शिवपुराणम्

सः परमः अक्षरः ब्रह्म, न सन् नासन्, अनादिः, अमध्यमः, अनन्तः, अचिन्त्यः, नित्यः च। स एव सृष्टिकर्ता, संहारकर्ता, पालनकर्ता च महेश्वरः; अतः यज्ञे शङ्करस्य अन्यं नात्मानं पश्यामि। एषा सम्पूर्णा हविः, विधिना मन्त्रेण च शुद्धा, अद्य सुवर्णपात्रेण अनुत्तमस्य विष्णोः, यज्ञपतये, अर्पणीयम्। यतः रुद्रः सर्वदेवदेवः न पूजितः, तस्मात् दक्ष, तव यज्ञः सम्पूर्णः न भविष्यति। एवं उक्त्वा महर्षिः दधीचिः कोपेन तस्मात् देशात् निर्गत्य स्वाश्रमं जगाम। ऋषेः प्रस्थिते अपि, देवाः दक्षं न परित्यजन्ति, यतः तेषां भाग्यविपर्यासः अनिवार्यः आसीत्। तस्मिन् काले, सर्वं भगवतः विज्ञाय, देवी देवम् उत्पीड्य, दक्षस्य यज्ञं दग्धुम् इच्छन्ती, ब्राह्मणाः, प्रेरयामास। देवीप्रेरितः देवः, दक्षस्य यज्ञविनाशनाय, सहसा महाबलिनं वीरभद्रं गणपतिं ससृजत्। सः देवः सहस्रवदनः, सहस्रपद्मलोचनः, सहस्रगदापाणिः, सहस्रबाणकोशधारी च आसीत्। तस्य करयोः त्रिशूलः, परशुः, गदा च आसीताम्; सः ज्वलन्मधु धनुः, चक्रं, वज्रं च धारयन्, भीषणः, शशाङ्कमौलिः च आसीत्। तस्य हस्तयोः उद्यतवज्रः प्रभासमानः, केशाः विद्युत्सदृशाः, मुखं विशालं विकटदंष्ट्रं, उदरं चातिविस्तीर्णम्। तस्य जिह्वा विद्युत्समा, अधरौ लम्बमानौ, गर्जितं मेघसागरनिःस्वनसदृशम्; व्याघ्रचर्मवसनः, प्रचुररुधिरस्रावी च। कुण्डलयुग्मं कपोलयोर् आवर्तमालिनं, उत्तमदेवशिरोमालया शिरः शोभितम्। महाहेमाभरणैः, नूपुरकङ्कणैः रणद्भिः, वक्षसि मणिविद्रुमैः मुक्ताहारैः च भूषितः। तस्य शौर्यं महाशरभव्याघ्रसिंहसदृशम्, गजराजमदगामिनः गमनं च आसीत्। तस्य कान्तिः शङ्खचामरमल्लिकाचन्द्रपद्मनालसदृशी, हिमवद्गिरिशिखरं चलत् इव दृश्यते स्म। ज्वलनमालया परिवृतः, दीप्तमुक्ताभरणैः भूषितः, सः प्रलयाग्निसदृशः प्रभया दीप्तमान् आसीत्। सः समीपं गत्वा, भूमौ जानुना प्रणम्य, कृताञ्जलिः, देवाधिदेवस्य गणेशस्य पार्श्वे ससज्जमानः स्थितः। सः कोपात् शुभां भीषणां च भगवतीं भद्रकालीं महेश्वरशक्तिं स्वसहचारिणीं साक्षिणीं च ससृजत्। वीरभद्रं तत्र स्थितं, प्रलयाग्निसदृशं, भद्रया सह दृष्ट्वा, शङ्करः उवाच—"शिवं भवतु।" सः देवीसहितः महेश्वरं प्रार्थयामास—"आज्ञापय महामते, किं कार्यं करवाणि?" ततः त्रिपुरान्तकः, पार्वत्याः प्रीत्या, गंभीरया गिरा वीरभद्रं महाबाहुं उवाच— "तत्क्षणात् प्रचेतसः पुत्रस्य दक्षस्य यज्ञं भद्रकल्या सह विनाशय; एतत् तव कार्यम्, हे गणेश्वर। अहम् अपि तया सह रैभ्याश्रमे स्थित्वा, हे गणेश्वर, तव भीषणं विक्रमं पश्यामि।" कणखले गङ्गाद्वारे वृक्षाः मेरुमन्दरशिखराणि इव सुवर्णशिखरयुक्तानि दृश्यन्ते। तत्रैव दक्षस्य यज्ञः सञ्चरति; शीघ्रं तं यज्ञं विनाशय, विलम्बं मा कुरु। एवं उक्ते भगवता, हिमालयेश्वर्याः कन्या देवी, भद्रां स्नेहेन अपश्यत्, धेनुर्वत् वत्सं निरीक्ष्य। षडाननशिरसि आलिङ्ग्य घ्राणं कृत्वा, सस्मिता, मधुरं सौम्यं वचनं स्वयं उवाच—"प्रिय भद्रे, महाभागे, महाशौर्ये, मम कृते त्वं जातासि, मम कोपविनाशनाय। दक्षः यज्ञरतः, यज्ञपतिं न आमन्त्रयत्; तस्मात् वैरभावेन, हे गणेश्वर, तस्य यज्ञं विनाशय। मम आज्ञया, हे भद्रे, यज्ञस्य श्रीं विपत्तिं कुरु; च, प्रिय, यजमानं भद्रया सह हन्याः।" एवं शिवपार्वत्योः आदिष्टः, अद्भुतकर्मणोः, भद्रः शिरसा वन्दित्वा गन्तुं प्रचक्रमे। तदा भगवाञ्छिवः, कोपसमन्वितः, वीरभद्रः, महादेवः, भूतालयनिवासी, देवीकोपविनाशकः, प्रकटितः। तस्य रोमकूपेभ्यः रोमजाख्याने गणेश्वरान् ससृज, दक्षिणबाहोः कोटिशः कोटिशः उग्ररूपान् गणान् अपि ससृजत्। पादयोः, ऊरूयोः, पृष्ठतः, पार्श्वयोः, मुखे, कण्ठे, गुप्तयोः, गुल्फयोः, शिरसि, ग्रीवायाम्, मुखे, उदरे च, अन्यान् अपि प्राणिनः ससृजत्। तैः महागणेश्वरैः, भद्रसमशौर्यैः, समन्तात् जगत् सर्वं, सर्वविवरैः, पूर्णम् अभवत्। सर्वे सहस्रबाहवः, प्रत्येकहस्ते सहस्रायुधधारिणः; सर्वे रुद्रभक्ताः, सर्वे रुद्रसमानप्रभाः। त्रिशूलशूलगदापरशुशिरःशिलायुधधारिणः, कालाग्निरुद्रसदृशाः, त्रिनेत्राः, जटाधराः च। शतशः ते सिंहारूढाः, आकाशमार्गे शीघ्रं पतन्तः, मेघनिःस्वनवत् निनदन्तः, भद्रपुत्राः। तैः महात्मभिः परिवृतः, भगवाञ्छिवः, प्रलयाग्निशतमिव संनद्धः, कालभैरव इव जगत्संहारकाले, दीप्तमान् आसीत्।