शिवपुराणम्

यत्र भगवतः कथाः कीर्त्यन्ते, तत्र अन्येषां नाम्नाम् उल्लेखः साधूनां न अनुमतः। अतः अहम् विस्तरेण वक्तुम् इच्छामि न। तथापि भगवतो महात्म्यस्य प्रकाशनाय, सृष्ट्यादिकथा अपि अत्र विस्तारतः उक्ताः। पुरातने काले, दक्षस्य पुत्री या दाक्षायणी देवी, तया तद्रूपं त्यक्त्वा हिमवतः मेनायाः कन्या इति कथं जातम्? तथा, महात्मा दक्षः रुद्रं कथं निन्दितवान्? तत्र किं कारणम् आसीत्, येन भवः तिरस्कृतः अभवत्? तथा, चाक्षुषे मनौ पूर्वे च, भवस्य शापेन दक्षः कथं जातः? एषा कथा मे वद। शृणु, अहम् दक्षस्य अल्पधीः वृत्तान्तं वर्णयामि—तस्य पापमयम्, प्रमत्तम् आचरणम्, येन देवाः ऋषयः च लज्जिताः अभवन्। कदाचित् सर्वे देवाः दानवाः सिद्धाः परमर्षयः च हिमालयस्य शिखरं गत्वा ईशानं द्रष्टुम् आगताः। तस्मिन्नेव काले, देवः देवी च दिव्ये सिंहासने उपविश्य, तान् देवर्षीन् समागतान् दर्शनं दत्त्वा उपविष्टौ। तत्र दक्षः अपि अमरैः सह आगतः, हरं दामादं सतिं च स्वां पुत्रीं द्रष्टुम् इच्छन्। किन्तु आत्मगौरवेन देवः, यद्यपि दक्षः देवीसहितः आगतः, तत्र देवांश्च अन्यांश्च विशेषेण न अभ्यनन्दत्। सः तया परम्या स्वरूपं न ज्ञात्वा, केवलं पुत्रीमिव दृष्ट्वा, मोहात् तस्य प्रति वैरं अभवत्। तस्य वैरप्रेरितः, दैवेन च प्रेरितः, दक्षः, यद्यपि दीक्षितः, भवम् न आमन्त्रितवान्, तस्याः प्रति द्वेषं धारयन्। सः शतशः उत्तमयज्ञान् पृथक् पृथक् अकरोत्। तेषां समारोहाणां नारदात् श्रुत्वा, रुद्राणी रुद्रं गत्वा पितुः आयोजनम् अवदत्। ततः दिव्यं विमानं प्रादुरभवत्, सर्वदिशं मुखम्, शुभलक्षणैः भूषितम्, सुगमम्, अतिशय रम्यम्। तत् कनकपिञ्जरवत् दीप्तिमान्, विविधरत्नैः अलंकृतम्, मुक्ताच्छत्रैः आवृतम्, माल्याभरणैः शोभितम्। तस्य रचनाः शुद्धसुवर्णमयी, शतशः रत्नस्तम्भैः परिवृतः, वज्रप्रस्तरैः निर्मितपदानि, प्रवालस्तम्भैः द्वाराणि। तस्य भूमिः पुष्पशय्यया आवृतः, विविधवर्णरत्नमणिसिंहासनम्, वज्रजालवातायनैः, निर्मलरत्नपथेन। अग्रे रत्नदण्डः शोभितः, महावृषभचिह्नः, निर्मलमेघध्वजः च। रत्नकवचधारिभिः परिचारकैः, शोभनदण्डधारिभिः, धर्मपतिभिः रक्षितम्, दुर्जयम् द्वारम्। तत्र अनेकाः स्त्रियः, वाद्यविशारदाः, मृदङ्ग, झञ्ज, गीत, वेणु, वीणायाः कुशलाः, वाग्विलासिन्यः, वस्त्राभरणैः शोभिताः। महादेवी तत्र स्वसुहृद्भिः सह विमानम् आरोहति, तस्यै रत्नदण्डयुक्तः मनोज्ञः व्यजनः आसीत्। तत्र द्वे रुद्रकन्ये शुभे, देव्या व्यजनं कृत्वा, तयोः मध्ये देवीमुखं प्रकटितम्। तयोः मध्ये, हंसयोरिव स्पर्धमानयोः, पद्मसदृशः छत्रः, शशिसदृशः, पुष्पमाल्यैः भूषितः, देवीशिरसि शोभितः। तद्व्यजनम्, मुक्तावृतम्, स्नेहपूर्णम्, देवीमुखस्य उपरि दीप्तिमान्। उपरि, अमृतपात्रचक्रवत्, चन्द्रमिव, देवी, सुन्दरी स्मितवती, अग्रे उपविष्टा। सुयशा, पाशकक्रीडया, पुण्यदेवीं मनोरञ्जयति; शुभरत्नपादुका अपि तत्र आसीत्। तां पादुकां स्तनयोः स्थाप्य, देवीं सेवते; अन्यया, सुवर्णाङ्ग्या, उज्ज्वलमणिदर्पणम् उपनयति। एकः परिचारिका तालव्यजनम् धारयति, अन्यया ताम्बूलपेटिका; रम्या कन्या क्रीडावस्त्रं हस्ते गृह्णाति। एकया रम्याणि गन्धयुक्तानि पुष्पाणि उपन्यस्तानि; अन्यया, पद्मलोचनया, आभरणपेटिका धारिता। एकया शुभलिप्तः उष्णीषः अर्पितः; अन्याभिः, तद्वत्, स्वं स्वं कर्तव्यं सम्यक् कृतम्। सर्वतः महादेवीं परिवृत्य, सर्वाः तां सेवन्ते; तासु मध्ये परमदेवी अतिशयम् दीप्तिमती। तारापरिचारिकामध्ये, शरदचन्द्रकला इव देवी दीप्तिमती अभवत्; ततः शङ्खध्वनिः उत्पन्नः। ततः महान् प्रारम्भमृदङ्गः नादितः; मधुराणि वाद्यानी, ताडननिनादेन सह, सम्यक् नादितानि। शतशः दमरूणि अनाहतनादेन नादितानि; दिव्यगणनायकाः शस्त्रधारिणः, दीप्तिमन्तः तत्र स्थिताः। सहस्राणि अष्टशतं तदा अग्रे गतानि; तेषु मध्ये, वृषवाहनः, गुरुवद् गजोपविष्टः, अग्रे गतः। गणनायकः, सोमानन्दीश्वरपूजितः, अग्रे गतः; दिव्यदुन्दुभ्यः स्वर्गे नादितः, मेघाः दिव्यानन्दम् ददुः। सर्वे ऋषयः नृत्यन्ति, सिद्धयोगिनः हृष्टाः; मेघाः छत्रस्य ऊपरि पुष्पवृष्टिं कृतवन्तः। ततः अन्यैः दिव्यगणैः सह, परमदेवी सर्वपथेन, क्षणमिव, पितुः गृहम् प्रविष्टा। तां दृष्ट्वा दक्षः कुपितः अभवत्, यतः सा तस्य पतनकारणम् आसीत्; तथापि, सः तां पूजां कृतवान्, स्वकन्याभ्यः अपि अधिकम्।