शिवपुराणम्

शिवः पार्वत्याः सह अद्भुतकर्मभ्याम् भद्राय आज्ञां दत्तवान् – “मम आदेशेन, हे भद्रे, यज्ञस्य सौभाग्यं विपत्तिं कुरु; प्रियः, यजमानं भद्रसहितं हनिहि।” तयोः आदेशं प्राप्त्वा, भद्रः शिरसा नमस्कृत्य, प्रस्थानाय सज्जः अभवत्। तस्मिन्नेव क्षणे, कोपाविष्टः भगवन् वीरभद्रः, महान् देवः, यः प्रेतगृहेषु निवसति, देवीक्रोधनाशकः, प्रकटितः अभवत्। तस्य रोमकूपेभ्यः रोमजाख्याः गणेश्वराः सृष्टाः, दक्षिणबाहुतः क्रूररूपाः शतकोटिगणाः उत्पन्नाः। तस्य पाद-ऊरु-पृष्ठ-पार्श्व-मुख-कण्ठ-गुप्त-गुल्फ-शिरः-कण्ठ-मुख-जठराद् अन्ये च गणाः अभवन्। ततः तैः वीर्यसमैः गणेश्वरैः सह, सर्वं जगत्, सर्वाणि विवराणि च, पूर्णं अभवत्। सर्वे तेषां सहस्रबाहवः, प्रत्येकहस्ते सहस्रायुधानि धारयन्तः; सर्वे रुद्रभक्ताः, रुद्रप्रभायुक्ताः। त्रिशूल-शूल-मुषल-परशु-कपाल-पाषाणानि धारयन्तः, कालाग्निरुद्रसदृशाः, त्रिनेत्राः, जटाजूटधारिणः। शतशः भद्रपुत्राः सिंहारूढाः, आकाशमार्गे शीघ्रं पतन्तः, मेघनिनादसम्भूतं महान् शब्दं कृत्वा गर्जन्तः। तैः महात्मभिः परिवृतः, भगवन् प्रभास्वरः अभवत्, यथा कालभैरवः कालान्ते शताग्निसंयुक्तः। तेषां मध्ये, महावृषभारूढः, वृषध्वजः भगवान् भद्रः, मेघेषु ब्रह्मा इव, शोभायमानः अग्रे अग्रसरः। भद्रः भस्मसदृशप्रभायुक्तः वृषभं आरूढः, मुक्ताफलश्वेतच्छत्रं धारयन्, शुद्धश्वेतचामरं हस्ते धारयन् आसीत्। तस्य पार्श्वे, भस्मवर्णः प्रभास्वरः भगवन्, पर्वतेश्वरः विश्वगुरुसमीपस्थः इव, शोभायमानः अभवत्। भद्रः अपि श्वेतचामरं धारयन्, शीतांशुशिशुः इव, त्रिशूलधारी भगवन् अपि तथा शोभायमानः। भद्रस्य पुरतः, प्रभास्वरः भानुः सुवर्णरत्नमण्डितः, शुद्धमङ्गलशङ्खं वादनं कृत्वा, पृथिवीं कम्पयन् आसीत्। दिव्याः मृदङ्गाः आकाशं दिव्यनिनादैः पूरयन्तः, शिरसि पुष्पवृष्टिं मेघाः कृतवन्तः। वायवः मधुरमधुपुष्पगन्धयुक्ताः, मार्गे सुखं वातयन्तः, यात्रायाः अनुकूलाः अभवन्। ततः सर्वे गणेश्वराः, मदमत्ताः, युद्धशौर्ये गर्विताः, अग्रे अग्रसरः। तस्मिन्नेव क्षणे, भद्रः भद्रगणमध्ये स्थितः, भद्रसहितः शोभायमानः, यथा त्र्यम्बकः रुद्रगणमध्ये अम्बिकया सह तिष्ठति। तस्मिन् समये, महाबाहुः वीरभद्रः, महागणैः सहितः, दक्षयज्ञवाटिकां युद्धभूमिं कृत्वा प्रविष्टः। तदा, गणाधिपः रुद्रः, दक्षस्थापितयज्ञभूमिं प्रविष्टवान्, कालान्ते लोकविनाशाय इच्छन्। तत्र स देवयज्ञं ददर्श, विष्णुप्रधानान् अमितविक्रमान् देवान्, शोभायुक्तध्वजैः अलङ्कृतान्। भूमिः शुद्धदर्भैः, ऋतुप्रसादैः आवृता; यज्ञाग्निः उत्तप्तः, सुवर्णमयपात्रैः शोभितः। यज्ञकुशलैः ऋषिभिः, वेदविधिपूर्वकं कर्मानुष्ठानं कृतम्। सहस्रशः देवकन्याभिः, अप्सरसां गणैः सेवितम्, वंशीवीणानिनादैः, वेदघोषेण च पूरितम्। दक्षयज्ञं दृष्ट्वा, वीरभद्रः वीरः मेघनिनादवत् गर्जितवान्। ततः गणेश्वरैः कृतः महान् शब्दः आकाशं पूरयन्, समुद्रस्य निनादं अपि अतिशयितवान्। तस्य शब्दस्य आघातेन, दिविस्थाः देवाः भयाकुलाः, दिशः दिशः पलायितवन्तः, वस्त्राभरणानि पतितानि। देवाः भीताः उच्चैः अभाषन्त – “किम् महत् मेरुः भग्नः? पृथिवी विदीर्णा? किम् एतत्? किम् एतत्?” सिंहस्य गर्जनया वनस्थगजाः यथा त्रस्ताः, तथा केचिद् तं शब्दं श्रुत्वा, भयात् प्राणान् त्यक्तवन्तः। पर्वताः भग्नाः, पृथिवी कम्पिता, वाताः विक्षिप्ताः, समुद्रालयः उद्विग्नः अभवत्। अग्नयः न ज्वलन्ति, सूर्यः न प्रकाशते, ग्रहाः न दीप्तिम् यच्छन्ति, न तारा न नक्षत्राणि। तस्मिन्नेव क्षणे, भगवन् वीरभद्रः, भगवद्भक्तैः, भगवतीया सह, दीप्तयज्ञवाटिकां प्रविष्टवान्। तं दृष्ट्वा, दक्षः भीतः अपि, दृढः इव स्थित्वा, कुपितः इव, अभाषत् – “कः त्वम्? किम् इच्छसि इह?” दक्षस्य वचनं श्रुत्वा, तं दुष्टचेतसम्, वीरभद्रः मेघनिनादसम्वदनः, दक्षं समीक्ष्य, देवब्राह्मणानाम् सन्निधौ, यथायोग्यं स्पष्टार्थं वचः अभाषत्। “वयं सर्वे शर्वस्य अतीवशक्तिसम्पन्ना परिचारकाः, भागेच्छया इह आगताः; अस्माकं भागः इदानीं दीयताम्।” “यदि यज्ञे अस्माकं भागः न निश्चितः, कारणं कथ्यताम्, अथवा अमृतैः संग्रामः इह क्रियते।” गणेश्वरस्य वचनेन, देवाः दक्षप्रधानाः, प्रत्यवदन् – “मन्त्राः अस्माकं प्रमाणम्; वयं शक्तिहीनाः।” मन्त्राः अभाषन्त – “हे देवाः, मोहितचित्ताः भवन्ति यूयं, यः महेश्वरः प्रथमभागार्हः, तं न पूजयथ।