानं द्रष्टुम् इच्छन्, अस्माकं प्रभोः पद्मपादधूलिं शिरसि स्थापयित्वा, अञ्जलिं कृत्वा, अश्रुबहुलं वदनं दर्शयन्, बालवत् पितरं प्रति काकुभं वाक्यं उवाच। "भगवन्, यद् यत्नेन त्वया पूर्वं दत्तं—पञ्चवक्त्रचिह्नं, ऐश्वर्यलक्षणं—तस्य कारणात्, तं क्षमस्व; स तव अनुग्रहस्य पात्रम्। विधानार्थं तस्मै कृपां दर्शय।" एवं अच्युतेन विनीतः भगवान् देवसमाजे तदा प्रसन्नः, भैरवम् ब्रह्मदण्डात् निवर्तितवान्। ततः भगवान् ब्रह्माणं, मिथ्यावादिनं, शिरोविहीनं, इदं वचनं उवाच— "हे ब्रह्मन्, पूजार्थं इच्छन्, त्वं कपटः, अधिपत्यं स्वीकृतवान्। लोकस्य पूज्यत्वं तव न भविष्यति; न उत्सवः, न सम्मानस्थानं। हे महाश्रेयः, कृपां कुरु; मम शिरोमुक्तिः एव मम वरः।" "नमस्ते भगवन्, बन्धो, जगद्भूत, सर्वदोषसहन, शम्भो, पर्वतधनुष्मन्। यदि अधिपतिः न भवेत्, लोकः भीत्या न स्थास्यति; तस्मात्, यः दण्डार्हः, तं दण्डय; जगद्भारं वह, हे पुत्र।" "वरं ददामि ते, दुर्लभं परमं च—सर्वेषु वैतैनिकेषु, गृह्ययज्ञेषु च, त्वं आचार्यः भविष्यसि।" "त्वया विना, यज्ञः सर्वाङ्गसम्पन्नः अपि, फलरहितः।" ततः भगवान् मिथ्यावादिनं केतकं, मिथ्यासाक्षिणं, इदं वचनं उवाच— "हे केतक, त्वं दुष्टः कपटी च; दूरं गच्छ। मम पूजायां तव पुष्पं न भविष्यति, न तत्र श्रेष्ठत्वं।" भगवन् एवं उक्तवान्, सर्वे देवाः तत्र केतकं उपरुद्धवन्तः, तं स्वस्य समीपात् दूरं कृतवन्तः। ततः केतकः भगवंतं नमस्कृत्य, "भगवन्, मम जन्म यद् तव आज्ञया निष्फलं जातम्, तद् फलयुक्तं कुरु, हे पिता। मम पापं क्षमस्व।" "विद्यया वा, अज्ञानया वा, यत् पापं जातम्, तद् तव स्मरणेन नश्यति। त्वां दृष्ट्वा, कुतः मिथ्यादोषः मम?" एवं केतकः सभायां भगवंतं स्तुत्वा, भगवान् उवाच—"मम तव धारणं न युक्तम्; अहं सत्यम् वदामि, हे प्रभो।" "तथापि त्वां स्वं धारयिष्यामि; तव जन्म फलं भविष्यति। छत्रस्य उपलक्ष्ये, त्वं मम उपरि भविष्यसि।" एवं केतकाय अनुग्रहं दर्शयित्वा, भगवान् विधिना माधवेन च सह, देवसमाजे प्रकाशमानः, सर्वैः देवैः स्तुतः। तस्मिन्नेव काले, विधिः माधवः च, भगवंतं नमस्कृत्वा, दक्षिणे वामे च तिष्ठन्तौ, अञ्जलिं कृत्वा, मौनं धृत्वा स्थितवन्तौ। तत्र, भगवंतं स्वपरिवारसहितं सम्मानासने उपवेश्य, शुद्धैः उपहारैः, आर्यपात्रैः पूजां कृतवन्तौ। तत्र पुरुषः, स्वाभाविकः, ज्ञेयः, हारैः, नूपुरैः, कङ्कणैः, मुकुटैः, रत्नैः, कुण्डलैः, दीर्घकालिकैः अल्पकालिकैः वा, भूषितः। यज्ञोपवीतैः, उत्तरीयैः, माल्यैः, पटैः, पुष्पमाल्यैः, मुद्राभिः, पुष्पानुलेपनैः, ताम्बूलैः, कर्पूरैः, चन्दनैः, अगुरुणा च। धूपैः, दीपैः, श्वेतच्छत्रैः, व्यजनैः, ध्वजैः, चामरैः, अन्यैः दिव्यैः उपहारैः, येषां तेजः वाचाम् मनसः च अतीव। यद् यत् भगवतोऽर्हं, उत्तमं, मानवैः पशुभिः वा लब्धं, भगवतो ध्वजाय युक्तं, तेन तं पूजयन्तु। परमं प्राप्तुम् इच्छन्, भगवान् तानि वस्तूनि सभा मध्ये हर्षेण दत्त्वा, पृथक् पृथक् क्रमशः वितरति स्म। तत्र तानि वस्तूनि ग्रहणकाले महान् कलकलः अभवत्; तत्र प्राचीनकाले शङ्करः ब्रह्मणा विष्णुना च पूजितः। स तयोः नमस्कृतयोः प्रसन्नः, भक्तिं वर्धयन् स्मितेन उवाच—"स्नेहिनौ, अद्य अहं युष्माकं पूजया तुष्टः।" "तस्मात्, अयं दिवसः परमपवित्रः भविष्यति; अयं तिथि, शिवरात्रिः, मम प्रियः।" "यः अत्र समये, माला-लिङ्ग-प्रतिमायाः पूजां करोति, स जगत् कृत्यं—धारणं, सृष्टिं, आदिकं—साधयति।" "शिवरात्रौ, अहनि रात्रौ वा, यः उपवास्य, संयम्य, विधिना, शक्त्या, कपटविहीनः पूजां करोति—" "यः अहं वर्षपर्यन्तं सततं पूजयेत्, तस्य फलं शिवरात्रिपूजया एकस्मिन्नेव समये लभ्यते।" "एष धर्मस्य मम वृद्धिकालः, शुक्लचन्द्रस्य इव; मम प्रतिष्ठोत्सवः, भक्तानां शुभमार्गः।" "यदा अहं प्रथमं स्तम्भरूपे प्रकटितः, तद् मार्गशीर्षे, आर्द्रायां, मासारम्भे अभवत्।" "यः मां उमासहितं वा, प्रतिमां वा, लिङ्गं वा, मार्गशीर्षे आर्द्रायां पश्यति, स गुहायां स्थितात् अधिकप्रियः।" "तस्मिन् शुभे दिने, केवलं दर्शनं फलाय; यदि पूजा क्रियते, तस्य फलं वर्णनातीतम्।" "तस्मिन् रणभूमौ, यदा अहं लिङ्गरूपे प्रकटितः, ततो लिङ्गस्थलं प्रतिष्ठितम्।" "एष स्तम्भः अनादि-अनन्तः, परमाणुसमः, लोकदर्शनार्थं, पूजार्थं च, हे स्नेहिन।" "एष लिङ्गः भोगदः, इहैव मोक्षसाधनम्; दर्शनात्, स्पर्शनात्, ध्यानात् वा, जीवाः जन्ममुक्ताः।" "एष लिङ्गः, अग्निशैलसदृशः, अरुणाचलरूपे प्रसिद्धः भविष्यति।" "अत्र महान् तीर्थसमूहः भविष्यति; अत्र वासात्, मरणात् वा, जीवाः मोक्षं प्राप्नुवन्ति।