शिवपुराणम्

शिलाः विदारिताः, भूमिः कम्पिता, वाताः प्रचण्डतया प्रवर्तन्ते स्म, समुद्रालयः अपि विक्षिप्तः अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे अग्नयः न ज्वलन्ति स्म, सूर्यः न प्रकाशते स्म, ग्रहाः दीपां न ददुः, न तु नक्षत्राणि च तारा अपि। तदा भगवत्-विरभद्रः स्वैः भगवद्भिः गणैः भगवतीया सह स्फुरद्-यज्ञवाटं आगच्छत्। तं दृष्ट्वा दक्षः, भयाकुलः अपि, दृढतया स्थित्वा, कृत्रिम-क्रोधेन प्रोवाच—“कः त्वम्? किम् इच्छसि अत्र?” दक्षस्य एतद् वचनं श्रुत्वा, तं दुर्मनाः, तेजस्वी विरभद्रः, मेघ-निनाद-सदृश-स्वरः, दक्षं विलोक्य स्मितवत् इव, देवैः ऋत्विग्भिः च सन्निधौ, स्पष्टार्थं यथायोग्यं वचनं उवाच। “वयं सर्वे शर्वस्य अनन्त-बलस्य गणाः, भागकामाः अत्र आगताः; अस्माकं भागः इदानीं दीयताम्।” “यदि तु अस्मिन्यज्ञे भागः न दत्तः, तर्हि कारणं उक्तव्यम्, अथवा अत्र अमरैः सह युद्धं करिष्यामि।” एवं गणेश्वरः उक्तः, देवाः, दक्ष-प्रधानाः, उत्तरं ददुः—“मन्त्राः अस्माकं प्रमाणम्; वयं स्वयम् शक्तिमन्तः न स्मः।” मन्त्राः ऊचुः—“हे देवाः, मोहित-चित्ताः यूयं, महेश्वरं न पूजयथ, यः प्रथमं भागं अर्हति।” मन्त्रैः उक्तम् अपि, सर्वे देवाः, भ्रमित-चित्ताः, भागं न ददुः, शुभं त्यक्तुम् इच्छन्तः। तेषां स्ववचनानि, सत्यम् यथार्थम् अपि, व्यर्थानि अभवन्; तदा तैः मूढैः ब्रह्मणः सनातनं लोकं गन्तुं प्रस्थितम्। ततः गणाधिपः विष्णु-प्रधानान् देवांश्च उवाच—“मन्त्राः न पूजिताः भवद्भिः, बलवन्तः अभिमानिनः।” “यतः अस्माकं अस्मिन्यज्ञे देवैः अपमानः कृतः, तस्मात् जीवितैः सह अहं भवद्भिः अभिमानं अपाकरोमि।” इति उक्त्वा, कोपितः प्रभुः, नेत्राग्निना यक्षाणां महावेदिं विदारितवान्, यथा हरः पूर्वं कृतवान्। तदनन्तरं सर्वे गणेश्वराः, पर्वत-सदृश-रूपधारिणः, यज्ञ-स्तम्भान् उन्मूल्य, तान् यज्ञोपवित-रज्जुभिः ऋत्विजां ग्रीवायाम् बद्धवन्तः। विविधानि यज्ञ-भाण्डानि विदार्य चूर्णयित्वा, यज्ञ-सामग्रीम् आदाय, गङ्गायाः प्रवाहे क्षिप्तवन्तः। तत्र पर्वत-समानानि दिव्य-भोजन-पेय-राशयः, क्षीर-नदीः अमृत-प्रवाहः, स्निग्ध-घृत-दधि अपि अभवत्। तत्र स्थूल-सूक्ष्म-मांसानि, सुरभि-भक्ष्य-पेयानि, चोष्य-चर्व्य-सम्पूर्णानि सर्वाणि आसन्। वीराः मुखैः तानि उपभुञ्जते स्म, तडित्-शक्तिभिः, चक्रैः, महाशूलैः, शरैः, पाशैः, गदाभिः