जयस्तु ते, पञ्चार्थाभ्यासपरमामृतस्वरूपिणि! जयस्तु ते, पञ्चार्थज्ञानामृतस्तोत्रमूर्ते! जयस्तु ते, महाघोरसंसारव्याधेः परं वैद्यवर्य, पुरातनमलाज्ञानतमःप्रणाशिनि शशाङ्ककान्तिसदृशे! त्रिपुरदहनकालेऽग्निरूपे, त्रिपुरभैरवि, गुणत्रयातीत, गुणत्रयनाशिनि, ते जयः। सर्वज्ञे, सर्वजनप्रबोधिनि, दिव्याङ्गाननेकशो भूषयन्ति या, वाञ्छितदानाय ते जयः। भगवति, तव परमं धाम कुतः, मम च निःसारवचनानि कुत्र? तथापि भक्त्या विकलवद्वदामि, क्षमस्व देव। एवं विशिष्टैः वाक्यैः स्तुत्वा, विश्वकर्मा चतुर्मुखः ब्रह्मा रुद्रं रुद्राणीं च पुनः पुनः प्रणनाम। एषा या उत्तमा पुण्या स्तुतिः ब्रह्मणा उक्ता, सा अर्धनारीश्वराख्या, शिवपार्वत्योः प्रीतिकरिणी च। यः कश्चन भक्त्या एनां जपेत्, अथवा अन्यस्मै पाठयेत्, सः शिवपार्वत्योः प्रीत्या फलं प्राप्नोति। शंकरस्य तयोः रूपयोः, सर्वभूतभुवनकर्तृरक्षयोः, जन्मविनाशवर्जितयोः, पुरुषोत्तमस्त्रीरूपधारिणोः, अहं नित्यं नमामि। ततः महादेवो महान् भगवाञ्छान्तस्वरूपः, मेघगम्भीरया वाचा, मधुरया, गम्भीरया, शुभया, निर्मलया च, ब्रुवन्, विश्वकर्माणं प्रति वाक्यं उवाच। तस्य वाक्यानि अर्थपूर्णानि, राजलक्षणचिह्नानि, विशुद्धानि, सर्वार्थव्यक्तिकुशलानि च आसन्। सौम्यस्मितपूर्वकं, आकर्षकं, मधुरं च वचनं, परमप्रीतमानसः प्रभुः विश्वकर्माणं सम्बोध्य प्रोवाच— "वत्स, वत्स, महाभाग, पुत्र, पितामह! तव सर्ववचनानां भारं अहं पूर्णतया जानामि। त्वया इदानीं सृष्टिवृद्ध्यर्थं तपः कृतम्। तेन तपसा अहं तुष्टः, वाञ्छितं वरं दास्यामि।" इति उक्त्वा, स्वभावतः मधुरं वचनं, स भगवान् हरः स्वस्यांशात् देवीमजनयत्। यां ब्रह्मविदः देवीमाहुः, दिव्यगुणसमन्वितां, परात्परशक्तिस्वरूपिणीं, परमात्मानं, भवस्य शक्तिं; तस्यां जन्ममरणजरादयः न सन्ति। सा भवानी, भवदेहात् उत्पन्ना। तस्याः विषये वाक्, मनः, इन्द्रियाणि च निवर्तन्ते; सा स्वामिनः शरीरांशात् जातेव प्रादुर्भूता। सा स्वमाहात्म्येन समस्तं जगत् व्याप्य, विविधरूपधारिणी अदृश्यत। सा मायया जगत्सर्वं मोहयन्ती, प्रभोः शरीरात् जातापि, वस्तुतः अजातैव। तस्या देवैरपि न परमस्वरूपं गम्यते; सा जगदधिष्ठात्री, स्वामिनः शरीरात् उत्पन्ना, परापि। तां परमेश्वरीं, सर्वलोकाधिपतिं, सर्वज्ञां, सर्वव्यापिनीं, सूक्ष्मां, सत्सद्विलक्षणां दृष्ट्वा, विराड्भूतः ब्रह्मा, तस्याः तेजसा समस्तं जगद्विमलयन्तीं, प्रणम्य, तां देवीं प्रार्थयामास। "देवि, त्वया सर्वलोकसाररूपिण्या, भगवता आदौ अहं सृष्टः। भूतसृष्ट्यर्थं नियुक्तः सन्, अहं समस्तं जगत् सृजामि। देवि, सर्वे देवादयः मया मनसा सृष्टाः, तथापि पुनः पुनः सृज्यमानाः, ते न वर्धन्ते। अतः, परसृष्टिन्यायेन युग्मतो एव तानुत्पाद्य, सर्वपुत्रवृद्धिं कामये। तव स्त्रीवंशः कदापि नोत्पन्नः, तस्मात् स्त्रीजातिसृष्ट्यशक्तिर्मयि नास्ति। सर्वशक्तयः त्वत्तः एव जाताः; अतः त्वं सर्वत्र सर्वशक्तिदात्री। त्वां एव वरेश्वरि, मायेश्वरी, देवेश्वरि, चराचरवृद्ध्यर्थं अंशेन प्रार्थये। सर्वव्यापिनि, दक्षपुत्रीकुरु मम पुत्रेति, अस्तित्वनाशनिनि।" इति ब्रह्मणा प्रार्थिता सा देवी भ्रूमध्ये स्वस्यानुरूपां शक्तिं ससृजे। तां दृष्ट्वा, परमेश्वरः हरः सस्मितम् उवाच— "ब्रह्माणं तपसा पूजय, तस्य वाञ्छितं कार्यं साधय।" इति भगवतः आज्ञां शिरसा स्वीकृत्य, देवी ब्रह्मणः वाक्यानुसारं दक्षपुत्री अभवत्, तं अतुल्यं ब्रह्मस्वरूपिणीं शक्तिं ब्रह्मणे दत्त्वा। सा भगवती ब्रह्मदेहं प्रविष्टवती, ततो ब्रह्मा तत्रैव लीनः। तस्मात् प्रभृति स्त्रीसंगेनैव भोगः लोके प्रवर्तितः। ततः, भूतसृष्टिं युग्मतो निर्वर्त्य, स्वयं ब्रह्मापि परमानन्दं प्राप्नोत्। एवं देवीशक्तेः उत्पत्तिः, पुण्यवर्धिनी, श्रोतृयोग्या, भूतसृष्ट्याख्यानन्तरं, सम्पूर्णा इति प्रोक्ता। यः कश्चन एतां देवीशक्त्युत्पत्तिं नित्यं पठति, सः सर्वपुण्यं प्राप्नोति, शुभपुत्रांश्च लभते। एवं, भगवतः परमं नित्यशक्तिं प्राप्य, प्रजापतिः संयोगोत्पन्नपुत्रोत्पत्त्यर्थं आत्मानं सज्जीकृतवान्। सः स्वयमेव आश्चर्यरूपा स्त्री अभवत्, अर्धेन पुंस्त्वमुपेत्य, तस्मात् स्त्रीभागात् शतरूपा जाता। ब्रह्मणा विराड् सृष्टः, सः अर्धेन पुंस्त्वमुपेत्य, स एव आद्यः स्वयंभुवो मनुः, प्रथमः पुरुषः इति ख्यातः। एषा कथा परमपवित्रा, शिवपार्वत्योरनुग्रहप्रदा, देवीशक्त्युत्पत्तिप्रसङ्गे विस्तरेण प्रवृत्ता।