शिवपुराणम्

तेषु मध्ये, महावृषभमारोह्य, वृषध्वजः प्रभुः, भगवत्-भद्रः, स्रष्टारमिव मेघमध्ये दीप्तिमान् अग्रसरः। भस्मप्रभः भद्रः वृषभमारोह्य, शुक्लमुक्ताफलसदृशं छत्रं धृत्वा, निर्मलशुक्लं चामरं हस्ते धारयन् आसीत्। ततः भद्रस्य पार्श्वे, भस्मवर्णः प्रभुः, गिरिश्रेष्ठमिव विश्वगुरुं सन्निकृष्टः, शोभाम् अवहत्। भद्रः अपि शुक्लचामरं हस्ते धारयन्, शीतलशशिनं यौवनं यथा, त्रिशूलधारिणः प्रभोः सदृशः शोभितः। भद्रस्य पुरतः, भानुः सुवर्णरत्नाभूषितः, शुद्धमङ्गलं शङ्खं शङ्खारवम् उन्मुख्य भूमिं कम्पयन्, निनादयन् आसीत्। दिव्याः मृदङ्गाः वादनम् आरभन्त, दिवं गुञ्जनैः पूर्णम् अकुर्वन्, शतशः मेघाः पुष्पवर्षं शिरसि अकिरन्। वायवः पुष्पपुष्पितमधुयुक्तगन्धवाहिनः, मृदुलं मार्गे वातम् अकुर्वन्, यात्रायाः अनुकूलाः। ततः सर्वे गणेश्वराः, मदोन्मत्ताः युद्धशौर्ये गर्विताः, अग्रसरः। तस्मिन् काले, भद्रः भद्रगणमध्ये स्थितः, भद्रसहितः शोभितः, त्र्यम्बकः रुद्रगणमध्ये अम्बिकासहितः यथा। तस्मिन् क्षणे, वीरभद्रः महाबाहुः, महागणैः सह, दक्षस्य यज्ञवाटिकां, युद्धभूमिसदृशीं प्रविष्टः। ततः, रुद्रः गणाध्यक्षः, दक्षप्रविष्टां यज्ञभूमिं जगदन्ते विनाशाय प्रविष्टः। तत्र सः विष्णुप्रमुखैः देवैः महायज्ञं अपश्यत्, अप्रमेयबलैः, शोभायमानध्वजैः। भूमिः शुद्धदर्भैः, ऋतूक्तपाकैः आच्छादिता, अग्निः सम्यक् ज्वलितः, यज्ञाय सुवर्णपात्रैः शोभिता। तत्र यज्ञकुशलाः ऋषयः, वेदविधिपूर्वकं कर्माणि कुर्वन्तः, उपस्थिताः। सहस्रशः दिव्याः कन्याः, अप्सरोगणैः सेविताः, वंशीवीणानिनादैः, वेदघोषैः च पूर्णा। दक्षयज्ञं दृष्ट्वा, वीरभद्रः महावीरः, मेघनिनादसदृशं गर्जनम् अकरोत्। ततः, गणेश्वरैः निर्मितः महाशब्दः, आकाशं पूरयन्, समुद्रनादं अपि निर्बाधयन्, उत्पन्नः। तस्मिन् महाशब्दे, स्वर्गस्थाः देवाः भयाकुलाः, दिशः दिशः पलायन्तः, वस्त्राभरणानि पतितानि। देवाः भयात् व्याहरन्—"किम् महमेरुः भग्नः? किम् भूमिः विदारितम्? किम् एतत्, किम् एतत्?" सिंहनिनादः वनस्थगजाः यथा, तद्वद् केचित् तं शब्दं श्रुत्वा, भयात् प्राणान् त्यक्तवन्तः। गिरयः भग्नाः, भूमिः कम्पिता, वाताः तीव्रं भ्रमन्तः, समुद्रस्थानम् उद्विग्नम्। अग्नयः न ज्वलन्ति, सूर्यः न प्रकाशते, ग्रहाः न दीप्तिम् ददति, नक्षत्रताराः अपि न प्रकाशन्ति। तस्मिन् क्षणे, भगवत्-वीरभद्रः, भगवत्-गणैः, भगवत्-भद्रया सह, दीप्तयज्ञवाटिकाम् आगच्छत्। तं दृष्ट्वा, दक्षः भयाकुलः अपि, स्थिरः इव स्थित्वा, कृतकोपेन उवाच—"कः त्वम्? किम् इच्छसि?" दक्षस्य वचनं श्रुत्वा, दुष्टबुद्धिः, मेघनिनादसदृशवाणी, वीरभद्रः दीप्तिमान्। दक्षं सस्मितमिव पश्यन्, देवऋत्विक्-समक्षे, यथायोग्यं, स्पष्ठार्थं वचनं उवाच—"सर्वे वयम् शर्वस्य अनुगाः, अनन्तबलस्य, भागकामाः आगताः; भागः अस्माकं दत्तव्यः।" "यदि यज्ञे अस्माकं भागः न निर्दिष्टः, कारणं वदतु, अथवा अमृतैः सह अत्र युध्येयम्।" एवं गणेश्वरैः उक्तः, दक्षप्रमुखाः देवाः प्रत्युवाचुः—"मन्त्राः अधिकारः; वयं शक्तिहीनाः।" मन्त्राः ऊचुः—"हे देवाः, मोहविमूढचित्ताः, महेश्वरं प्रथमभागार्हम् न पूजयथ।" मन्त्रैः उक्ते अपि, सर्वे देवाः, विमूढचित्ताः, शुभभागं न ददुः, त्यक्तुम् इच्छन्तः। स्ववचनं सत्यं यथार्थं अपि, व्यर्थं जातम्, तदा मूढाः ब्रह्मणः शाश्वतम् लोकम् अगच्छन्। ततः गणाध्यक्षः देवैः विष्णुप्रमुखैः उवाच—"मन्त्राः न पूजिताः, बलगर्वितैः।" "यज्ञे अस्माकं अपमानात्, तव जीवैः सह गर्वं अपाकरोमि।" एवं उक्त्वा, प्रभुः क्रुद्धः, नेत्राग्निना यक्षाणां महावेदिम् विच्छिद्य, हरः यथा पूर्वम्। ततः, सर्वे गणेश्वराः, पर्वतसदृशाकाराः, यज्ञस्तम्भान् उन्मूल्य, ऋत्विजां ग्रीवायां रज्जुना बद्धवन्तः। यज्ञपात्राणि विविधानि भग्नानि, यज्ञद्रव्याणि गृहीत्वा, गङ्गाजलप्रवाहे क्षिप्तवन्तः। तत्र दिव्यान्नपानपर्वतानि, अमृतस्रवन् क्षीरनदीः, स्निग्धदधि तत्र आसीत्। तत्र स्थूलसूक्ष्ममांसानि, सुगन्ध्यन्नानि, रसपूर्णपानानि, लेह्यचोष्यसर्वाणि। वीराः तानि मुखैः खादन्तः, विद्युत्प्रहरणैः, चक्रैः, महाशूलैः, शूलैः, पाशैः, गदाभिः च अपहृत्य, विक्षिप्य च।