शिवपुराणम्

यत् तु अनन्तकारणं स्मृतं ब्रह्म प्रधनं प्रकृतेः प्रपितामहम्, अनादिमध्यान्तं अनन्तशक्तिं शुद्धं गम्भीरारुणवर्णं च, आत्मना सह संयुक्तं तद् एव सर्वस्य कारणम्। तस्य रजसः प्राधान्येन सृष्ट्युपयोगित्वात्, जगतः प्रवृद्धेः कारणं भवति। आदौ अष्टविधपरिणामान् उत्पाद्य, अन्ते अपि तान् एव ग्रसति। एतेषां कारणानां, या आद्यया प्रकृत्या प्रतिष्ठितानि, तेषां सत्त्वं च पुनः प्रवृत्तिः च केवलं तस्य महेश्वरस्य इच्छया सम्पद्यते, यस्य महिमा प्रकृत्यतिक्रान्तः। एवं सुतरां, हे मुनिश्रेष्ठ, सर्वेषां मनूनां च कल्पविभागानां च, तेषु चान्तरसृष्टिप्रतिसृष्टीनां च, मम कथय। ब्रह्मणः कालस्य परार्धः एव तस्य आयुः परिमाणं मन्यते; तस्य समाप्तौ अन्यः कालः प्रवर्तते, तदा पुनः सृष्टिः जायते। प्रतिदिनं, ब्रह्मणः पूर्वजन्मनि, चतुर्दश मनुवर्तनानि प्रवर्तन्ति। तानि च मनवः कल्पाश्च अनाद्यन्तत्वात्, अविज्ञेयत्वाच्च, पृथक् वाच्यं न शक्यन्ते। सर्वे अपि उक्ताः सन्ति, तथापि तव मम वचनेषु किं फलम्? अतः पृथगुक्तिं न शक्नोमि। अद्य प्रवर्तमाने अस्मिन्कल्पे, सृष्टिप्रलयचक्राणि संक्षिप्तेन विधिना भवन्ति। यः कल्पः प्रवर्तते, स 'वराहकल्प' इति नाम्ना प्रसिद्धः; अस्मिनपि, द्विजश्रेष्ठ, चतुर्दश मनवः सन्ति। स्वायम्भुवाद्याः सप्तमपर्यन्ताः, सावर्यादयः च — तेषु सप्तमः वैवस्वतः मनुः अधुनैव राज्यं करोति। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, सृष्टिप्रलययोः सामान्यतः प्रवृत्तिः दृश्यते; तस्मात् ज्ञानी तदनुसारं चिन्तयेत्। यदा पूर्वकल्पः समाप्तः अभवत्, कालवायुः प्रवृत्तः, तदा वनानां मूलानि अपि उद्धूतानि। देवाग्निना तृणसमा लोकाः दग्धाः, ततो वर्षधारया पृथिव्याम् अपातितायाम्, समुद्राः अपि आपूरिताः। सर्वदिक् अपि महाप्लवेन निमग्ना, ताः आपः उर्मिमालाभिः, परिभ्रमद्भुजाभिः, सर्वं आवृतवन्त्यः। यदा तस्यां जलनृत्ये तीव्रे प्रवृत्ते, ब्रह्मा नारायणरूपं धारयन्, तासु आपः सुप्तवान्। तस्मिन् समये, एषा मन्त्रश्लोकः नारायणाय सम्बद्धः उच्चारितः; शृणु, मुनिश्रेष्ठ, यस्याक्षरैः एव अर्थः दर्श्यते। आपः 'नर' इति कथ्यन्ते, अपि च आपः एव नरस्य पुत्राः; यतः तासु एव तस्य शयनं, तस्मात् 'नारायण' इति स्मृतः। सिद्धाः, भूतलोके निवसन्तः, कृताञ्जलयः, देवाधिपतिं शिवयोगनिद्रायाम् स्थितं दृष्टवन्तः। प्रातःकाले देवाः तम् स्तुतिभिः प्रबोधयामासुः, यथा वेदाः पुरा सृष्ट्यादौ प्रभोः प्रबोधनं कृतवन्तः। तदा स प्रबुद्धः, शय्यायाः उत्थाय, आपः विहाय, सर्वदिशः निरीक्ष्य, योगनिद्रया अविलोकितदृग् अभवत्। तस्मिन् काले, स्वातिरिक्तं किंचिदपि न अपश्यत्; विस्मितः, स गम्भीरध्यानं प्रविष्टः। क्व सा पुण्या, रम्या, विशालापृथिवी, महापर्वत-नदी-नगर-वनशोभिता? इति चिन्तयन्, ब्रह्मा पृथिव्याः स्थितिं न अपश्यत्; तदा पितरं स्वं, त्रिनेत्रं भगवन्तं, स्मरन्। देवदेवस्य, अनन्ततेजसः भवस्य, स्मरणेन, पृथिव्याः निमज्जनं जलासु वेदितवान्। तदा, पृथिवीं उद्धर्तुं कामयमानः, प्रजापतिः दिव्यं वराहरूपं, जलक्रीडायोग्यं, स्मरन्। स महापर्वतसदृशं रूपं धारयन्, मेघनिनादसमं गर्जितं, नीलमेघसदृशं, भीषणदीप्तिस्वरं च। गौराङ्ग-गुल्फ-ऊरु-जानु-गुर्वङ्ग-लघु-गोल-तीक्ष्ण-नासिकायुतं, विस्तीर्णकटी, वलितपृष्ठं च। माणिक्यरक्तलोचनं, गोलकभीषणं, दीर्घविपुलतनुं, कठोरकर्णप्रभासम्पन्नं। श्वास-निःश्वासैः समुद्रं मथयन्, कम्पितगण्ड-स्कन्धः, रोमाञ्चिताङ्गः। रत्नाभरणैः भूषितः, महामणिभिः शोभितः, विद्युत्प्रकाशितघनसमः। एवं महदद्भुतं वराहरूपं धृत्वा, स्रष्टा, पातालमगम्य, पृथिव्युद्धरणार्थं प्रविष्टः। तदा स वराहः, पर्वतसदृशः, अतीव विराजमानः, लिङ्गरूपेण महेशस्य पादमूलं प्राप्नुवन्निव। अथ, स पृथिवीधरः, जलनिमग्नां पृथिवीं दन्ताभ्यां आलिङ्ग्य, पातालात् उत्थितः। तम् दृष्ट्वा, मुनयः, सिद्धाः, मनुष्यलोकवासी जनाः, हृष्टाः, नृत्यन्तः, पुष्पवृष्टिं शिरसि चकारुः। महावराहस्य तनुः पुष्पैः आवृतः, तमः पर्वतमिव ज्वलद्भिरलातकितैः शोभते स्म। स महाबलः वराहः, पृथिवीं स्वस्थाने स्थाप्य, स्वं रूपं धारयन्, ताम् अधिष्ठापयामास। पृथिवीं सम्यक् व्यवस्थित्य, पर्वतान् च स्थापयित्वा, भूलोकाद्याः चत्वारः लोकान् यथापूर्वं ससर्ज। एवं महाप्रलयमध्यम्, अधः महापर्वतैः सहितां, उपरि च, विश्वकर्मा पुनः स्थावरजङ्गमं जगत् ससर्ज। सृष्टिं चिन्तयन्, समाहितः, तस्मिन्नन्तरे, तस्य ध्यानसमये, मोहः तमोमयः उत्पन्नः।