च तानि अपहृत्य विक्षिप्य च। मुसलैः, खड्गैः, शूलैः, विदारण-दण्डैः, परशुभिः च सर्वे देवाः, लोकपालैः सह, आक्रान्तवन्तः। वीरभद्र-शरीर-सम्भूताः बलवन्तः गणाः, ताडयन्तः, विदारयन्तः, क्षिपन्तः, शीघ्रं विनाशयन्तः, उच्चैः घोषयन्तः—“छिन्ध! विदार! क्षिप! विदारय! भिन्दि!” “ताडय! आक्राम! विदार! उन्मूलय!”—क्रोध-सम्भूत-तीक्ष्ण-शब्दाः, कठोर-घोषाः, श्रवणे भयङ्कराः। यत्र यत्र गणेश्वराः युद्धाय उपस्थिताः, केचन विस्तीर्ण-नेत्राः, केचन दन्त-दशन-तालु-ग्रस्ताः। आश्रमवासिनः अपाकृष्य, तपस्विनः हत्वा, तेषां स्रुवान् आदाय, अग्निं वारि क्षिप्तवन्तः। कुम्भान् विदार्य, रत्न-वेदिं चूर्णयित्वा, गायन्तः, घोषयन्तः, हसन्तः पुनः पुनः। शिव-गणानां प्रमुखाः रक्त-मद्यं पित्वा, इन्द्र-सहितान् देवांश्च विदार्य, नृत्यन्तः, वृष-नाग-सिंह-प्रधानाः इव। ते अनुपम-कृत्य-अनुष्ठानानि कृतवन्तः, हर्षात् रोमाञ्चिताः; केचन हृष्टाः, केचन ताडयन्तः, केचन धावन्तः, केचन वदन्तः। केचन नृत्यन्तः, केचन हसन्तः, केचन उत्प्लुत्यन्तः; प्रमथाः बलसम्पन्नाः। केचन मेघान् ग्रहीतुं यत्नवन्तः, केचन सूर्यं ग्राहयन्तः, केचन वातेन सह धावितुम् इच्छन्तः; तीक्ष्ण-प्रमथाः आकाशे स्थितवन्तः। केचन महाशस्त्राणि आदाय, गरुडवत् महाभुजङ्गाः इव विचरन्तः, देवाः अपि पलायितवन्तः, पर्वत-शिखराणि इव आकाशे विचरन्तः। केचन गृहाणि, जालक-पट्ट-सम्पन्नानि, उन्मूल्य, तानि वारि मध्ये क्षिप्तवन्तः; प्रमथाः मेघ-सदृश-वर्णाः गर्जन्तः। द्वार-भित्ति-शालिका-विनष्टानि, यज्ञवाटः विदारितः, अर्थहीन-वाक्यं इव, परित्यक्तः अभवत्। गृहाणि उन्मूल्यमानेषु, नार्यः अनाथ-क्रन्दनानि उच्चैः उच्चैः वदन्त्यः—“हे रक्षिन्! हे पितः!” “हे पुत्र!” “हे भ्रातः!” “हे मातः!” ततः विष्णु-इन्द्र-प्रधानाः देवाः, भय-विह्वलाः, पलायितवन्तः। देवाः आक्रान्तान् दृष्ट्वा, स्व-शरीराणि निर्दोषानि, दोषिनः अयुक्तान् विचिन्त्य, गणेश्वरः कोपितः अभवत्। ततः त्रिशूलं सर्वशक्ति-निग्राहकं आदाय, उन्नत-दृष्टिः, महाबाहुः, मुखात् ज्वालाः निष्क्रान्ताः। सर्वे देवाः अपि तेन निर्गताः, सिंहः गजाः इव ताडयन्; तस्य गमनं अतिव रम्यं अभवत्। वाराणस्यां मदोन्मत्तः इव, दृश्यते स्म; ततः बलवान् देवसेनां व्यथितवान्। ह्रद-मध्ये गजपतिः इव, नील-पाण्डु-रक्त-वर्णान् बहून् दर्शयन् स्थितवान्।